I OSK 1147/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Iwona Bogucka (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Elżbieta Kremer sędzia del. WSA Dariusz Chaciński Protokolant asystent sędziego Łukasz Szlęzak po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Finansów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 września 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 277/21 w sprawie ze skargi Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta Krakowa na decyzję Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 9 grudnia 2020 r. nr PR4.6400.106.2020.ZDX w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza od Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta Krakowa na rzecz Ministra Finansów kwotę 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 17 września 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 277/21 po rozpoznaniu sprawy ze skargi Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta Krakowa na decyzję Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 9 grudnia 2020 r., nr PR4.6400.106.2020.ZDX (dalej także: organ, Minister) w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego, w punkcie pierwszym uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Finansów z 6 lipca 2020 r., nr PR4.6400.117.2017.4.GXKQ, a w punkcie drugim zasądził od organu na rzecz Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta Krakowa zwrot kosztów postępowania sądowego. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym przyjętym przez Sąd I instancji: W stosunku do przedmiotowej nieruchomości do Ministra Finansów wpłynął wniosek Prezydenta Miasta Krakowa reprezentującego Skarb Państwa o wszczęcie postępowania w trybie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych. Własność 1/4 nieruchomości, na podstawie postanowienia Sądu Grodzkiego w Krakowie z dnia 15 lipca 1949 r. sygn. akt I Sp 789/48 objął A.S. (w księdze wieczystej został ujawniony w dniu 18 listopada 1994 r.), który urodził się dnia [...] października 1911 r. w K., a zmarł [...] marca 2010 r. w T. W międzyczasie, tj. w 2002 r., został uznany za zmarłego, jednak to postanowienie zostało w 2006 r. uchylone. Na podstawie testamentu sporządzonego przez A.S. ustalono, że zmarły II wojnę światową przeżył na ziemiach polskich, natomiast w 1947 r. wyjechał wraz z rodziną do Szwajcarii. Następnie w 1950 r. wyjechał do Kanady, gdzie dostał "pozwolenie na pobyt legalny" i zamieszkał tam na stałe. W okresie pobytu w Kanadzie zaczął używać imion R.A. Przedmiotowa nieruchomość jest zabudowana budynkiem mieszkalnym i była objęta polskimi przepisami dekretu z dnia 21 grudnia 1945 r. o publicznej gospodarce lokalami i kontroli najmu (t.j. z 1950 r. Dz. U. Nr 36, poz. 343). Minister Finansów decyzją z 6 lipca 2020 r. umorzył postępowanie w tej sprawie, uznając, że zebrany materiał dowodowy nie pozwolił na stwierdzenie, że przedmiotowa nieruchomość była objęta skutkami Układu między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i Rządem Kanady dotyczącym uregulowania spraw finansowych. Brak jest bowiem dowodów wskazujących na to, że nieruchomość została znacjonalizowana lub w inny sposób (wynikający z Układu) przejęta na rzecz Skarbu Państwa przed dniem zawarcia Układu. Brak jest zatem podstaw faktycznych i prawnych do prowadzenia postępowania na podstawie art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych w stosunku do przedmiotowej nieruchomości. W takiej sytuacji prowadzone postępowanie administracyjne stało się bezprzedmiotowe, albowiem organ nie miał żadnych podstaw do wydania decyzji stwierdzającej przejście praw do nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. W wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy poprzednie rozstrzygnięcie organu wskazując, że brak jest dowodów, aby przedmiotowa nieruchomość została znacjonalizowana lub w inny sposób (wynikający z Układu) przejęta na rzecz Skarbu Państwa przed dniem wejścia w życie Układu. Minister przywołał treść art. 1 ust. 