I OSK 1263/25

Dnia 9 lipca 2026 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędziowie sędzia NSA Piotr Przybysz sędzia del. WSA Anna Wesołowska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2026 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 22 maja 2025 r. sygn. akt II SA/Gd 967/24 w sprawie ze skargi T. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia [...] maja 2024 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z 22 maja 2025 r. sygn. akt II SA/Gd 967/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę T. G. (Skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku (Kolegium) z [...] maja 2024 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący zaskarżył wyrok Sądu pierwszej instancji w całości zarzucając: I. naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 128 KRO oraz art. 132 KRO w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych (w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 roku) przez ich błędną interpretację i niezasadne uznanie, że rodzeństwu, na którym spoczywa obowiązek alimentacyjny, rezygnującemu z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad bratem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami Administracyjnymi w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych (w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 roku) i niezasadne uznanie, że brat niepełnosprawnego nie jest uprawniony do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad nim, ponieważ ten niepełnosprawny ma córkę i to na niej spoczywa obowiązek alimentacyjny w stosunku do ojca, II. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami Administracyjnymi w zw. z art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 K.P.A. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i bezpodstawne przyjęcie, że córka niepełnosprawnego jest w stanie się nim opiekować, gdyż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy córka nie może z przyczyn obiektywnych zając się niepełnosprawnym ojcem. W uzasadnieniu zarzuty skargi kasacyjnej zostały szerzej umotywowane. Na podstawie ww. zarzutów Skarżący wniósł o: 1) uchylenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 22 maja 2025 roku w sprawie o sygnaturze II SA/Gd 967/24 w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu sądowi, 2) zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej Skarżącemu z urzędu w postępowaniu kasacyjnym; (oświadczając, że koszty te nie zostały uiszczone w całości ani w żadnej części); Jednocześnie Skarżący zrzekł się przeprowadzania rozprawy w niniejszej sprawie. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Przed przystąpieniem do ustosunkowania się do zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej przypomnieć należy istotę sprawy zawisłej przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. 13 października 2023 r. Skarżący złożył wniosek o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem – A. G., który orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 9 stycznia 2002 r. został uznany za trwale całkowicie niezdolnego do pracy i niezdolnego do samodzielnej egzystencji. Burmistrz M. (Burmistrze) decyzją z [...] listopada 2023 r., nr [...], wydaną na podstawie art.17 i art. 17b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), odmówił przyznania Skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Uzasadniając wydaną decyzję, organ wskazał, że w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, albowiem skarżący, jako brat niepełnosprawnego, nie jest uprawniony do ubiegania się o wnioskowane świadczenie, gdyż jego niepełnosprawny brat ma dorosłą córkę – N. P., na której ciąży obowiązek alimentacyjny wobec ojca, a która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nadto, organ wskazał, że nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, albowiem niepełnosprawność brata skarżącego istnieje od 33 roku jego życia. Kolegium decyzją z [...] stycznia 2024 r., wydaną na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., uchyliło powyższą decyzję i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, ze wskazaniem, że art. 17 ust. 1b powołanej ustawy nie mógł stanowić podstawy odmowy przyznania Skarżącemu wnioskowanego świadczenia, albowiem przepis ten uznany został za niekonstytucyjny, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Nadto, zdaniem Kolegium, organ I instancji nie ustalił rzeczywistej sytuacji córki brata Skarżącego i nie zweryfikował, czy istnieją ważne powody, w świetle których obiektywnie nie może ona podjąć się sprawowania opieki nad ojcem. Po rozpatrzeniu wniesionego przez Skarżącego sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 2 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 230/24, uchylił powyższą