I OSK 1248/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie NSA Jan Paweł Tarno (spr.) del. WSA Arkadiusz Blewązka Protokolant starszy sekretarz sądowy Julia Chudzyńska po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Rektora Uniwersytetu im. [...] w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 stycznia 2017 r. sygn. akt II SA/Po 550/16 w sprawie ze skargi A. D. na decyzję Rektora Uniwersytetu im. [...] w P. z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów oddala skargę kasacyjną

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 11 stycznia 2017 r., II SA/Po 550/16 po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. D. uchylił decyzję Rektora Uniwersytetu im. [...] w P. z [...] maja 2016 r. Nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów. W uzasadnieniu Sąd podniósł, że u podstaw rozstrzygnięcia Dziekana znalazły się zaległości w opłatach czesnego za studia niestacjonarne skarżącej oraz niezaliczenie przez nią sesji egzaminacyjnej roku akademickiego 2014/2015. Jednakże celem ustalenia, czy rzeczona decyzja organu II instancji pozostaje w zgodzie z przepisami prawa niezbędne było pochylenie się nad czynnościami Dziekana i skarżącej umiejscowionymi w czasie sprzed wszczęcia postępowania o skreślenie skarżącej z listy studentów. Jak bowiem słusznie podnosi skarżąca jedna z tych czynności – zarządzenie Dziekana o przedłużeniu jej sesji egzaminacyjnej do 30 października 2015 r. – w świetle przepisów prawa nie została doręczona skarżącej. Zgodnie z § 76 ust. 1 indywidualne sprawy studenckie związane z tokiem studiów niewymagające rozstrzygnięcia w drodze decyzji administracyjnej, dziekan załatwia na wniosek studenta w drodze zarządzenia w formie pisemnej lub formie wiadomości elektronicznej bądź w systemie USOS. W tej sprawie Dziekan wydał zarządzenie o przedłużeniu sesji w formie pisemnej. Dalej, w § 76 ust. 3 Regulamin stanowi, że powyższe zarządzenie doręcza się studentowi za potwierdzeniem odbioru osobiście albo na pisemny wniosek studenta listem poleconym. Sąd wskazał na błędną wykładnię przepisu, dokonaną przez organ II instancji. Mimo, że skarżąca nie złożyła wniosku o doręczenie listem poleconym, w żaden sposób nie można uzasadnić twierdzenia, jakoby to na niej ciążył obowiązek ziszczenia przesłanki § 76 ust. 3 Regulaminu. Do takiej konstatacji prowadzi chociażby wykładnia językowa. Zwrot "doręcza się" wprawdzie nie wskazuje zobowiązanego do doręczenia zarządzenia, jednakże semantyka tego pojęcia nakazuje odczytanie go w ten sposób, że doręczającym oraz adresatem doręczenia nie jest tożsamy podmiot. Skoro bez wątpienia adresatem zarządzenia pozostaje skarżąca, to podmiotem doręczającym musi być organ. Wykładnia językowa w żaden sposób nie stoi w sprzeczności z wykładnią funkcjonalną przepisu. Wciąż pozostaje możliwość zawiadomienia wnioskodawcy o zapadłym rozstrzygnięciu w sprawie i doręczeniu mu go osobiście, i to bez względu na miejsce doręczenia. Oczywiście należy liczyć się z sytuacją, że wnioskodawca nie złożył wniosku o doręczenie zarządzenia listem poleconym, a organ zawiadamiał studenta o możliwości odbioru zarządzenia w dziekanacie i mimo to student nie stawił się celem odbioru. Nie zmienia to jednak faktu, że wciąż po stronie organu ciąży obowiązek doręczenia zarządzenia – niezależnie od zachowania adresata aktu. Zatem wniosek o przedłużenie sesji nie został załatwiony w świetle prawa, bowiem nie doszło do doręczenia skarżącej zarządzenia. Dziekan nie odniósł się również do wniosku skarżącej o rozłożenie płatności czesnego za studia na raty. Staranie skarżącej o pozwolenie na ratalne regulowanie zaległości finansowych względem uczelni wprawdzie nie jest równoznaczne ze spełnieniem obowiązku uiszczenia czesnego, jednakże zmusza organ do zajęcia stanowiska we wskazanym przedmiocie. Brak załatwienia sprawy skarżącej o rozłożenie czesnego uniemożliwia przyjęcie za podstawę decyzji Dziekana o skreśleniu skarżącej z listy studentów za rzeczone zaległości. Jak wskazała skarżąca jedną z przeszkód dla spełnienia obowiązku zaliczenia sesji egzaminacyjnej był brak możliwości zarejestrowania się poprzez system USOS na egzaminy. Tymczasem organ II instancji przekonywał, że taka zależność nie występuje, albowiem Regulamin nie przewiduje wskazanych przez skarżącą zależności. Sąd uznał, że w niniejszej sprawie niezbędne jest