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych. Odwołując się do orzecznictwa sądowego Minister uznał, że ratio legis tej ustawy stanowiło w istocie stworzenie bezpośredniej podstawy prawnej dla złożenia wniosku o wpis Skarbu Państwa w księdze wieczystej w sytuacjach, gdy pomimo przejścia prawa własności na Skarb Państwa w oparciu o przepisy nacjonalizacyjne lub w inny sposób, wpisu w księdze wieczystej z różnych względów nie dokonano. Celem tej ustawy było więc uregulowanie spraw związanych ze stanem prawnym nieruchomości, które faktycznie zostały przejęte przez Państwo, a z tytułu tego przejęcia na mocy umów międzynarodowych o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych właścicielom nieruchomości wypłacono odszkodowania. W ocenie organu dowodem, że nastąpiła "nacjonalizacja lub w inny sposób przejęcie mienia" w rozumieniu art. 1 pkt 1 powołanego Układu, która skutkuje objęciem ww. nieruchomości Układem, mogłoby być przede wszystkim przyznanie stosownego odszkodowania przez kanadyjski organ odszkodowawczy. W niniejszej sprawie okoliczność taka (przyznanie odszkodowania), jak ustalił Minister, nie miała jak jednak miejsca. Objęcie natomiast zarządem państwowym oraz tzw. publiczną gospodarką lokalami, jeżeli nawet odnosiło się potencjalnie do udziału A. vel R.A.S., to jednak pozostawało bez skutku w postaci przejęcia własności jego udziału w nieruchomości. Czasowe ograniczenie lub uszczuplenie praw odnoszących się do mienia w związku z publiczną gospodarką lokalami niewątpliwie nastąpiło, jednak bez skutku w postaci przejęcia własności nieruchomości. Odnośnie zaś spełnienia przesłanki obywatelstwa kanadyjskiego organ uznał, że nie jest możliwe jej ustalenie z uwagi na brak znajomości daty szeroko rozumianej nacjonalizacji nieruchomości. Odnosząc się do zarzucanych naruszeń procedury administracyjnej, organ wskazał, że nie są one uprawnione. Poza literalnym ich sformułowaniem przez odwołującego, nie znajdują one odzwierciedlenia w konkretnych czynnościach procesowych, tzn. działaniach, zaniechaniach czy zaniedbaniach, których miałby dopuścić się organ. Zdaniem Ministra także zarzut naruszenia 104 § 2 w związku art. 105 § 1 k.p.a. poprzez nietrafne zakwalifikowanie sprawy jako bezprzedmiotowej również jest nieuprawniony. Wykładnia przepisów ustawy z 1968 r. prowadzi do wniosku, że deklaratywna decyzja Ministra może jedynie stwierdzić przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych (decyzja pozytywna), a wobec braku zaistnienia przesłanek do wydania decyzji pozytywnej konieczne jest wydanie decyzji o umorzeniu postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość, czyli w trybie art. 105 § 1 k.p.a. Jeżeli bowiem nie zaistniały przesłanki do wydania decyzji pozytywnej, tj. stan przejścia nieruchomości lub prawa na Skarb Państwa, wydanie decyzji odmownej merytorycznie jest prawnie niedopuszczalne, a koniecznym staje się umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego. W ocenie organu, decyzja odmowna może być wydana tylko wówczas, gdy została wyraźnie przewidziana przepisami prawa, a przepis art. 2 ustawy z 1968 r. takiej możliwości nie wskazuje. Wykładnia językowa przepisu art. 2 ustawy z 1968 r. bezsprzecznie dowodzi, zdaniem Ministra, że możliwość wydania decyzji odmownej nie została w tym przepisie przewidziana ani wprost, ani w sposób dorozumiany. Przepis nie zawiera także alternatywnej - do pozytywnej decyzji – formy załatwienia sprawy, ani nie wskazuje przesłanek załatwienia sprawy w sposób odmienny niż "stwierdzenie przejścia". W wyniku rozpoznania skargi Prezydenta Miasta Krakowa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zaskarżonym wyrokiem uchylił obie wydane w sprawie decyzje. W ocenie Sądu, o bezprzedmiotowości postępowania można mówić wówczas, gdyby nie było podmiotu, w stosunku do którego można byłoby wydać decyzję, lub gdyby nie było przedmiotu, w stosunku do którego można byłoby wydać decyzję; taka sytuacja w sprawie jednak nie zaistniała. Istnieją następcy prawni osoby, do której należała nieruchomość wymieniona w decyzji Ministra. Istniał i istnieje Skarb Państwa, na rzecz którego miała zostać wydana decyzja, istnieje także Prezydent, który był w rozpatrywanej sprawie wnioskodawcą. Nie zaistniały więc podstawy do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego z przyczyn podmiotowych. Brak jest również podstaw przedmiotowych do umorzenia niniejszego postępowania. Istnieje nieruchomość, w odniesieniu do której miała być wydana decyzja. Istnieją także przepisy prawa powszechnie obowiązującego, które mogły stanowić podstawę prawną rozstrzygnięcia, to jest ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych. W ocenie Sądu, błędne jest także stanowisko Ministra, zgodnie z którym ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. stanowi podstawę dla organów jedynie do wydania decyzji pozytywnych, czyli decyzji stwierdzających przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych. Ani przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, ani przepisy powołanej ustawy nie zawierają takiej normy prawnej. Układ z dnia 15 października 1971 r. zawarty pomiędzy Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i Rządem Kanady, dotyczący uregulowania spraw finansowych, odpowiada przesłankom o których mowa w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych. Z tego względu Sąd stwierdził, że Minister nie miał podstaw do tego, by umorzyć postępowanie w sprawie zastosowania ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. w stosunku do przedmiotowej nieruchomości, co skutkować musiało uchyleniem zarówno zaskarżonej decyzji, jak i decyzji ją poprzedzającej. Minister Finansów w skardze kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, zaś w sytuacji uznania, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, o uchylenie wyroku w całości i oddalenie skargi. Organ wniósł o rozpoznane skargi kasacyjnej na rozprawie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sądowi I instancji zarzucono: I. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) w związku z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej k.p.a.), przez błędne uznanie przez Sąd, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość, podczas gdy podjęcie takiego rozstrzygnięcia stanowi prawidłową formę zakończenia postępowania, wobec braku podstaw faktycznych do wydania decyzji pozytywnej merytorycznie (stwierdzającej przejście nieruchomości lub prawa na rzecz Skarbu Państwa) oraz braku podstaw prawnych do wydania decyzji merytorycznie negatywnej (odmawiającej stwierdzenia przejścia nieruchomości lub prawa na rzecz Skarbu Państwa); II. naruszenie prawa materialnego, tj.: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 2 oraz art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12, poz. 65; dalej: ustawa z 1968 r.), przez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu przez Sąd, że organ miał obowiązek wydania decyzji co do istoty (pozytywnej albo negatywnej), podczas gdy prawidłowa wykładnia ww. przepisów prowadzi do wniosku, że deklaratywna decyzja organu może jedynie stwierdzić przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa, na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych (decyzja pozytywna), natomiast wobec braku przesłanek do wydania decyzji pozytywnej, konieczne jest podjęcie decyzji o umorzeniu postępowania (bezprzedmiotowość), albowiem nie jest prawnie dopuszczalne wydanie decyzji negatywnej co do istoty (merytorycznie odmownej), 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 2 oraz art. 1 ust. 1 ustawy z 1968 r. przez ich błędną wykładnię polegającą na mylnym zrozumieniu przez Sąd, co stanowi przedmiot postępowania na podstawie ustawy z 1968 r., a w konsekwencji przyjęciu, że w sprawie istnieje przedmiot postępowania, z uwagi na istnienie nieruchomości oraz przepisów ustawy z 1968 r., podczas gdy przedmiotem postępowania prowadzonego na podstawie ustawy z 1968 r. jest zaistnienie stanu przejścia nieruchomości lub praw na rzecz Skarbu Państwa, na podstawie konkretnego układu indemnizacyjnego (w sprawie Układu między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i Rządem Kanady dotyczącym uregulowania spraw finansowych; dalej: Układ, podpisanym w dniu 15 października 1971 r.). W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Minister podkreślił, że tryb postępowania określony w ustawie z 1968 r. może znaleźć zastosowanie jedynie wobec tych właścicieli nieruchomości położonych w Polsce, wobec których układy indemnizacyjne zostały zastosowane. Ponadto, układy miały charakter odszkodowawczy, a nie wywłaszczeniowy, tzn. na ich podstawie nie przeprowadzano nacjonalizacji, wywłaszczenia, ani w żaden inny sposób nie przejmowano mienia. Skoro Minister ustalił, że w odniesieniu do objętej sporem nieruchomości nie zaistniał "stan przejścia" na podstawie Układu, oznacza to oczywisty brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpoznania sprawy. Tym samym nie istnieje przedmiot postępowania, na podstawie ustawy z 1968 r., a dotychczas prowadzone postępowanie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego łączy się z brakiem wystąpienia skutku objęcia konkretnej nieruchomości, konkretnym układem odszkodowawczym. W ocenie skarżącego kasacyjnie, jeżeli nie zaistniały przesłanki do wydania decyzji pozytywnej, wydanie decyzji odmownej merytorycznie jest prawnie niedopuszczalne, a koniecznym staje się umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Stosownie do przepisu art. 176 p.p.s.a., skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej. Rozpoznana w zakresie zgłoszonych zarzutów skarga kasacyjna okazała się częściowo uzasadniona. Nie są uzasadnione zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 2 oraz art. 1 ust. 1 ustawy z 1968 r. przez ich błędną wykładnię, a w konsekwencji nie jest trafne stanowisko Ministra, jakby przepisy te stały na przeszkodzie do wydania decyzji odmownej (negatywnej), jeżeli nie zostało stwierdzone spełnienie przesłanek do wydania decyzji stwierdzającej przejście prawa na rzecz Skarbu Państwa. Prawidłowo Sąd I instancji przyjął, że załatwianie sprawy przez organ administracji następuje przez wydanie decyzji rozstrzygającej ją co do istoty, co stanowi stanowi władcze i jednostronne rozstrzygnięcie kształtujące indywidualną sytuację prawną jednostki. Rozstrzygnięcie co do istoty sprawy, w relacji do żądania strony, może mieć postać zarówno decyzji pozytywnej, jak i negatywnej. W pierwszym wypadku decyzja uwzględnia żądania strony zawarte w podaniu, natomiast w drugim nie (G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Tom II. Komentarz do art. 104-269, LEX 2010). Zarówno decyzja pozytywna, jak i negatywna ma charakter rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, mimo że decyzja negatywna stanowi wyraz odmowy konkretyzacji uprawnień lub obowiązków strony postępowania. Nie można zgodzić się z Ministrem, że decyzja odmowna może być wydana tylko wtedy, gdy została wyraźnie przewidziana przepisami prawa, a przepis art. 2 ustawy z 1968 r. takiej możliwości nie przewiduje, wobec czego wynika z niego wyłącznie możliwość wydania decyzji administracyjnej pozytywnej stwierdzającej przejście nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa albo decyzji umarzającej postępowanie. Nie można podzielić stanowiska Ministra, że w razie braku przepisu ustawy, upoważniającego organ administracyjny do wydania decyzji odmownej, decyzja taka wydana być nie może, stanowisko takie nie znajduje umocowania w przepisach k.p.a. Nie ma również przeszkód do wydania decyzji odmownej w sytuacji, gdy decyzja taka ma charakter deklaratoryjny, skoro również w takim przypadku organ rozstrzyga o spełnieniu przesłanek warunkujących zaistnienie określonych skutków prawnych. Należy również zgodzić się z Sądem I instancji, że co do zasady istnieje różnica między wydaniem decyzji odmownej, a umorzeniem postępowania, która ma charakter procesowy. Tej różnicy, akceptowanej zarówno w orzecznictwie jaki i w doktrynie Naczelny Sąd Administracyjny nie kwestionuje, choć dostrzega, że ustawodawca nie jest pozbawiony możliwości określenia formy zakończenia postępowania, przez wskazanie na jego umorzenie w sytuacji braku spełnienia przesłanek do wydania decyzji uwzględniającej wniosek. Gdy taka regulacja zostaje wprowadzona, uzyskuje one niewątpliwie pierwszeństwo przed stanowiskiem prezentowanym w doktrynie i judykaturze. Należy zaznaczyć, że Sąd I instancji dokonywał kontroli decyzji wedle stanu prawnego obowiązującego w dacie jej wydania, a zatem przed nowelizacją ustawy i wprowadzeniem do ustawy z 1968 r. przepisu art. 2a ust. 3, zgodnie z którym postępowanie administracyjne w sprawie umarza się, jeżeli brak jest podstaw do stwierdzenia przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych. Ustawodawca począwszy od 10 listopada 2022 r. odmiennie uregulował formę zakończenia postępowania w przypadku braku podstaw do stwierdzenia przejścia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, wskazując na jego umorzenie, forma ta powinna mieć zastosowanie począwszy od wejścia nowelizacji w życie. Prawidłowa jest też przyjęta przez Sąd I instancji wykładnia art. 105 § 1 k.p.a. Zarzuty skargi kasacyjnej pod adresem stanowiska Sądu I instancji w tym zakresie nie są uzasadnione. Należy zgodzić się z Sądem I instancji, że o bezprzedmiotowości postępowania można byłoby mówić wówczas, gdyby nie było podmiotu lub przedmiotu, w stosunku do którego można byłoby wydać decyzję, a taka sytuacja w niniejszej sprawie zaś nie zaistniała. W tym ujęciu, rozstrzygnięcie organów było zatem wadliwe i nieadekwatne do poczynionych ustaleń, które polegały na przyjęciu, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki do stwierdzenia nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa. Ocena skutków tej wadliwości ma wpływ na skuteczność skargi kasacyjnej. Za uzasadniony bowiem Naczelny Sąd Administracyjny uznaje zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. W przypadku naruszenia przepisów postępowania, a do takich należą przepisy regulujące formę załatwienia sprawy administracyjnej, sąd administracyjny uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi, że naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Istotny wpływ to wpływ skutkujący tym, że po wyeliminowaniu naruszenia, rozpoznanie sprawy mogłoby doprowadzić do innego, korzystnego dla skarżącego wyniku sprawy w sensie materialnym, a nie jedynie procesowym. Pod względem merytorycznym, w wydanych decyzjach organ dokonał oceny spełnienia przesłanek materialnoprawnych w kontekście przepisu art. 2 ustawy z 1968 r. i uznał, że nie zostały spełnione zostały przesłanki do wydania decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych. Sąd I instancji, wskazując na naruszenie art. 105 § 1 k.p.a., odniósł się jedynie do nieuprawnionego wydania decyzji o charakterze procesowym, a pominął ocenę, czy w okolicznościach niniejszej sprawy wydanie takiej decyzji, zamiast merytorycznie rozstrzygającej sprawę, mogło mieć istotny wpływ na wynik. W tych okolicznościach, uznanie dopuszczalności zastosowania przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a byłoby możliwe tylko wówczas, gdyby przesądzone zostało, że wyeliminowanie decyzji o umorzeniu, wydanej w trybie art. 105 § 1 k.p.a., mogło doprowadzić do wydania decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych. W przeciwnym wypadku nie sposób mówić o relewantnym z punktu widzenia wyniku sprawy naruszeniu art. 105 § 1 k.p.a. Z tego powodu, w zaskarżonym wyroku Sąd I instancji winien był zamieścić merytoryczną ocenę decyzji Ministra co do zaistnienia przesłanek z art. 2 ustawy z 1968 roku i możliwego wydania decyzji stwierdzającej przejście praw na rzecz Skarbu Państwa. W sytuacji zaś, gdy wyrok Sądu I instancji takiej oceny nie zawiera, to Naczelny Sąd Administracyjny zmuszony jest uznać, że nie wykazano, aby wskazywana przez Sąd I instancji wadliwość miała istotny wpływ na wynik sprawy w stopniu uprawniający do uchylenia decyzji (zob. wyroki NSA: z 31 sierpnia 2022 r., I OSK 904/19; z 9 listopada 2022 r., I OSK 2207/19, z 12 kwietnia 2024 r., I OSK 316/21). Ze względu na brak stanowiska Sądu I instancji co do merytorycznej prawidłowości decyzji i stwierdzenia przez organ, że w sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia przejścia praw na rzecz Skarbu Państwa, Naczelny Sąd Administracyjny nie miał podstaw do uznania, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona i do zastosowania art. 188 p.p.s.a. Praktyka taka w niniejszym przypadku, w przekonaniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, prowadziłaby do pozbawienia stron rozpoznania istoty sprawy w dwóch instancjach sądowych. Sąd I instancji w żadnym bowiem zakresie do kwestii spełnienia przesłanek z art. 2 ustawy się nie odniósł. Mając na uwadze podane argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji o uchyleniu zaskarżonego wyroku i przekazaniu sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. O kosztach postępowania kasacyjnego postanowiono na podstawie art. 203 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 i art. 209 oraz art. 210 § 1 p.p.s.a.