decyzję, stwierdzając, że wskazane przez Kolegium okoliczności nie mogły stanowić podstawy decyzji wydanej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. Po ponownym rozpatrzeniu wniesionego przez Skarżącego odwołania, Kolegium decyzją z [...] maja 2024 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390) w związku z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z [...] listopada 2023 r. Uzasadniając wydaną decyzję, Kolegium wskazało, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mógł stanowić podstawy odmowy przyznania Skarżącemu wnioskowanego świadczenia, mimo że niezdolność brata Skarżącego do samodzielnej egzystencji istnieje od 33 roku jego życia, albowiem przepis ten, na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, utracił moc w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Jednakże, Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że Skarżącemu nie może być przyznane wnioskowane świadczenie, albowiem jego niepełnosprawny brat ma dorosłą córkę, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w uzasadnieniu przywołanego na wstępie wyroku stwierdził, że orzekające w sprawie organy słusznie uznały, że Skarżący nie mógł skutecznie ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na treść art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r. W sytuacji bowiem, gdy istnieje osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie, która znajduje się w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, która nawet faktycznie - w miejsce osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu - sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną, rezygnując tym samym z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Okoliczność, że osoby zobowiązane do alimentacji nie mogą lub nie chcą wypełniać swego obowiązku wynikającego z przepisów prawa nie stanowi podstawy do kreowania nowej przesłanki, nie wynikającej z przepisów prawa. W skardze kasacyjnej podniesione zostały zarówno zarzuty naruszenia prawa materialnego jak i przepisów postępowanie, ocena zasadność tych ostatnich uzależniona jest jednak od zasadności zarzutów naruszenia prawa materialnego to jest zarzutu naruszenia art. 128 KRO oraz art. 132 KRO w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm., w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. dalej "u.ś.r."). W ocenie Skarżącego Sąd Wojewódzki dokonał błędnej wykładni powyższych przepisów uznając, że rodzeństwu, na którym spoczywa obowiązek alimentacyjny, rezygnującemu z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad bratem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ brak ten ma córkę i to na niej spoczywa obowiązek alimentacyjny w stosunku do ojca. Odnosząc się do taj zarysowanej istoty sprawy Sąd kasacyjny wyjaśnia, że dostrzega, iż w świetle art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Dostrzega również, że w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje "innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności". Przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie może być jednak odczytywany w oderwaniu od dalszych postanowień cytowanego artykułu, w tym od przywołanego również w skardze kasacyjnej art. 17 ust. 1a u.ś.r., stosownie do którego osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4 ww. przepisu, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku, gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sam zatem fakt, że na Skarżącym jako na bracie osoby wymagającej opieki ciąży w świetle art. 128 k.r.o. obowiązek alimentacyjny nie przesądza jeszcze o możliwości przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. Istotne jest spełnienie warunków, o których mowa w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Sąd Wojewódzki w zaskarżony wyroku dostrzegł, że na tle wykładni powyższych przepisów w orzecznictwie ukształtowały się dwa stanowiska, które w odmienny sposób określały uprawienia osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wyjaśnił, że według pierwszego stanowiska przyjmowano, że uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego osób, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny w dalszej kolejności, powstaje tylko wtedy, gdy osoby zobowiązane do alimentacji w bliższym stopniu legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei, według drugiego stanowiska, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób, na których zgodnie z przepisami ciąży obowiązek alimentacyjny w dalszej kolejności, powstaje nie tylko w sytuacji, gdy osoby zobowiązane do alimentacji w bliższym stopniu legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale także wówczas, gdy osoby te z przyczyn obiektywnych nie są w stanie realnie sprawować opieki. Sąd Wojewódzki wyjaśnił następnie, że rozbieżności te rozstrzygnął Naczelny Sąd Administracyjny, który w uchwale z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, przesądził, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.). Sąd Wojewódzki wskazał również, że z uwagi na treść art. 269 p.p.s.a. podjęcie uchwały abstrakcyjnej ma ten skutek, że wiąże ona sądy administracyjne. Sąd kasacyjny rozpoznający sprawę dostrzega, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 8 lipca 2025 r. SK 33/23 wskazał "Art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323, z późn. zm.), w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., w zakresie, w jakim nie przyznaje prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, o której mowa w tym przepisie, sprawującej wyłączną opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i w związku z tym rezygnującej z zatrudnienia, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej." Sąd kasacyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę dostrzega, że uchwała I OPS 2/22 wydana została przed datą wydania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 lipca 2025 r. a więc stanowisko Trybunału w zakresie domniemania konstytucyjności art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., nie było znane składowi orzekającemu i przez niego analizowane. Tym niemniej, skład orzekający w niniejszej sprawie nie podziela stanowiska (wyrażonego przez NSA w wyroku z 26 lutego 2026 r. I OSK 2443/24), że podważenie przez Trybunał Konstytucyjny domniemania konstytucyjności ww. przepisów u.ś.r. ma ten skutek, że normy nim objęte powinny każdorazowo podlegać dodatkowej, indywidualnej analizie (ad casum ze skutkiem inter partes) w odniesieniu do aksjologii ustawy zasadniczej. Jak bowiem przypomniał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 8 kwietnia 2026 r. I OSK 628/25, a skład stanowisko to w pełni podziela, ogólna moc wiążąca uchwał konkretnych i abstrakcyjnych nie pozwala na samodzielne rozstrzygnięcie przez jakikolwiek skład sądu administracyjnego sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjęcie wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego. Podjęcie uchwały, zarówno abstrakcyjnej, jak i konkretnej, ma ten skutek, że wiąże ona sądy administracyjne, co wynika z art. 269 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Tak więc w art. 269 § 2 p.p.s.a. został sformalizowany tryb umożliwiający składom orzekającym sądów administracyjnych odstąpienie od stanowiska zajętego w uchwale abstrakcyjnej lub konkretnej. Nierespektowanie przez jakikolwiek skład orzekający wojewódzkiego sądu administracyjnego lub NSA wykładni dokonanej w uchwale tego sądu (abstrakcyjnej lub konkretnej) przez przyjęcie w innej sprawie odmiennego rozumienia określonego przepisu z jednoczesnym zignorowaniem trybu postępowania określonego w art. 269 p.p.s.a. należy uznać za naruszenie tego ostatniego przepisu. Zmiana przepisów prawa, których dotyczy dana uchwała, powoduje natomiast utratę mocy wiążącej uchwały – chyba że zastosowane w sprawie zostały przepisy w poprzednim brzmieniu, którego dotyczyła uchwała. W ocenie Sądu kasacyjnego uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, nadal ma wiążący charakter pomimo treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 lipca 2025 r. SK 33/23. Powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 8 lipca 2025 r. SK 33/23, został jedynie ogłoszony na sali rozpraw - przy braku jego formalnej promulgacji, w rozumieniu art. 190 ust. 2 Konstytucji RP, to jest wyrok ten nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela w pełni pogląd o dopuszczalności dokonywania przez Naczelny Sąd Administracyjny kontroli konstytucyjności przepisów prawa wyrażony m.in. w cytowanym już wyroku z 26 lutego 2026 r. I OSK 2443/24, natomiast nie podziela wyrażonego w nim stanowiska co do możności pominięcia uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego wyłącznie z tego powodu, że analiza zgodności przepisu prawa z Konstytucją, którego dotyczy uchwała NSA, doprowadziła skład orzekający do wniosku, że jest on niezgodny z Konstytucją, nawet jeżeli taki wniosek znajduje potwierdzenie w niepublikowanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Nie ma powodów do kwestionowania możliwości dokonywania przez sądy administracyjne kontroli konstytucyjności przepisów prawa. Ocena zgodności przepisów prawa z Konstytucją może być sprawowana zarówno w ramach działalności orzeczniczej sądów administracyjnych, jak i w ramach podejmowania uchwał przez Naczelny Sąd Administracyjny. Z art. 15 § 1 pkt 2 i 3 p.p.s.a. dotyczącego kompetencji Naczelnego Sądu Administracyjnego do podejmowania uchwał nie wynika, że skład poszerzony wyjaśniając przepisy