Wróć do: Orzeczenia NSA

Sygnatura

I OSK 1308/22

Wyrok NSA z 13 lipca 2023 r., I OSK 1308/22 – uwłaszczenie państwowych osób prawnych oraz komunalnych osób prawnych

Wynik

Oddalono skargę kasacyjną

Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia
13 lipca 2023
Prawomocne
tak

Treść rozstrzygnięcia

Dnia 13 lipca 2023 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: sędzia NSA Elżbieta Kremer sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2023 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P.S.A. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 lipca 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 275/21 w sprawie ze skargi P.S.A. w W. na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną.

Analiza z kontekstem sprawy

Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?

Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.

Zapytaj AnyLawyer o to orzeczenie

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 lipca 2021 r., I SA/Wa 275/21 oddalił skargę P. S. A. w W. na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyły P.S.A. w W., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie: I. prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 200 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U.2018.121 ze zm.), dalej jako "u.g.n." w zw. z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomości będących dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz.U.1998.23.120 ze zm.), dalej jako "rozporządzenie wykonawcze", przez nieuwzględnienie, że przedmiotowa nieruchomość znajdowała się w zarządzie przedsiębiorstwa P. z siedzibą w W., co powinno doprowadzić do przyjęcia, że P. nabyły z dniem 5 grudnia 1990 r. prawo użytkowania ww. nieruchomości; b. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj\\\.: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. przez niezastosowanie oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie i oddalenie skargi, pomimo że zachodziły podstawy do jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przez organ art. 75 §1 ab initio, art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające ograniczeniu w postępowaniu administracyjnym zasady równej mocy środków dowodowych, pomimo że takie ograniczenie jest nieuzasadnione, nie wynika wprost z przepisu ustawy, przerzuca na stronę odpowiedzialność za ewentualne błędy organu administracji państwowej, a przez wprowadzenie takiego wymogu ex post faktycznie pozbawia stronę rzeczywistej ochrony jej praw majątkowych, przy jednoczesnym przerzuceniu obowiązków dowodowych na stronę; gdyby Sąd I instancji dostrzegł powyższe uchybienie, zaskarżone rozstrzygnięcie mogłoby być inne, tj. skarga mogłaby zostać uwzględniona; 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. przez niezastosowanie oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie i oddalenie skargi, pomimo że zachodziły podstawy do jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przez organ art. 61 § 1 – 2 k.p.a. przez brak wszczęcia postępowania o wywłaszczenie nieruchomości i jej uwłaszczenie w oparciu o art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U.2000.84.948 ze zm.), dalej jako "u.PKP", pomimo że organ ustalił w niniejszej sprawie okoliczności wypełniające ww. podstawę wywłaszczenia i uwłaszczenia gruntów, będących elementem infrastruktury kolejowej. Na podstawie ww. zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna okazała się niezasadna. Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Ocenę naruszenia przepisów wskazanych w skardze kasacyjnej należy poprzedzić przypomnieniem stanu sprawy. Decyzją z dnia [...] listopada 2018 r. znak: [...] Wojewoda Śląski odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez przedsiębiorstwo państwowe P. prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w Z., obręb [...] Z., oznaczonego jako działki nr [...] i nr [...]. Podstawą prawną decyzji Wojewody był art. 200 u.g.n. oraz § 4 rozporządzenia wykonawczego. Wyjaśniając podstawę faktyczną swojego rozstrzygnięcia Wojewoda wskazał, że w świetle ww. przepisów do zaistnienia uwłaszczenia konieczne jest aby w dniu 5 grudnia 1990 r. uwłaszczany grunt stanowił własność Skarbu Państwa oraz pozostawał w zarządzie państwowej osoby prawnej. W ocenie Wojewody analiza zgromadzonych w sprawie dokumentów wskazuje na to, że Skarb Państwa stał się właścicielem przedmiotowego gruntu dopiero w dniu 1 stycznia 2005 r. na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] września 2017 r., [...] o zasiedzeniu ww. działek nr [...] oraz [...]. Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2019 r. P.S.A. z siedzibą w W. wystąpiły do Ministra Rozwoju o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Wojewody Śląskiego, zarzucając jej rażące naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. oraz naruszenie art. 200 u.g.n. Decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] Minister Rozwoju, Pracy i Technologii odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji Wojewody Śląskiego. Uzasadniając swoje stanowisko Minister wyjaśnił, że rażące naruszenie prawa, o którym stanowi art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., jest zjawiskiem o wyjątkowym charakterze i nie każde naruszenie prawa daje podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji. Zdaniem Ministra, Wojewoda Śląski prawidłowo ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, wydając rozstrzygnięcie zgodne z prawem. Minister potwierdził argumentację przytoczoną w decyzji Wojewody, wskazując na to, że w dniu 5 grudnia 1990 r. sporne działki nie stanowiły własności Skarbu Państwa, a tym samym nie została spełniona podstawowa przesłanka z art. 200 u.g.n. Okoliczność tę potwierdza prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] września 2017 r., [...], z którego wynika, że Skarb Państwa stał się właścicielem przedmiotowej nieruchomości z dniem 1 stycznia 2005 r. Wskazuje na to również wpis w dziale II księgi wieczystej urządzonej dla tej nieruchomości. W ocenie Ministra prawidłowo zatem odmówiono stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez przedsiębiorstwo państwowe P. prawa użytkowania wieczystego przedmiotowego gruntu. W tak zakreślonym stanie sprawy odniesienie się do zarzutów kasacyjnych wypada rozpocząć od wskazania, iż Sąd I instancji badał legalność decyzji podjętych w postępowaniu nieważnościowym. Istotą tego postępowania jest weryfikacja określonego rozstrzygnięcia z punktu widzenia kwalifikowanych wad prawnych, wskazanych w art. 156 § 1 k.p.a. Postępowanie to jest wyjątkiem od obowiązującej w postępowaniu administracyjnym, wyrażonej w art. 16 k.p.a., zasady trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej. A zatem nie jest dopuszczalne "podciąganie" wypadków zwykłego naruszenia prawa pod naruszenie kwalifikowane, rażące. Nadto dla przyjęcia, że określona decyzja została podjęta z kwalifikowanym naruszeniem prawa niezbędne jest wykazanie, że przekroczenie prawa nastąpiło w sposób jasny i niedwuznaczny. Wypada także zauważyć, iż dokonanie powyższej weryfikacji decyzji odbywa się w oparciu o stan faktyczny i prawny sprawy aktualny na czas ferowania rozstrzygnięcia objętego zarzutem nieważności. Z tego też powodu organ nadzoru zasadniczo opiera się na okolicznościach faktycznych sprawy ustalonych w kontrolowanym postępowaniu, a tylko wyjątkowo prowadzi postępowanie dowodowe, choćby dla zbadania statusu strony postępowania czy weryfikacji kluczowych okoliczności faktycznych istotnych z punktu widzenia nieważności rozstrzygnięcia (vide: wyrok NSA z dnia 27 stycznia 2009 r. I OSK 207/08; wyrok NSA z dnia 28 grudnia 2017 r., II OSK 873/17, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Nie jest natomiast celem postępowania nadzorczego zebranie i ocena okoliczności sprawy w taki sposób, jaki został zastrzeżony dla postępowania zwyczajnego, zakończonego rozstrzygnięciem objętym postępowaniem nadzorczym. Ferując rozstrzygnięcie w postępowaniu nieważnościowym organ opiera się zatem zasadniczo na okolicznościach faktycznych ustalonych w postępowaniu głównym, a tylko w pewnych aspektach sprawy może uzupełnić okoliczności faktyczne w postępowaniu nadzorczym. Analiza zarzutów kasacyjnych dokonana w powyższym kontekście prowadzi do wniosku, iż generalnie zostały one sformułowane w sposób nieadekwatny do charakteru tej sprawy. Zarzut prawa materialnego tyczący naruszenia art. 200 ust. 1 pkt 2 u.g.n. w zw. z § 4 rozporządzenia wykonawczego wskazuje jedynie, iż autor kasacji postrzega ich naruszenie jako "zwykłe" naruszenie prawa, podczas gdy relewantne w postępowaniu nieważnościowym może być wyłącznie naruszenie kwalifikowane, wyraźnie wskazane w art. 156 § 1 k.p.a. Tym samym, brak wskazania w podstawach kasacji, że doszło do kwalifikowanego naruszenia prawa, w oparciu o które wydana została decyzja uwłaszczeniowa, w szczególności niewskazanie, że naruszenie ww. przepisów miało rażący charakter, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., oznacza, że skarga kasacyjna nie formułuje w powyższym zakresie zarzutów istotnych dla oceny legalności decyzji podjętej w postępowaniu nieważnościowym. Ponadto należy zauważyć, iż zgodnie art. 200 ust. 1 pkt 2 u.g.n. w sprawach stwierdzenia nabycia, z mocy prawa, na podstawie ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, z dniem 5 grudnia 1990 r., prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali przez państwowe