I OSK 11/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędziowie: sędzia NSA Krzysztof Sobieralski (sprawozdawca) sędzia del. WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 22 października 2025 r., sygn. akt II SAB/Gd 41/25, w sprawie ze skargi M.T. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku w sprawie rozpoznania pisma dotyczącego przesłania kopii akt sprawy i sprostowania dat pism w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, zwany dalej "Sądem I instancji", wyrokiem z dnia 22 października 2025 r., sygn. akt II SAB/Gd 41/25, po rozpoznaniu skargi M.T., zwanej dalej "skarżącą" lub "skarżącą kasacyjnie", na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku, zwanego dalej "Kolegium", w sprawie rozpoznania pisma dotyczącego przesłania kopii akt sprawy i sprostowania dat pism w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego: w punkcie 1 zobowiązał Kolegium do rozpoznania sprawy z wniosku skarżącej z dnia 8 kwietnia 2024 r. w przedmiocie przesłania kopii akt sprawy i sprostowania dat pism w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego w terminie jednego miesiąca od dnia zwrotu akt administracyjnych wraz z wyrokiem ze stwierdzeniem jego prawomocności; w punkcie 2 stwierdził, że bezczynność Kolegium nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Od wyroku Sądu I instancji skargę kasacyjną wniosła M.T. Zaskarżając wyrok Sądu I instancji w części obejmującej punkt 2 sentencji wyroku, podniesiono podstawę kasacyjną przewidzianą w art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 149 § 1a P.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na stwierdzeniu, że bezczynność Kolegium nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, z uwagi na błędne przyjęcie, iż sposób działania organu nie nosił znamion celowego unikania podjęcia rozstrzygnięcia, pomimo że z akt sprawy jednoznacznie wynika, iż skarżąca kasacyjnie wielokrotnie precyzowała, że jej wniosek obejmuje pisma trzech podmiotów, co było organowi wiadome, a mimo to okoliczność ta została całkowicie pominięta, co świadczy o świadomym zaniechaniu realizacji obowiązków procesowych i uzasadnia kwalifikacje bezczynności jako rażącego naruszenia prawa. Skarżąca kasacyjnie w oparciu o powołane zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu I instancji w zaskarżonej części oraz rozpoznanie skargi poprzez stwierdzenie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz przyznanie od organu na rzecz skarżącej kasacyjnie sumy pieniężnej w wysokości 40.908,60 złotych. W skardze kasacyjnej sformułowano również wniosek o przyznanie pełnomocnikowi skarżącej kasacyjnie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, która nie została opłacona w całości ani w części oraz oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie podniesionych zarzutów. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Kolegium wniosło o jej oddalenie, podzielając argumentację przedstawioną w uzasadnieniu wyroku Sądu I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. Przepis art. 193 zdanie drugie P.p.s.a. wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze P.p.s.a. Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W takim uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i sąd pierwszej instancji. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy był związany granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). Przepisy art. 149 § 1 pkt 1-3 oraz art. 149 § 1a P.p.s.a. są ogólnymi przepisami kierunkowymi (wektorowymi), co oznacza, że dają sądowi administracyjnemu tytuł do uwzględnienia skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 P.p.s.a. albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a P.p.s.a. przez stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (art. 149 § 1 pkt 3 P.p.s.a.), przez nałożenie na ten organ sankcji zobowiązania do działania (art. 149 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a.). Jednocześnie w każdym z tych przypadków sąd administracyjny zobowiązany jest stwierdzić, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Sam przepis kierunkowy, określający sposób formułowania przez sąd administracyjny zwrotu stosunkowego o niezgodności z prawem kontrolowanego przejawu zaniechania podjęcia działania przez organ wykonujący administrację publiczną i jego oceny w kategorii "rażącego naruszenia prawa", nie może być skutecznie powoływany jako naruszony, nie stanowi bowiem samodzielnej podstawy kasacyjnej (zob. wyroki NSA: z dnia 7 maja 2014 r.; sygn. akt I OSK 2595/13; z dnia 11 marca 2015 r.; sygn. akt I OSK 2383/14; z dnia 20 listopada 2019 r; sygn. akt I OSK 4346/18; z dnia 12 maja 2026 r., sygn. akt III OSK 1805/25; z dnia 12 maja 2026 r., sygn. akt I OSK 1765/24; CBOSA). Dopiero wskazanie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, który – zdaniem skarżącego kasacyjnie – błędnie został uznany przez Sąd I instancji jako nienaruszony w stopniu uzasadniającym stwierdzenie, że stwierdzone bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ nie miały miejsca z rażącym naruszeniem prawa może przesądzić o tym, czy art. 149 § 1a P.p.s.a. został naruszony przez jego zastosowanie w formie negatywnej oceny stanu bezczynności w kategoriach "rażącego naruszenia prawa". Taka konstrukcja omawianego zarzutu, jaką stworzyła w rozpoznawanej skardze kasacyjnej M.T. uniemożliwia jego weryfikację instancyjną w oparciu o wniesiony środek zaskarżenia. Z tego względu zarzut naruszenia przepisów postępowania nie zasługiwał na uwzględnienie. Dodać natomiast należy, że w sprawie Sąd I instancji ustalił, że Kolegium dopuściło się bezczynności w rozpoznaniu wniosku skarżącej kasacyjnie z dnia 8 kwietnia 2024 r., bowiem ani postanowienie Kolegium z dnia 6 maja 2024 r., ani utrzymujące je w mocy postanowienie tego organu z dnia 12 czerwca 2024 r. nie stanowiło całościowego rozpatrzenie wniosku skarżącej, w którym prosiła o przesłanie jej kopii pism nie tylko Przychodni Lekarskiej, lecz także Ośrodka Pomocy Społecznej i Urzędu Miasta. Kolegium wydało natomiast postanowienie odnoszące się wyłącznie do pism Przychodni Lekarskiej, nie rozpatrując wniosku odnoszącego się do Ośrodka Pomocy Społecznej i Urzędu Miasta. Skoro zaś postanowienia Kolegium nie odnosiły się do całości wniosku, zatem sprawa administracyjna w części dotyczącej Ośrodka Pomocy Społecznej i Urzędu Miasta nie została załatwiona. Sąd jednocześnie uznał, że ta bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, gdyż załatwienie sprawy w odpowiedzi na wniosek skarżącej kasacyjnie z dnia 8 kwietnia 2024 r. nastąpiło w dniu 6 maja 2024 r., tj. niespełna miesiąc po wniesieniu wniosku. Organowi nie można zarzucić więc bierności, a jedynie to, że nieprawidłowo merytorycznie odniósł się do pisma skarżącej nie ustosunkowując się do wszystkich jego aspektów. Rażącym naruszeniem prawa, w rozumieniu przepisu art. 149 § 1a P.p.s.a. będzie stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań możemy powiedzieć, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Rażące naruszenie prawa uznawane jest za postać kwalifikowaną naruszenia prawa i jako takie powinno być interpretowane ściśle. Ocena, czy mamy do czynienia z naruszeniem rażącym, powinna być dokonywana w powiązaniu z okolicznościami danej sprawy, rozpatrywanej indywidualnie, wyznaczonej przez wiele elementów zmiennych. Kwalifikacja naruszenia jako rażącego naruszenia prawa musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne, niezaprzeczalne oraz musi wskazywać na celowe (intencjonalne) i świadome zaniechanie podjęcia działania zainicjowanego wniesionym do tego organu podaniem. Taka sytuacja nie zaistniała w rozpoznawanej sprawie. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 P.p.s.a.