prawa, których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych, lub rozstrzygając zagadnienia prawne budzące poważne wątpliwości w konkretnej sprawie sądowoadministracyjnej, nie może badać zgodności przepisów prawa z Konstytucją, zwłaszcza jeżeli wątpliwości co do wyjaśnianych przepisów prawa nie mogą być usunięte bez odwołania się do przepisów Konstytucji. Pominięcie w uzasadnieniu uchwały wątków konstytucyjnych świadczy zatem tylko o tym, że kwestia zgodności z Konstytucją nie budziła wątpliwości składu poszerzonego. W ocenie Sądu Kasacyjnego negatywna ocena przepisu prawa dokonana w ramach rozproszonej kontroli konstytucyjności nie może jednak zwalniać składu orzekającego z obowiązku wykorzystania trybu unormowanego w art. 269 p.p.s.a. do pozbawienia mocy wiążącej uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczącej tego przepisu. Z przepisu art. 269 p.p.s.a. wynika bowiem, że tryb określony w tym przepisie winien być zastosowany wówczas, gdy jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę z jakichkolwiek powodów nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego. Powodem wykorzystania trybu unormowanego w art. 269 p.p.s.a. mogą być zatem także wątpliwości co do zgodności z Konstytucją przepisu prawa stanowiącego podstawę prawną zaskarżonego aktu administracyjnego. Pogląd, że skład orzekający może uznać uchwałę NSA za niewiążącą wówczas, gdy w ocenie składu orzekającego przepis prawa będący przedmiotem wykładni w uchwale jest niezgodny z Konstytucją, prowadzi do zanegowania podstawowej funkcji uchwał NSA, polegającej na usuwaniu rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych. Rozbieżności te mogą przecież dotyczyć oceny konstytucyjności przepisów prawa stanowiących podstawę prawną działań administracji będących przedmiotem kontroli sądu administracyjnego. Tak więc sąd administracyjny uznając przepis prawa za niezgodny z Konstytucją po przeprowadzeniu rozproszonej kontroli konstytucyjności powinien na podstawie art. 269 § 1 p.p.s.a. przedstawić powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi poszerzonemu (zob. wyrok NSA z 4 listopada 2025 r., sygn. akt I OSK 2169/24). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 24 lutego 2026 r., sygn. akt I OSK 1660/25, co do prawnego znaczenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw, i dalsze rozważania opiera na poglądach wyrażonych w tym postanowieniu. Należy mieć na uwadze, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 8 lipca 2025 r. do chwili obecnej nie został ogłoszony (opublikowany) w Dzienniku Ustaw, zgodnie z art. 190 ust. 2 i ust. 3 Konstytucji RP. W powołanym wypadku Trybunał nie określił innego terminu utraty mocy obowiązującej. Skoro więc powyższy wyrok Trybunału nie został ogłoszony (opublikowany) w Dzienniku Ustaw, to nie można przyjmować, że wyrok ten wywołał skutek prawny w postaci usunięcia z systemu prawnego niekonstytucyjnego rozumienia art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 u.ś.r. (por. L. Garlicki, uwagi 7–10 do art. 190, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. L. Garlicki, t. 5, stan prawny na dzień 1 sierpnia 2007, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2007, s. 8– 11). Mówiąc inaczej, z faktu wydania tego wyroku i braku jego publikacji w dzienniku urzędowym można wywodzić co najwyżej możność wykorzystania argumentacji Trybunału w ramach tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności, co nie zwalnia z obowiązku respektowania ogólnej mocy wiążącej uchwał Naczelnego Sądu Administracyjnego. W ocenie Sądu Kasacyjnego ogłoszenie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w dzienniku urzędowym nie ma charakteru wyłącznie technicznego, lecz stanowi konstytucyjnie określony warunek jego wejścia w życie i wywołania skutków prawnych w sferze powszechnie obowiązującej. Do czasu ogłoszenia wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie uzyskuje przymiotu skuteczności normatywnej w porządku prawnym. Należy mieć na uwadze, że Trybunał Konstytucyjny jest tzw. ustawodawcą negatywnym, to jest może usuwać z systemu prawa normy uznane za niekonstytucyjne (zob. np. postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 24 września 2014 r., Ts 248/13). Wykładnia przepisów dotyczących ogłaszania orzeczeń Trybunału musi zatem uwzględniać zasady ogłaszania przepisów prawa. Skoro zasadą jest, że warunkiem wejścia w życie ustaw, rozporządzeń oraz aktów prawa miejscowego jest ich ogłoszenie (art. 88 ust. 1 Konstytucji RP), to należy przyjąć, że warunkiem koniecznym usunięcia z systemu prawa normy uznanej przez Trybunał za niekonstytucyjną jest ogłoszenie orzeczenia Trybunału w taki sam sposób, w jaki zostały ogłoszone przepisy zawierające niekonstytucyjną normę. W ten sposób zostaje zrealizowana konstytucyjna zasada, że obywatele czerpią wiedzę na temat obowiązującego prawa z dzienników urzędowych. Z tą zasadą jest skorelowana zasada powszechnej znajomości prawa. Tak więc ogłoszenie sentencji wyroku na sali rozpraw Trybunału Konstytucyjnego nie może być utożsamiane z jego wejściem w życie. Rozróżnienie to ma charakter systemowy i wynika wprost z art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji RP. Dopiero ogłoszenie wyroku Trybunału w dzienniku urzędowym nadaje mu moc powszechnie obowiązującą w znaczeniu formalnym i prowadzi do zmiany stanu obowiązywania norm w systemie prawa. Nie sposób utożsamiać momentu "wejścia w życie" orzeczenia Trybunału z wcześniejszym publicznym ogłoszeniem sentencji wyroku. Skoro wyrok Trybunału nie został opublikowany w odpowiednim dzienniku urzędowym, to nie doszło do jego wejścia w życie w rozumieniu art. 190 ust. 3 Konstytucji RP. Skoro nie nastąpiła zmiana stanu prawnego, to nie doszło do utraty mocy wiążącej uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego. Utrata mocy wiążącej uchwały dotyczącej wykładni przepisu uznanego za niekonstytucyjny w nieopublikowanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego, może zatem nastąpić wyłącznie poprzez podjęcie przez skład poszerzony nowej uchwały w wyniku zastosowania trybu unormowanego w art. 269 p.p.s.a. Należy w tym miejscu wyjaśnić, że znaczenie obalenia domniemania konstytucyjności przepisu prawa, co następuje z chwilą ogłoszenia sentencji wyroku na sali rozpraw Trybunału Konstytucyjnego, jest zmienne. Wyrok Trybunału do momentu jego ogłoszenia we właściwym dzienniku urzędowym może oddziaływać jedynie siłą argumentów. Uzyskuje on znaczenie prawne dopiero po jego ogłoszeniu, przy czym jest ono zróżnicowane w zależności od terminu utraty mocy obowiązującej kontrolowanego przepisu. Jak stanowi art. 190 ust. 3 zd. pierwsze Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Ponadto z art. 190 ust. 3 zd. drugie Konstytucji RP w przypadku orzeczeń, które wiążą się z nakładami finansowymi nie przewidzianymi w ustawie budżetowej, wynika obowiązek Trybunału określenia terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego po zapoznaniu się z opinią Rady Ministrów. Przepis prawa, co do którego uchylono domniemanie konstytucyjności, musi być zatem nadal stosowany do czasu jego wyeliminowania z porządku prawnego, jakkolwiek w okresie między publikacją wyroku Trybunału a utratą mocy obowiązującej przepis prawa winien być stosowany na zasadach określonych w wyroku Trybunału. Skoro nieopublikowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego usuwa domniemanie konstytucyjności przepisu prawa, to tego rodzaju okoliczność, mająca do czasu opublikowania takiego wyroku wymiar jedynie faktyczny, może skłaniać sąd administracyjny do zakwestionowania zgodności z Konstytucją przepisu prawa stanowiącego podstawę prawną kontrolowanej decyzji, ale – jak była wyżej mowa – nie oznacza możności odmowy zastosowania mocy wiążącej uchwały NSA dotyczącej tego przepisu. Sąd kasacyjny uznał, nie będąc prawnie związany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 8 lipca 2025 r., sygn. akt SK 33/23, że nie ma podstaw do przedstawienia w trybie art. 269 p.p.s.a. poszerzonemu składowi zagadnienia prawnego, które było przedmiotem uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22. W konsekwencji podzielając stanowisko Sądu Wojewódzkiego co do związania powołaną uchwałą, zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z art. 17 ust. 1a u.ś.r. uznał za niezasadny. Niezasadny był również zarzut naruszenia przywołanych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 132 k.r.o. w świetle którego obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w cytowanej wyżej uchwale: "Związek między przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych znajduje swój wyraz w aspekcie podmiotowym. Ustawodawca zasadniczo (choć nie wyłącznie) wyznaczył krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o przesłankę obowiązku alimentacyjnego. Ustawodawca odsyła w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wyłącznie w zakresie dotyczącym kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym. W ten sposób ustawodawca wyznaczył po części zakres podmiotowy ustawy, tj. osoby na których ciąży obowiązek alimentacyjny są uprawnione do ubiegania się o świadczenie. Z uwzględnieniem przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ustawodawca dokonał także podziału tych osób na spokrewnione w pierwszym stopniu i stopniu dalszym (zobowiązanych do alimentacji w pierwszej i dalszej kolejności), jak też uwzględnił pierwszeństwo obowiązku alimentacyjnego małżonków względem siebie. Kolejność dostępu do świadczenia określona w art. 17 ust. 1a pkt 2 i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. jest zatem co do zasady zgodna z kolejnością realizowania się obowiązku alimentacyjnego i pod względem systemowym regulacja ta nie prowadzi do sprzeczności i nie narusza spójności systemowej." W uzasadnieniu uchwały dostrzeżono bowiem, że "również w tym wymiarze regulacja ustawy o świadczeniach rodzinnych nie jest w pełni koherentna z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, i zawiera pewne własne rozwiązania, istotne ze względu na przedmiot jej regulacji. W art. 17 ust. 1a u.