I OSK 1091/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Maciej Dybowski (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Elżbieta Kremer sędzia del. WSA Agnieszka Miernik Protokolant starszy asystent sędziego Krzysztof Ważny po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych: E. z siedzibą w P. i Wojewody Wielkopolskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 lutego 2020 r. sygn. akt IV SA/Po 961/19 w sprawie ze skargi C.S. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia 5 sierpnia 2019 r. nr SN-III.7536.77.2019.3 w przedmiocie zezwolenia na niezwłoczne zajęcie części nieruchomości 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości; 2. oddala skargę w całości; 3. zasądza od C.S. tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz: a) E. z siedzibą w P. kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych; b) Wojewody Wielkopolskiego kwotę 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych

Wyrokiem z dnia 27 lutego 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 961/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu sprawy ze skargi C.S.: 1. uchylił decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia 5 sierpnia 2019 r. nr SN-III.7536.77.2019.3 w przedmiocie niezwłocznego zajęcia części nieruchomości; 2. zasądził od Wojewody Wielkopolskiego na rzecz skarżącego C.S. kwotę 697 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania (k. 68, 70-77 akt sądowych). Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wnioskiem z 2 lipca 2018 r. E. z siedzibą w P. (dalej Spółka, wnioskodawca) wystąpiła do Starosty S. o wydanie decyzji administracyjnej w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystania z części nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], położoną w obrębie N. W., gmina W. stanowiącej własność C.S. (dalej Skarżący), M.K., Z.S., M.Ś. zezwalającej na założenie oraz przeprowadzenie przez nieruchomość napowietrznej linii elektroenergetycznej 110 kV przez posadowienie stanowiska słupa, podwieszenie napowietrznych przewodów na odcinku ok. 15 m w pasie technologicznym linii o szerokości 9 m o łącznej powierzchni tego pasa ok. 1490 m2. Spółka wniosła o wydanie decyzji zezwalającej na niezwłoczne zajęcie nieruchomości objętej wnioskiem z rygorem natychmiastowej wykonalności. Decyzją z dnia 26 listopada 2018 r. nr GN.6821.29a.2017 (dalej decyzja z 26 listopada 2018 r.) Starosta S. (dalej Starosta) ograniczył sposób korzystania z części nieruchomości nr [...] ark. mapy 1, obręb N. W. W związku z realizacją inwestycji celu publicznego na podstawie decyzji Burmistrza Miasta i Gminy W. (dalej Burmistrz) nr 24/2016 z dnia 24 czerwca 2016 r. (dalej decyzja z 24 czerwca 2016 r.) o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego dla przebudowy napowietrznej linii elektroenergetycznej 110 kV relacji W.-C. ZPP, Spółka wniosła o ograniczenie korzystania z nieruchomości nr [...] przez udzielenie zezwolenia na realizację inwestycji na podstawie art. 124 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2018 r. poz. 121 ze zm., dalej ugn). Biorąc pod uwagę zgodność decyzji Burmistrza Miasta i Gminy W. (załącznik nr 2) z treścią wniosku Spółki, należało ograniczyć korzystanie z nieruchomości. Skarżący w odwołaniu wniósł o uchylenie decyzji z 26 listopada 2018 r. w całości. Wskazał, że inwestor nie uregulował z właścicielami nieruchomości dotychczasowej lokalizacji istniejącej linii napowietrznej 110 kV. W ocenie Skarżącego, treść decyzji jest rozbieżna z wnioskiem Spółki. Odwołania wniosły także Z.S. i M.K. Decyzją z 26 lutego 2019 r. nr SN-III.7536.123.2018.3 (dalej decyzja z 26 lutego 2019 r.) Wojewoda Wielkopolski (dalej Wojewoda) utrzymał w mocy decyzję z 26 listopada 2018 r. W wyniku wniesienia skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 12 grudnia 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 385/19 (dalej wyrok IV SA/Po 385/19) uchylił decyzję z 26 lutego 2019 r. Wyrok IV SA/Po 385/19 zaskarżono do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Dnia 1 kwietnia 2019 r. wpłynął ponownie wniosek Spółki o wydanie decyzji zezwalającej na niezwłoczne zajęcie nieruchomości z rygorem natychmiastowej wykonalności, w związku z utratą przymiotu wykonalności ostatecznej decyzji z 26 lutego 2019 r. o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości. Decyzją z 11 czerwca 2019 r. nr GN.6821.29a.2017 (dalej decyzja z 11 czerwca 2019 r.) Starosta zezwolił wnioskodawcy na niezwłoczne zajęcie części nieruchomości działki nr [...] w N. W. przez posadowienie słupa oraz podwieszenie napowietrznych przewodów na odcinku ok. 165 m w pasie technologicznym linii o szerokości 9 m o łącznej powierzchni pasa technologicznego ok. 1490 m2 i nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. W ocenie Starosty dodatkową przesłanką wydania przedmiotowej decyzji jest fakt wniesienia odwołania od decyzji ograniczającej korzystanie z nieruchomości bądź skargi na decyzję organu odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję I instancji. Ze względu na charakter prawny i zadania jakie realizuje wnioskodawca, organ I instancji udzielił zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości. Starosta uznał, że zakres obszarowy udzielonego w odrębnej decyzji zezwalającej na niezwłoczne zajęcie nieruchomości determinuje wydana przez niego decyzja z 26 listopada 2018 r. o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości, utrzymana w mocy przez Wojewodę. Przez związanie ustaleniami w tej decyzji, organ I instancji nie bada ponownie zakresu obszaru zajęcia terenu, co wynika z art. 124 ust. 1a ugn. W odwołaniu wniesiono o uchylenie w całości decyzji z 11 czerwca 2019 r., gdyż w ocenie Skarżącego została wydana z naruszeniem prawa. Decyzją z 5 sierpnia 2019 r. nr SN-III.7536.77.2019.3 Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ II instancji podtrzymał argument, według którego bezskuteczne jest ponowne badanie przesłanki ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości. Ponowna weryfikacja może nastąpić przy badaniu skargi na decyzję wydaną na podstawie art. 124 ust. 1 ugn. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, Skarżący wniósł o uchylenie decyzji z 5 sierpnia 2019 r. w całości, gdyż została ona - w jego ocenie - wydana z naruszeniem prawa. Sąd I instancji uwzględnił skargę i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa uchylił decyzję z 5 sierpnia 2019 r., wskazując, że nie powinna ostać się w obrocie prawnym. Skład orzekający w sprawie IV SA/Po 961/19 wyjaśnił, że zgodnie z art. 124 ust. 1 ugn, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, może ograniczyć, w drodze decyzji, sposób korzystania z nieruchomości przez udzielenie zezwolenia na zakładanie i przeprowadzenie na nieruchomości [...] przewodów i urządzeń służących do przesyłania lub dystrybucji [...] energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, jeżeli właściciel [...] nieruchomości nie wyraża na to zgody. Ograniczenie to następuje zgodnie z planem miejscowym, a w przypadku braku planu, zgodnie z decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego. W związku z tym, że Burmistrz decyzją z 24 czerwca 2016 r. zezwolił na realizację tego przedsięwzięcia, Starosta dokonał na podstawie powołanego przepisu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, należącej w części do Skarżącego. Zaskarżenie decyzji II instancji, które następnie skutkowało jej uchyleniem, a potem zaskarżenie zapadłego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego, sprawia, że decyzja Starosty w przedmiocie ograniczenia prawa własności nadal nie podlega wykonaniu, gdyż nie jest ostateczna, a więc inwestycja celu publicznego nie może być zrealizowana. W przypadkach określonych w art. 108 Kodeksu postępowania administracyjnego lub uzasadnionych ważnym interesem gospodarczym starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, na wniosek podmiotu, który będzie realizował cel publiczny, udziela, w drodze decyzji, zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości po wydaniu decyzji, o której mowa w ust. 1. Decyzji o niezwłocznym zajęciu nieruchomości nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności (art. 124 ust. 1a ugn). Mając na uwadze fakt, że - w ocenie Sądu I instancji - w obrocie prawnym dalej funkcjonuje decyzja Starosty o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości, istniała podstawa do żądania zajęcia nieruchomości, na której ma być zrealizowana inwestycja celu publicznego, gdyż decyzja o zajęciu nieruchomości ma charakter subsydiarny. Wydanie tej decyzji byłoby niecelowe, gdyby w obrocie prawnym nie było decyzji o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości. Fakt, że nadal toczy się postępowanie sądowoadministracyjne, w którym rozstrzygnie się co do legalności wydanych decyzji, nie ma wpływu na zajęcie nieruchomości. W orzecznictwie przyjmuje się, że podjęcie decyzji w trybie art. 124 ust. 1a ugn poprzedzone musi być stwierdzeniem, że w obrocie prawnym istnieje, wydana wcześniej decyzja ograniczająca sposób korzystania z nieruchomości (np. przez udzielenie zezwolenia na zakładanie i przeprowadzenie na nieruchomości przewodów i urządzeń służących do przesyłania lub dystrybucji energii elektrycznej). Oznacza to, że decyzja umożliwiająca zajęcie nieruchomości jest rozstrzygnięciem zależnym od decyzji ograniczającej sposób korzystania z tej nieruchomości (wyrok WSA w Szczecinie z 12.7.2018 r. II SA/Sz 324/18). Nie jest wymagane, by decyzja o ograniczeniu prawa własności była ostateczna. Zasadne jest wydanie decyzji o zajęciu nieruchomości, obarczonej rygorem natychmiastowej wykonalności w związku z realizacją inwestycji celu publicznego. Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że realizowanie sieci energetycznej jako inwestycji liniowej jest realizacją celu publicznego. Ma na celu poprawić bezpieczeństwo energetyczne, a także pozostaje niezbędne dla rozwoju ekonomicznego regionu, jest inwestycją o charakterze ogólnospołecznym. Mamy tu do czynienia zarówno z interesem społecznym, jak i gospodarczym, bowiem budowa sieci elektroenergetycznej służy zapewnieniu stałego dopływu energii do licznych gospodarstw i przedsiębiorstw na większym obszarze. Inwestycja omawianego typu ma znaczenie nadrzędne w odniesieniu do słusznego interesu właściciela nieruchomości, któremu ograniczono sposób korzystania z niej, a który to interes sprowadza się do możliwości niezakłóconego korzystania z nieruchomości. Z tego względu zachowany jest wymóg proporcjonalności z art. 31 ust. 3 Konstytucji (wyrok NSA z 20.9.2019 r. I OSK 2713/17). Skład orzekający zauważył, że w kontrolowanej sprawie niezbędne było zwrócenie uwagi na fakt, że WSA w Poznaniu uznał za zasadny zarzut w sprawie, w której uchylono decyzję z 26 lutego 2019 r. utrzymującą w mocy decyzję Starosty o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości. Zarówno w sprawie IV SA/Po 385/19, jak i w sprawie obecnie rozpoznawanej, konsekwentnie jest podnoszony zarzut niezgodności decyzji Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Poznaniu z decyzjami Starosty. Zarzut dotyczy niezgodności szerokości ustalonego pasa technologicznego w decyzji Starosty z 26 listopada 2018 r. (9 m) z szerokością pasa technologicznego przewidzianego w decyzji Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Poznaniu z dnia 25 stycznia 2013 r. o środowiskowych uwarunkowaniach dla realizacji planowanej inwestycji. Sąd I instancji uznał zasadność tego zarzutu, co tym samym stanowiło podstawę do uchylenia decyzji z 26 lutego 2019 r. (nieprawomocny wyrok IV SA/Po 385/19). W związku z wniesieniem skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego od wyroku IV SA/Po 385/19, powstaje sytuacja, w której kontroli instancyjnej będzie podlegało orzeczenie sądowe uchylające decyzję Wojewody w przedmiocie ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości. Biorąc pod uwagę to, że zaskarżona w niniejszym postępowaniu decyzja ma charakter subsydiarny względem decyzji o ograniczeniu prawa własności, Sąd w składzie orzekającym stwierdził, że przesądzenie o technicznych aspektach szerokości pasa technologicznego może spowodować rozbieżność ze sprawą, w której orzeknie Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd I instancji w wyroku IV SA/Po 961/19, podkreślił korelację decyzji środowiskowej z decyzją o lokalizacji inwestycji celu publicznego, a w konsekwencji decyzją o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości. Byt subsydiarnej decyzji o zajęciu nieruchomości jest uzależniony od rozstrzygnięcia jakie zostanie podjęte przez Naczelny Sąd Administracyjny. Fundamentalna okoliczność jaką jest szerokość pasa technologicznego, co do której zachodzą wątpliwości, nie może stanowić przesłanki do uznania, że decyzja o zajęciu nieruchomości może zostać uznana za podjętą zgodnie z prawem z uwagi na odrębność postępowania prowadzonego na podstawie art. 124 ust. 1 i 1a ugn. WSA w Olsztynie w wyroku z 9.4.2019 r. II SA/Ol 160/19 wskazał, że choć decyzja wydawana na podstawie art. 124 ust. 1a ugn ma samodzielny charakter i opiera się na odrębnych przesłankach, to nie można nie dostrzegać, że granice "zajęcia nieruchomości" nie są w tej decyzji określane, lecz bazują na decyzji ograniczającej sposób korzystania z nieruchomości. Decyzja o niezwłocznym zajęciu wydawana w trybie art. 124 ust. 1a ugn daje możliwość rozpoczęcia procedury mającej na celu przeprowadzenie prac inwestycyjnych (np. wystąpienie o pozwolenie na budowę, prace geodezyjne), ale tylko w zakresie rozstrzygniętym w decyzji o ograniczeniu, mimo że decyzja ograniczająca własność (prawo rzeczowe) nie jest jeszcze ostateczna lub wykonalna (wyrok NSA z 14.2.2019 r. II OSK 709/17). Tym samym w sposób oczywisty decyzja wydana w trybie art. 124 ust. 1a ugn uprawnia wnioskodawcę do podjęcia działań na rzecz realizacji inwestycji, jednakże decyzja wydana w tym trybie nie może się ostać, jeżeli tak zasadnicza kwestia jaką jest szerokość pasa technologicznego podlega weryfikacji w trybie kontroli sądowej. Aspekt techniczny, którego ocena zgodności z prawem będzie przedmiotem postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, będzie miał decydujące znaczenie dla kwestii zajęcia nieruchomości. To uzasadnia konieczność uchylenia decyzji Wojewody. Sąd I instancji uznał za niezasadny wniosek o zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego, gdyż prawomocne rozstrzygnięcie sprawy IV SA/Po 385/19 nie usunie wskazanej wyżej przeszkody, nawet jeżeli Naczelny Sąd Administracyjny podzieli stanowisko Sądu I instancji. Skargi kasacyjne wywiedli: E. z siedzibą w P. (dalej Spółka), reprezentowana przez r.pr. T.R.; Wojewoda Wielkopolski (dalej Wojewoda), reprezentowany przez r. pr. G.T. A. Spółka zaskarżyła wyrok IV SA/Po 961/19 w całości, zarzucając wyrokowi naruszenie: I. prawa materialnego - art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa przez błędną wykładnię art. 124 ust. 1a i 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, że zgodnie z tymi przepisami wymaga się zgodności ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości z art. 124 ust. 1 ugn z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego lub decyzją o lokalizacji inwestycji celu publicznego, a nie wydawaną w innym postępowaniu dotyczącą środowiskowych uwarunkowań wydaną na podstawie ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i [...]. Uchylenie decyzji Wojewody przez Sąd jest sprzeczne z wykładnią celowościową i stosowaniem art. 124 ust. 1a ugn jako decyzji odrębnej od wydanej na podstawie art. 124 ust.1 ugn, której wydanie wraz z klauzulą natychmiastowej wykonalności ma służyć prowadzeniu inwestycji celu publicznego na nieruchomości mimo kwestionowania decyzji o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości; II. przepisów postępowania przed sądami administracyjnymi: 1. art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 6, 7 kpa, przejawiające się w tym, że Sąd w wyniku kontroli legalności decyzji Wojewody Wielkopolskiego z "9" [winno być "5" - uw. NSA] sierpnia 2019 r. nr SN-III.7536.77.2019.3 (dalej decyzja z 5 sierpnia 2019 r.) w przedmiocie zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości, uchylił tę decyzję wyłącznie w związku z wcześniejszym uchyleniem decyzji z art. 124 ust. 1 ugn w sprawie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości. Sąd przyjął błędnie, że decyzje te są "ze sobą wzajemnie związane" i uchylenie przez ten sam Sąd wydanej przez organ II instancji decyzji z art. 124 ust. 1 ugn automatycznie skutkuje koniecznością uchylenia tej drugiej wydanej w niniejszej sprawie w oparciu o art. 124 ust. 1a ugn; 2. art. 125 § 1 pkt 1 ppsa przez nieuwzględnienie i oddalenie wniosku uczestnika o zawieszenie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu w niniejszej sprawie IV SA/Po 961/19 dotyczącej skargi C.S. (dalej uczestnik) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na decyzję z 5 sierpnia 2019 r. w przedmiocie zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości związanej z przeprowadzeniem przebudowy istniejącej napowietrznej linii elektroenergetycznej 110 kV C.-W. W związku ze złożeniem przez uczestnika skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 12 grudnia 2019 r. IV SA/Po 385/19 w przedmiocie uchylenia decyzji Wojewody Wielkopolskiego z 26 lutego 2019 r. nr SN-III.7536.123.2018.3 w sprawie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości wydanej na podstawie art. 124 ust.1 ugn - wyrok ten nie był i nie jest prawomocny, a w dniu wyrokowania w niniejszej sprawie toczyło się inne postępowanie sądowoadministracyjne od wyniku którego zależało rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Spełnione były przesłanki zawieszenia postępowania do czasu prawomocnego zakończenia sprawy decyzji wydanej na podstawie art. 124 ust. 1 ugn; 3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 133 ppsa przez uchylenie decyzji organu II [instancji] w przedmiocie zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości mimo spełnienia wszystkich przesłanek z art. 124 ust. 1a ugn "ważnego gospodarczego, interes strony oraz tym" pozostawiania w obrocie prawnym decyzji "Starosty S." [winno być "Wojewody Wielkopolskiego" - uw. NSA] z 26 lutego 2019 r. DN-III.7536.123.2018.3 w sprawie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości GN 6821.29a.2017 jako warunku wydania decyzji z art. 124 ust. 1a ugn. W niniejszej sprawie przedmiotem oceny legalności jest decyzja zezwalająca na niezwłoczne zajęcie nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] [....] stosownie do treści art. 124 ust. 1a ugn. Należy podkreślić, że ustawodawca w art. 124 ust. 1a przesądził o obligatoryjnym wydaniu decyzji o niezwłocznym zajęciu nieruchomości oraz nadaniu tej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności, w sytuacji gdy spełnione zostały przesłanki, o których mowa w tym przepisie. O ile zostały one spełnione - wskazany organ udziela w drodze decyzji zezwolenia, a decyzji o niezwłocznym zajęciu nieruchomości nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności. Organ obowiązany jest do wydania decyzji na wniosek podmiotu, który będzie realizował cel publiczny w przypadkach określonych w art. 108 kpa lub uzasadnionych ważnym interesem gospodarczym (art. 124 ust. 1a). Zgodnie z art. 108 kpa decyzji, od której służy odwołanie, może być nadany rygor natychmiastowej wykonalności, gdy jest to niezbędne ze względu na ochronę zdrowia lub życia ludzkiego albo dla zabezpieczenia gospodarstwa narodowego przed ciężkimi stratami bądź też ze względu na inny interes społeczny lub wyjątkowo ważny interes strony. Z przesłanek wskazanych w art. 108 kpa w niniejszej sprawie wchodzi w rachubę przede wszystkim inny interes społeczny ewentualnie wyjątkowo ważny interes strony, natomiast art. 124 ust. 1a ugn zezwolenie na niezwłoczne zajęcie nieruchomości uzasadnia wskazując ważny interes gospodarczy (wyroki WSA w Białymstoku z: 23.2.2012 r. II SA/Bk 771/11; 20.1.2015 r. II SA/Bk 994/14). Przesłanki powyższe zostały spełnione w kontrolowanej decyzji dlatego decyzja Wojewody utrzymująca w mocy decyzję I instancji jest prawidłowa. Spółka wniosła o: uchylenie na podstawie art. 185 § 1 ppsa zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu; uchylenie zaskarżonego wyroku i zawieszenie postępowania do czasu prawomocnego rozpoznania sprawy ze skargi kasacyjnej od wyroku w sprawie o sygn. akt. IV SA/Po 385/19; zasądzenie na rzecz skarżącego kasacyjnie zwrotu kosztów postępowania podług norm przepisanych; rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie (k. 94-101 akt sądowych). B. Wojewoda zaskarżył wyrok IV SA/Po 961/19 w całości, zarzucając wyrokowi naruszenie: 1. przepisów postępowania: I. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa w zw. z art. 124 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2020 r. poz. 65, dalej ugn) w zw. z art. 7, 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r. poz. 2096, zm. [poz. 1629; z 2019 r. poz. 60, 730, 1133, 2196 - uw. NSA], dalej kpa) przez uchylenie decyzji Wojewody Wielkopolskiego z 5 sierpnia 2019 r. nr SN-III.7536.77.2019.3 i uznanie, że Wojewoda nie dokonał wystarczającej analizy przesłanek ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości w oparciu o art. 124 ugn, podczas gdy zarówno kwestia najmniejszej uciążliwości inwestycji oraz zgodności zaplanowanego zamierzenia z istniejącą w obrocie prawnym decyzją o ustaleniu lokalizacji celu publicznego, została uwzględniona przy wydaniu decyzji II instancji; II. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 kpa w świetle zasady wynikającej z art. 12 § 1 i 2 kpa przez błędną wykładnię przepisów będących źródłem norm dopełnienia i w rezultacie uchylenie decyzji II instancji z niezasadnymi wskazaniami co do dalszego sposobu postępowania, a mianowicie że należy przeprowadzić wnikliwe postępowanie dowodowe, mające doprowadzić do wyjaśnienia motywów decyzji Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z 25 stycznia 2013 r. o środowiskowych uwarunkowaniach dla realizacji przedsięwzięcia, polegającego na budowie po trasie linii zdemontowanej nowej linii napowietrznej 110 kV W. C. ZPP, wydanej na etapie ubiegania się o wydanie decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, podczas gdy na podstawie art. 124 ust. 1 ugn organy administracji badają jedynie zgodność ograniczenia z decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, a nie decyzją środowiskową. Ill. na podstawie art. 174 pkt 1 ppsa, prawa materialnego i postępowania: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. z art. 124 ust. 1 ugn przez błędną wykładnię przepisów ugn, prowadzącą do uznania, że organ administracji, wydający decyzję o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości, jest obowiązany do zbadania zgodności ograniczenia z innym dokumentem, niż decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, tymczasem przepisy ugn nie stawiają takiego wymogu, co w konsekwencji skutkowało naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa przez niezasadne uchylenie decyzji Wojewody, zawierającej poprawne rozstrzygnięcie. Wojewoda wniósł o: uchylenie skarżonego orzeczenia w całości i podstawie art. 188 ppsa rozpoznanie skargi C.S. przez jej oddalenie; zasądzenie na rzecz Wojewody Wielkopolskiego, stosownie do art. 203 pkt 2 ppsa, [zwrotu] kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych; zrzekł się rozprawy (k. 114-119 akt sądowych). W odpowiedzi na skargi kasacyjne: E. z siedzibą w P. i Wojewody Wielkopolskiego, C.S., reprezentowany przez r. pr. D.K., wniósł o: oddalenie każdej z tych skarg kasacyjnych; zasądzenie od każdego z wnoszących skargę kasacyjną, a także wystąpił o zarządzenie od wnoszącego skargę kosztów postępowania według norm przypisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego przez radcę prawnego przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (k. 137-139 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle art. 183 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26. 10.2009 r. I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010/1/1). W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania. Istota sprawy sprowadza się do ustalenia, czy zaskarżony wyrok narusza wskazane w obu skargach kasacyjnych normy materialnoprawne, dekodowane z przepisów powołanych jako wzorce kontroli w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej (art. 174 pkt 1 ppsa). Mając na uwadze tak sformułowany główny problem prawny wymagający rozstrzygnięcia należało przyjąć, że trafny okazał się zarzut błędnej wykładni art. 124 ust. 1a i 1 ugn, podniesiony w obu skargach kasacyjnych. Rozpoznanie tego zarzutu poprzedza konstatacja, że słusznie Sąd I instancji wskazał, że art. 124 ust. 1 ugn ma charakter uregulowania szczególnego i nie może być interpretowany rozszerzająco. W doktrynie i orzecznictwie podnosi się, że nie jest dopuszczalne formułowanie jakichkolwiek innych przesłanek umożliwiających albo wykluczających zastosowanie ograniczenia, o jakim mowa w tym przepisie (wyroki WSA w: Białymstoku z 22.3.2018 r. II SA/Bk 933/17, Lex 2470523; Olsztynie z 29.12.2020 r. II SA/Ol 775/20, Lex 3119121). Przepis ten dotyczy wyłącznie zakładania i przeprowadzania przez teren nieruchomości wymienionych w nim [...] przewodów i urządzeń, a nie dotyczy ich konserwacji czy usuwania awarii, czego dotyczy art. 124b ugn. Może dotyczyć rozbudowy, jeśli obejmuje ona np. budowę nowych odcinków przewodów lub nowych urządzeń. Można uznać, że dotyczy ich przebudowy, ale w takim zakresie, w jakim przekracza ona zwykłe prace konserwatorskie, bieżące remonty czy usuwanie awarii (wyrok WSA w Poznaniu z 7.2.2018 r. IV SA/Po 1102/17, Lex 2458357). Zarówno cel uregulowania zawartego w art. 124 ust. 1 ugn, jak i jego usytuowanie w ustawie wskazują, że bez znaczenia pozostaje, czy prowadzone prace mają stanowić budowę nowej infrastruktury, czy też przebudowę infrastruktury już istniejącej (wyrok WSA w Łodzi z 29.11.2018 r. II SA/Łd 540/18, Lex 2597646; E. Bończak-Kucharczyk, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz aktualizowany, LEX/el 2023 - do art. 124). Zgodnie z art. 124 ust. 1a ugn, stanowiącym materialnoprawne podstawy rozstrzygnięć organów, w przypadkach określonych w art. 108 kpa (gdy jest to niezbędne ze względu na ochronę zdrowia lub życia ludzkiego albo dla zabezpieczenia gospodarstwa narodowego przed ciężkimi stratami bądź też ze względu na inny interes społeczny lub wyjątkowo ważny interes strony) lub uzasadnionych ważnym interesem gospodarczym starosta, na wniosek podmiotu, który będzie realizował cel publiczny, udziela, w drodze decyzji, zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości po wydaniu decyzji zezwalającej na przeprowadzenie lub zakładanie określonych urządzeń (analogicznie do sytuacji po wydaniu decyzji wywłaszczeniowej). Nie budzi wątpliwości, że głównym celem normatywnym określonym w art. 124 ust. 1a ugn, jest zapewnienie inwestorowi możliwości sprawnego i szybkiego zrealizowania inwestycji bez potrzeby oczekiwania na wynik kontroli instancyjnej lub sądowej decyzji o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości. Wydanie decyzji na tej podstawie jest ograniczone tylko do szczególnych przypadków opisanych w tym przepisie (wyrok WSA w Poznaniu z 3.8. 2016 r. II SA/Po 216/16, Lex 2110165). Wydanie decyzji o niezwłocznym zajęciu nieruchomości następuje tylko na wniosek podmiotu, który będzie realizował cel publiczny i wyłącznie po wydaniu wcześniej na podstawie art. 124 ust. 1 ugn decyzji ograniczającej sposób korzystania z nieruchomości (wyrok WSA w Olsztynie z 23.1.2018 r. II SA/Ol 785/17, Lex 2443821), co miało miejsce w kontrolowanej sprawie. Decyzja o niezwłocznym zajęciu nieruchomości może istnieć w obrocie prawnym tylko wtedy, kiedy występuje w obrocie prawnym poprzedzająca ją decyzja o ograniczeniu prawa do nieruchomości, zaś wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji o ograniczeniu, oznacza automatycznie konieczność uchylenia późniejszej decyzji o niezwłocznym zajęciu (wyrok WSA w Gdańsku z 23.10.2019 r. II SA/Gd 352/19, Lex 2741489). Jeżeli tylko zostały spełnione przesłanki określone w art. 124 ust. 1a ugn, to wydanie decyzji o niezwłocznym zajęciu nieruchomości oraz nadanie tej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności jest obligatoryjne (wyroki WSA w: Krakowie z 30.10.2015 r. II SA/Kr 898/15, Lex 1939351; Białymstoku z 20.1.2015 r. II SA/Bk 994/14, Lex 1652331). Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy konieczne jest wyjaśnienie, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 12 grudnia 2019 r. IV SA/Po 385/19 m. in. uchylił decyzję z 26 lutego 2019 r. w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystania z części nieruchomości. Podstawę normatywną tej decyzji stanowił art. 124 ust. 1 ugn. W wyniku rozpoznania skarg kasacyjnych wniesionych od tego wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny prawomocnym wyrokiem z 19 marca 2024 r., sygn. akt I OSK 1706/20 (dalej wyrok I OSK 1706/20), uchylił zaskarżony wyrok IV SA/Po 385/19 i oddalił skargi C.S. i M.K. na decyzję z 26 lutego 2019 r. w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystania z części nieruchomości. Konsekwencją tego było utrzymanie w obrocie prawnym ostatecznej decyzji w sprawie ograniczenia sposobu korzystania z części nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], położonej w obrębie N. W., gmina W., dla której prowadzona jest księga wieczysta o nr [...], stanowiącej współwłasność M.K., C.S., Z.S. i M.Ś. i zezwalająca Spółce na założenie i przeprowadzenie przez nieruchomość napowietrznej linii elektroenergetycznej 110 kV relacji C. ZPP-W., przez posadowienie stanowiska słupa, podwieszenie napowietrznych przewodów na odcinku około 165 m, w pasie technologicznym linii o szerokości 9 m (2 x 4,5 m od osi linii), o łącznej powierzchni pasa technologicznego ok. 1490 m². Z przyczyn oczywistych nie mógł wiedzieć tego Sąd I instancji wydając wyrok IV SA/Po 961/19 kontrolowany w niniejszej sprawie, gdyż wyrok ten zapadł jeszcze przed wyrokiem I OSK 1706/20. Zarówno w sprawie IV SA/Po 385/19 jak i w sprawie IV SA/Po 961/19, stanowiącej bezpośredni przedmiot obecnej kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego w petitum skarg kasacyjnych - na co w uzasadnieniu swego wyroku zwrócił uwagę Sąd I instancji - podnoszone są zarzuty niezgodności decyzji Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Poznaniu z decyzjami Starosty wydawanymi na podstawie art. 124 ust. 1 i 1 a ugn, w szczególności w odniesieniu do szerokości ustalonego pasa technologicznego w decyzji Starosty z 26 listopada 2018 r. (9 m) z szerokością pasa technologicznego przewidzianego w decyzji Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Poznaniu z 25 stycznia 2013 r. o środowiskowych uwarunkowaniach dla realizacji planowanej inwestycji. Tymczasem w tej kwestii wypowiedział się konkluzywnie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku I OSK 1706/20, w którym wskazał, w kontekście kontroli decyzji ograniczających sposób korzystania z nieruchomości, że mając na uwadze treść art. 124 ust. 1 ugn, brakuje podstaw do rozszerzania katalogu przesłanek podlegających ustaleniu w toku postępowania prowadzonego na podstawie tego przepisu o inne, nie wynikające wprost z jego treści. Wadliwy jest pogląd, że ustalenia zawarte w decyzji środowiskowej należy uwzględnić w toku postępowania prowadzonego na podstawie art. 124 ust. 1 ugn. Wydanie decyzji środowiskowej zgodnie z art. 72 ust. 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz.U. nr 199 poz. 1227 ze zm.) nie poprzedza wydania decyzji zezwalającej na czasowe ograniczenie korzystania z nieruchomości w trybie art. 124 ust. 1 ugn. Dlatego ograniczenia wynikające z decyzji środowiskowej nie muszą być uwzględniane w toku postępowania o wydanie zezwolenia na ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości. Jak wynika expressis verbis z art. 124 ust. 1 ugn, decyzja wydana na jego podstawie musi być zgodna, jeżeli chodzi o terytorialny zakres ograniczenia prawa własności, z dokumentami planistycznymi. Ograniczenia wynikające z decyzji środowiskowej podlegają rozważeniu na etapie wydawania decyzji wymaganych przepisami Prawa budowlanego. Dopiero na tym etapie organ administracji będzie musiał rozważyć skutki ewentualnych rozbieżności pomiędzy decyzją środowiskową a decyzją zezwalającą na czasowe zajęcie nieruchomości. Tym samym nie sposób przekonująco wywodzić, że w toku postępowania prowadzonego w trybie art. 124 ust. 1 ugn organ obowiązany jest wziąć pod uwagę inne przesłanki niż charakter planowanej inwestycji, jej zgodność z dokumentami planistycznymi i stanowisko właściciela [...] co do udostępnienia nieruchomości. Mając na uwadze art. 170 ppsa, zgodnie z którym orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby, skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie jest tym wyrokiem związany. Orzekając obecny skład nie mógł tracić z pola widzenia tego, że w sprawie wypowiedział się już Naczelny Sąd Administracyjny. Toteż w świetle dyspozycji art. 170 ppsa, który dotyczy związania prawomocnym orzeczeniem sądu, a za taki należy uznać wyrok I OSK 1706/120, związanie podmiotów wyliczonych w tej regulacji (strony, sąd, który wydał orzeczenie, inne sądy, inne organy państwowe) polega na związaniu ich dyspozycją zawartej w wyroku skonkretyzowanej, zindywidualizowanej i trwałej normy prawnej wywiedzionej przez sąd z norm generalnych i abstrakcyjnych zawartych w przepisach prawnych. Podmioty te muszą bez wyjątku przyjmować, że dana kwestia prawna w odniesieniu do danego podmiotu kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Prawomocność orzeczenia sądu administracyjnego należy rozumieć w ten sposób, że wywiera ono skutek nie tylko w danym i zakończonym postępowaniu sądowoadministracyjnym, ale oddziałuje także w razie ponownego prowadzenia postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego w danej sprawie (podobnie: wyrok NSA z 9.11.2007 r. I OSK 106/07). Rozstrzygnięta prawomocnym wyrokiem kwestia prawna nie może być w odniesieniu do danego podmiotu kontestowana i poddana innej ocenie. Odnosi się to do sentencji orzeczenia, lecz również do uzasadnienia wyroku zawierającego wykładnię przepisów mających w sprawie zastosowanie i prezentującego tok rozumowania sądu orzekającego. Moc wiążąca wyroku określona w art. 170 ppsa oznacza, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. W kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie może być już ona ponownie badana (W. Piątek, w: red. A. Skoczylas, red. P. Szustakiewicz, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2023, s. 356, nb 4). Istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu wyraża się w tym, że także inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach przewidzianych w ustawie także inne osoby muszą brać pod uwagę fakt istnienia i treść prawomocnego orzeczenia sądu (wyroki NSA z: 24.3.2015 r. II GSK 2134/13; 14.10.2010 r. II OSK 1578/09, aprobowane przez M. Jagielską, J. Jagielskiego, R. Stankiewicza, M. Grzywacza w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2025, s. 890-891, nb 3 do art. 170). W konsekwencji zarzut błędnej wykładni art. 124 ust. 1a i 1 ugn podniesiony w skargach kasacyjnych Wojewody i Spółki, polegającej na tym, że zgodnie z tymi przepisami wymaga się zgodności ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości z art. 124 ust. 1 ugn z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego lub decyzją o lokalizacji inwestycji celu publicznego, nie zaś wydawaną w innym - odrębnym - postępowaniu, dotyczącą środowiskowych uwarunkowań, okazał się zasadny. Regulacje ustawy o gospodarce nieruchomościami nie formułują wymogu badania tego rodzaju zgodności. Usprawiedliwiony okazał się zarzut Spółki, wedle którego Sąd I instancji nieprawidłowo uchylił decyzję Wojewody z 5 sierpnia 2019 r. o zezwoleniu na niezwłoczne zajęcie części nieruchomości z tej przyczyny, że uprzednio doszło do uchylenia wyrokiem IV SA/Po 385/19 decyzji Wojewody z 26 lutego 2019 r. w sprawie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości. Kasator argumentuje, że Sąd błędnie przyjął, że decyzje te są "ze sobą wzajemnie związane" i uchylenie przez ten sam Sąd wydanej przez organ II instancji decyzji z art. 124 ust. 1 ugn automatycznie skutkuje koniecznością uchylenia tej drugiej wydanej w niniejszej sprawie w oparciu o art. 124 ust. 1a ugn. W kwestionowanym wyroku, WSA w Poznaniu wskazał bowiem, że decyzja wydana w trybie art. 124 ust. 1a ugn uprawnia wnioskodawcę do podjęcia działań na rzecz realizacji inwestycji, jednakże decyzja wydana w tym trybie nie może się ostać, jeżeli tak zasadnicza kwestia jaką jest szerokość pasa technologicznego podlega weryfikacji w trybie kontroli sądowej. W tym kontekście wymaga podkreślenia pogląd sformułowany w piśmiennictwie, zgodnie z którym decyzja o niezwłocznym zajęciu nieruchomości stanowi odrębny rodzaj decyzji o zezwoleniu na niezwłoczne zajęcie nieruchomości w celu rozpoczęcia realizacji celu publicznego (M. Wolanin w: J. Jaworski, A. Prusaczyk, M. Wolanin, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, Wyd. C.H. Beck 2025, s. 802, nb 18 do art. 124). Skoro na dzień orzekania w tej sprawie przez WSA w Poznaniu, wyrok IV SA/Po 385/19 nie był jeszcze prawomocny, to nie sposób mówić o tym, by doszło do trwałego wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji z 26 lutego 2019 r. w sprawie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości. Nawet gdyby założyć integralne powiązanie aktów administracyjnych z art. 124 ust. 1 ugn i 124 ust. 1a ugn, to nadal nie sposób przyjąć, że w pełni zaktualizowała się przesłanka uchylenia decyzji z 5 sierpnia 2019 r. o niezwłocznym zajęciu nieruchomości. Dlatego oczywiście nietrafne jest twierdzenie Sądu I instancji, że konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji Wojewody o niezwłocznym zajęciu części nieruchomości uzasadnia przyszłe rozstrzygnięcie przez Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie zajęcia nieruchomości. Tym samym rozpoznane skargi kasacyjne okazały się zasadne, a co za tym idzie skutecznie podważyły zgodność z prawem zaskarżonego wyroku IV SA/Po 961/19, który podlegał uchyleniu. Wobec dostatecznego wyjaśnienia istoty sprawy i spornej w niej kwestii - wobec zaktualizowania się przesłanek z art. 188 ppsa - Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok w całości; rozpoznał skargę C.S. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia 5 sierpnia 2019 r. nr SN-III.7536.77.2019.3 w przedmiocie zezwolenia na niezwłoczne zajęcie części nieruchomości stwierdzając, że na gruncie wszystkich przedstawionych argumentów nie jest ona usprawiedliwiona, co uzasadniało jej oddalenie w całości (art. 151 ppsa). O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz każdego ze skarżących kasacyjnie orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 ppsa.