ustalenie czy przepisy Regulaminu są respektowane przez Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu im. [...] w P. w zakresie warunków dopuszczalności studenta do egzaminu pomimo braku rejestracji w systemie USOS. Jednakże niezależnie od tego, czy rację w tej materii ma skarżąca, czy też organ, bez zmiany pozostaje fakt, że brak załatwienia wniosku o przedłużenie sesji pozbawił skarżącą nie tylko wiedzy na temat jej aktualnych obowiązków, ale również możliwości odbioru indeksu oraz karty egzaminacyjnej. Bez tego skarżąca nie może uzyskać potwierdzenia zaliczonych egzaminów. Zgodnie z art. 106 P.p.s.a § 4 fakty powszechnie znane sąd bierze pod uwagę nawet bez powołania się na nie przez strony. Za taki fakt Sąd uznał obowiązek legitymowania się przez studenta indeksem oraz kartą egzaminacyjną w trakcie egzaminu, co jest niezbędne dla zaliczenia sesji. Reasumując, decyzja Dziekana o skreśleniu skarżącej z listy studentów została wydana pomimo braku załatwienia spraw zainicjowanych wnioskami skarżącej: w pierwszym o rozłożenie czesnego na raty, w kolejnym o przedłużenie sesji egzaminacyjnej. Obie te okoliczności wymagają uprzedniego rozpoznania przez organ. Dla prawidłowo przeprowadzonego postępowania o skreślenie z listy studentów Dziekan winien w pierwszej kolejności ustosunkować się do wniosków skarżącej, bowiem mogło dojść do sytuacji, w której korzystne rozstrzygnięcia wyłączyłyby przesłanki § 54 pkt 1 i 2 Regulaminu i tym samym czyniły decyzję o skreśleniu skarżącej z listy studentów nieważną. Należy zatem przypisać organom obu instancji naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a., zaś w stosunku do Kolegium także naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. Uchybienia te mogły niewątpliwe mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skoro zdeterminowały kierunek jej rozstrzygnięcia (decyzja negatywna). Ponadto organy naruszając przepisy procedury, dopuściły się również istotnego naruszenia prawa materialnego, tj. § 54 pkt.1w zw. z § 39 Regulaminu Studiów U. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wywiódł Rektor Uniwersytetu im. [...], zaskarżając go w całości oraz wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu, ewentualnie o wydanie wyroku reformatoryjnego i uwzględnienie skargi, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Względnie, gdyby zaistniały okoliczności opisane w art. 189 p.p.s.a., wniesiono o uchylenie zaskarżonego orzeczenia oraz odrzucenie skargi lub umorzenie postępowania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj.: a) art. 190 ust. 2 pkt 2 ustawy z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz. U. 2016, poz. 1842 ze zm. – dalej p.s.w.) i § 54 pkt 1 Regulaminu studiów Uniwersytetu im. [...] w P. (załącznik do obwieszczenia nr 6/2015 Senatu Uniwersytetu im. [...] w P. z 28 września 2015 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu Regulaminu studiów Uniwersytetu im. [...] w P. – dalej Regulamin studiów U.) przez błędną jego wykładnię polegającą na uznaniu, że nieodebranie przez skarżącą rozstrzygnięcia o przedłużeniu sesji egzaminacyjnej, w przypadku braku zaliczenia jakichkolwiek przedmiotów przewidzianych programem studiów w czasie trwania roku akademickiego stanowi uchybienie w doręczeniu tego rozstrzygnięcia przez organ oraz stanowi okoliczność mającą istotny wpływ na wynik sprawy w przedmiocie skreślenia z listy studentów z powodu niezaliczenia semestru lub roku, b) art. 190 ust. 2 pkt 3 p.s.w. i § 54 pkt 2 Regulaminu studiów U. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że podstawą skreślenia z listy studentów przez Dziekana było niewniesienie opłat za studia niestacjonarne, podczas gdy wyłączną podstawą skreślenia było niezaliczenie roku w określonym terminie, c) art. 189 p.s.w. w zw. z § 21 ust. 1, § 38 ust. 1 i § 40 Regulaminu studiów U. przez błędną wykładnię zakładającą, że dla realizacji podstawowych obowiązków studenta jakimi jest odbiór indeksu i karty okresowych osiągnięć konieczne jest uprzednie rozstrzygnięcie o przedłużeniu sesji egzaminacyjnej, podczas gdy dokumenty powinny zostać odebrane przed rozpoczęciem sesji egzaminacyjnej, a także naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: d) art. 145 § 1 pkt 1) lit. a p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1) lit. c w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 §3 k.p.a. oraz 138 §1 k.p.a. przez jego niezasadne zastosowanie i uchylenie decyzji Rektora mimo braku naruszenia przepisów prawa, podczas gdy wskazane naruszenia nie stanowią nadzwyczajnych okoliczności uzasadniających brak skreślenia z listy studentów z powodu niezaliczenia semestru lub roku w określonym terminie, e) art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. przez sporządzenie uzasadnienia skarżonego wyroku, w którym wykroczył poza granicę sprawy i przedstawił stan sprawy niezgodnie ze stanem faktycznym, przyjmując, że podstawą rozstrzygnięcia było skreślenie z listy studentów z powodu niezaliczenia semestru lub roku w określonym terminie oraz niewniesienie opłat za studia, podczas gdy wyłączną podstawą skreślenia było niezaliczenie roku w określonym terminie, f) art. 141 § 4 p.p.s.a. in fine w zw. z art. 153 p.p.s.a. przez sporządzenie uzasadnienia prawnego zawierającego błędne wskazania co do dalszego postępowania, tj. związanie organu odwoławczego oceną, że dla skreślenia studenta z listy z powodu niezaliczenia roku w określonym terminie konieczne jest uprzednie rozstrzygnięcie wniosku o rozłożenie czesnego na raty; względnie, w razie uznania, że zarzut wskazany w lit. d) nie jest zasadny: g) art. 145 § 1 pkt 1) lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. i w zw. z art. 153 p.p.s.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie i uchylenie jedynie decyzji Rektora, podczas, gdy uzasadnienie wyroku zawiera wskazania co do dalszego postępowania w zakresie rozstrzygnięcia wniosku o przedłużenie sesji egzaminacyjnej, które leży w kompetencji Dziekana, oraz zarzuca naruszenie przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego organom obu instancji, co w konsekwencji powinno skutkować uchyleniem także decyzji organu I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W postępowaniu przed NSA prowadzonym na skutek wniesienia skargi kasacyjnej obowiązuje generalna zasada ograniczonej kognicji tego sądu (art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, zwanej dalej p.p.s.a.). NSA jako sąd II instancji rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonych przez przyjęte w niej podstawy, określające zarówno rodzaj zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, jak i jego zakres. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania. Ta jednak nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie. Skarga kasacyjna nie mogła być uwzględniona, albowiem podniesione w niej zarzuty przeciwko zaskarżonemu wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu nie są trafne. Dodać przy tym należy, że zgodnie z art. 193 zd. 2 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną może być ograniczone do oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Nawet, gdyby przyjąć, ze zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty mają usprawiedliwione podstawy, to i tak skargę kasacyjną należało oddalić, ponieważ zaskarżone orzeczenie mimo częściowo błędnego uzasadnienia (uznanie, że podstawą skreślenia skarżącej z listy studentów przez Dziekana było niewniesienie opłat za studia niestacjonarne) odpowiada prawu (art. 184 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości lub w części, jeżeli stwierdzi inne niż podstawa wznowienia postępowania naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie ulega najmniejszej wątpliwości, że przyczyną skreślenia skarżącej z listy studentów było nieuzyskanie przez nią zaliczenia semestru, jak również fakt, że nie doręczono jej rozstrzygnięcia o przedłużeniu sesji egzaminacyjnej do dnia 30 października 2015 r. w sposób określony w § 76 ust. 3 Regulaminu studiów U., który stanowi, że powyższe zarządzenie doręcza się studentowi za potwierdzeniem odbioru osobiście albo na pisemny wniosek studenta listem poleconym. Jest rzeczą oczywistą, że na skutek braku doręczenia skarżącej rozstrzygnięcia o przedłużeniu sesji egzaminacyjnej pozbawiono ją możliwości zaliczenia semestru w dodatkowym, przedłużonym terminie. To zaś dowodzi zasadności oceny prawnej przyjętej przez Sąd I instancji, że wskutek naruszenia § 76 ust. 3 Regulaminu studiów U. doszło do takiego uchybienia przepisom postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając na uwadze podniesione wyżej względy orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 184 p.p.s.a.