ś.r. prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innych niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest wyprzedzane przez uprawnienie opiekuna faktycznego oraz osób będących rodziną zastępczą spokrewnioną, co w okolicznościach konkretnego przypadku może oznaczać, że pierwszeństwo w uzyskaniu świadczenia uzyskuje osoba, która nie jest na gruncie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zobowiązana do alimentacji w pierwszej kolejności." Doprowadziło to skład poszerzony do wniosku, że "odesłanie zawarte w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ma ograniczony charakter w tym znaczeniu, że nie daje podstaw w procesie wykładni do odwoływania się do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w zakresie szerszym, niż to wynika z odesłania. Kontekst systemowy jest w tym zakresie ograniczony i brak jest w szczególności podstaw do przyjmowania, że stanowi go też art. 132 k.r.o., i przyjęte w nim przesłanki wyznaczające kolejność powstawania obowiązku alimentacyjnego. W kwestii kolejności dostępu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca nie odsyła do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a ustawa zawiera własną regulację, która nie jest aktualnie w pełni koherentna z modelem przyjętym w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, co bynajmniej nie świadczy o braku spójności systemowej, koherencja taka nie jest wszak konieczna – brak jest odesłania do stosowania przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w szerszym zakresie, a przedmiot regulacji obu aktów prawnych jest różny. Wskazując na osoby zobowiązane do alimentacji względem osoby wymagającej opieki ustawa w szczególności nie wymaga, aby ich obowiązek alimentacyjny pod postacią obowiązku dostarczania środków utrzymania się zrealizował, dotyczy to w szczególności podejmowania się opieki dorosłych osób niepełnosprawnych mających własne środki wystarczające na pokrycie kosztów utrzymania i opieki. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest w żadnym zakresie uzależnione od sytuacji materialnej osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki, kwestie te nie są badane w postępowaniu, nie ma zatem podstaw, aby na wykładnię przepisów regulujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miały oddziaływać przesłanki z art. 132 k.r.o. regulujące kolejność realizowania się obowiązku alimentacyjnego. W kwestii kryteriów i przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny i brak podstaw do przyjmowania, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) czy art. 17 ust. 1a u.ś.r. powinny być interpretowane z uwzględnieniem art. 132 k.r.o. i wskazanych w nim przesłanek odnoszących się do braku możliwości lub nadmiernych trudności w zadośćuczynieniu obowiązkom alimentacyjnym." Podsumowując, zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię okazały się niezasadne. W konsekwencji, niezasadny był zarzut naruszenia przepisów postępowania, to jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami Administracyjnymi w zw. z art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 K.P.A. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i bezpodstawne przyjęcie, że córka niepełnosprawnego jest w stanie się nim opiekować, gdyż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy córka nie może z przyczyn obiektywnych zając się niepełnosprawnym ojcem. W świetle przedstawionej wyżej wykładni, kwestia obiektywnych przyczyn, z jakich córka niepełnosprawnego nie może się opiekować swoim ojcem, innych niż legitymowanie się przez nią orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności pozostaje bez znaczenia dla możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącemu. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należało, że skarga kasacyjna nie miała uzasadnionych podstaw, a w konsekwencji podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a. Uzasadnienie zostało sporządzone stosownie do wymogów określonych w art. 193 zdanie 2 p.p.s.a zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W niniejszej sprawie pełnomocnik Skarżącej – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, stąd też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.