i komunalne osoby prawne oraz Bank Gospodarki Żywnościowej, które posiadały w tym dniu grunty w zarządzie, niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nabycie prawa użytkowania wieczystego oraz własności stwierdza w drodze decyzji wojewoda – w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa lub wójt, burmistrz albo prezydent miasta - w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność gminy. W świetle tegoż unormowania trafna jest konstatacja Sądu I instancji, iż przedmiotem uwłaszczenia mogą być wyłącznie grunty będące własnością Skarbu Państwa. Natomiast zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że nieruchomość objęta wnioskiem, nie stanowiła w dniu 5 grudnia 1990 r. własności Skarbu Państwa. Fakt ten potwierdza prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] września 2017 r., [...], wg którego Skarb Państwa nabył prawo własności ww. nieruchomości przez zasiedzenie po dacie uwłaszczenia wskazanej w treści art. 200 ust. 1 u.g.n. Brak jest zatem podstaw aby z powyższego punktu widzenia podważać legalność kwestionowanej w postępowaniu nadzorczym decyzji Wojewody Śląskiego. Stąd rozstrzygnięcie Sądu I instancji w oparciu o normę wynikową z art. 151 p.p.s.a było w pełni usprawiedliwione. Sąd I instancji prawidłowo także ocenił, iż organ nie naruszył procedury administracyjnej w zakresie regulacji prawnej odnoszącej się do gromadzenia i oceny okoliczności sprawy, tj. art. 75 § 1 ab initio, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., trafnie odnosząc zakres prowadzonego postępowania do przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie. Przy czym, w skardze kasacyjnej nie sprecyzowano, w czym konkretnie upatrywane jest wadliwe działanie organu w tym zakresie. Pozbawia to Naczelny Sąd Administracyjny możliwości szerszego odniesienia się do tegoż zarzutu. Niezrozumiały jest natomiast zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 151 p.p.s.a. przez pominięcie, że w okolicznościach sprawy zachodziły podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przez organ art. 61 § 1 – 2 k.p.a., wskutek braku wszczęcia postępowania o wywłaszczenie nieruchomości i jej uwłaszczenie w oparciu o art. 37a ust. 1 – 2 u.PKP. Z okoliczności badanej sprawy wynika wszak w sposób jednoznaczny, że sprawa ta dotyczy stwierdzenia nieważności decyzji wydanej w trybie art. 200 ust. 1 pkt 2 u.g.n., nie zaś decyzji w trybie art. 37a ust. 1 u.PKP, która zresztą w ogóle nie zastała wydana. W tym zakresie wypada zauważyć, iż każda sprawa administracyjna składa się z elementów przedmiotowych i podmiotowych. Aby można było mówić o tej samej sprawie, nie wystarczy tożsamość adresata praw i obowiązków, ale musi wystąpić także tożsamość treści tych praw i obowiązków oraz ich podstawy prawnej i faktycznej. P.S.A. w W. inicjując postępowanie w niniejszej sprawie żądały stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego na podstawie art. 200 u.g.n. W tym przedmiocie zapadła decyzja poddana kontroli Sądu I instancji. Nie można więc skutecznie zarzucać Sądowi I instancji w tej sprawie, że nie dostrzegł naruszenia przez organ art. 61 § 1 i 2 k.p.a. przez to, że organ ten nie wszczął z urzędu postępowania w innej sprawie, w oparciu o inną podstawę prawną, niż ta, w której orzekał. Co więcej, wypada także zauważyć, iż z niekwestionowanych okoliczności sprawy wynika, że przedmiotowy grunt stał się własnością Skarbu Państwa wskutek zasiedzenia z dniem 1 stycznia 2005 r. Przepis art. 37a ust. 1 u.PKP przewiduje natomiast wywłaszczenie na rzecz Skarbu Państwa, z dniem 1 czerwca 2003 r. z mocy prawa, gruntów wchodzących w skład linii kolejowych pozostających w dniu [...] lutego 2003 r. we władaniu P. SA, niestanowiących własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub P. S.A. Tym samym należy uznać, iż regulacja art. 37a ust. 1 u.PKP nie może znaleźć zastosowania wobec przedmiotowej nieruchomości stanowiącej już przedmiot własności Skarbu Państwa. Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a. Uzasadnienie wyroku sporządzono stosownie do art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. z uwagi na oddalenie skargi kasacyjnej. W takiej sytuacji przepis ten wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie 1 p.p.s.a., zawężając je do oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.

Informacje o sprawie

Data wpływu
13 lipca 2022
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Minister Rozwoju~Minister Rozwoju, Pracy i Technologii
Sędziowie
Arkadiusz Blewązka /sprawozdawca/ Elżbieta Kremer Piotr Przybysz /przewodniczący/

Powołane przepisy

Inne orzeczenia w tej sprawie

Powiązane dokumenty

Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny