I OSK 1090/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: NSA Marek Stojanowski (spr.) NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 1646/23 w sprawie ze skargi T.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 2 sierpnia 2023 r., nr SKO.PSŚ/41.5/2317/2023/17006 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.

WOJEWÓDZKI SĄD ADMINISTRACYJNY W GLIWICACH WYROKIEM Z 26 STYCZNIA 2024 R. ODDALIŁ SKARGĘ T.K. NA DECYZJĘ SAMORZĄDOWEGO KOLEGIUM ODWOŁAWCZEGO W KATOWICACH Z 2 SIERPNIA 2023 R. W PRZEDMIOCIE ŚWIADCZENIA PIELĘGNACYJNEGO. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący. Zaskarżył to rozstrzygnięcie w całości, wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji celem ponownego rozpoznania, a także rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: p.p.s.a., polegające na niedostrzeżeniu przez Sąd, że zarówno organ pierwszej instancji, jak i organ drugiej instancji naruszyły normy art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, dalej: k.p.a., przez ograniczenie postępowania dowodowego w niniejszej sprawie; 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. przez nieuwzględnienie przez Sąd naruszenia przez organ odwoławczy art. 10 § 1 k.p.a. polegającego na działaniu skutkującym skutecznym wykluczeniem strony z uczestnictwa w toczącym się postępowaniu. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wskazało, że nie podziela argumentów przedstawionych w środku zaskarżenia i wniosło o oddalenie skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego postanowienia determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który nie bada całokształtu sprawy, ale ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Spór w rozpoznawanej sprawie koncentruje się wokół zasadności odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką z uwagi na zarzucane niepełne ustalenie stanu faktycznego sprawy oraz niepowiadomienie skarżącego o prawie czynnego udziału w postępowaniu i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Orzekające w sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach odmówiło bowiem przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia, uznając, że zakres opieki sprawowanej nad niepełnosprawną matką nie cechuje związkiem pomiędzy tą opieką a zaprzestaniem lub niepodejmowaniem zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej. Przed wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie Kolegium nie spełniło również w stosunku do skarżącego obowiązku zawiadomienia, o którym mowa w art. 10 § 1 k.p.a., czym zdaniem autora skargi kasacyjnej doprowadziło do ograniczenia praw skarżącego jako strony postępowania. Mając powyższe na uwadze, należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390, z późn. zm.) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym [niż wymienione w punktach poprzedzających] osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Analiza zacytowanego powyżej przepisu wskazuje, że do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną osobą na podstawie tego przepisu niezbędne jest łączne występowanie trzech przesłanek, tj.: (1) istnienie obowiązku alimentacyjnego, (2) rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki oraz (3) legitymowanie się przez podopiecznego wnioskodawcy orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Brak któregokolwiek z tych elementów powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane. Przepis ten wyznacza zatem zakres postępowania wyjaśniającego w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie w myśl art. 7 k.p.a. na organie prowadzącym postępowanie wyjaśniające ciąży obowiązek podjęcia z urzędu lub na wniosek strony wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy. Zauważyć przy tym jednakże należy, że postępowanie to nie może przybrać dowolnych rozmiarów tak, aby organ prowadzący postępowanie wyjaśniające nie naruszył zasady szybkości i prostoty postępowania wynikającej z art. 12 § 1 k.p.a. Oznacza to, że organy prowadzące postępowanie mają obowiązek ustalenia stanu faktycznego sprawy wyłącznie w zakresie niezbędnym (wystarczającym) do wydania rozstrzygnięcia, a zarazem obowiązek powstrzymania się od nieefektywnych, zbędnych czynności dowodowych. W konsekwencji powyższego na organach prowadzących postępowanie dowodowe ciąży obowiązek ograniczenia tego postępowania wyłącznie do czynności niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego sprawy. Mając powyższe na uwadze, wskazać należy, że organy prowadzące postępowanie ustaliły, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z małżonką oraz dziećmi. Matka skarżącego zamieszkuje oddzielnie, a pozostający bez pracy skarżący przebywa u niej codziennie do godzin popołudniowych. Zakres czynności pomocowych wykonywany przez skarżącego sprowadza się do wykupywania leków, zawożenia matki do przychodni, pomaganiu w przygotowywaniu posiłków, załatwiania spraw urzędowych i robienia zakupów. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji prawidłowo doszedł do wniosku, że tak przeprowadzone postępowanie wyjaśniające było wystarczające do ustalenia, że w sprawie nie wystąpił związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy sprawowaną opieką a koniecznością przerwania lub niepodejmowania zatrudnia lub innej pracy zarobkowej. Odnotować przy tym należy, że skarżący nie wskazał w żadnym z pism procesowych okoliczności, które nie zostały ustalone przez organy, a które miały lub mogły mieć wpływ na ustalenie stanu faktycznego sprawy i rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Oznacza to, że w rozpoznawanej sprawie ograniczenie postępowania dowodowego, którego w działaniach organów dopatruje się autor skargi kasacyjnej, nie miało wpływu na wynik sprawy, a zatem nie zaszły przesłanki obligujące Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach do uchylenia zaskarżonych rozstrzygnięć. W świetle powyższych wywodów zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. należało uznać za niezasadny. Przechodząc do rozpoznania zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 10 § 1 k.p.a., należy wyjaśnić, że zgodnie z pierwszym z przywołanych przepisów sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne [niż dające podstawę do wznowienia postępowania] naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że do uchylenia decyzji lub postanowienia mogą doprowadzić wyłącznie te uchybienia procesowe, które miały istotny, a nie jakikolwiek wpływ na wynik postępowania bądź tego wpływu były pozbawione. Mając powyższe na uwadze, zauważyć należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach stwierdził, że organ odwoławczy przed wydanie rozstrzygnięcia w sprawie rzeczywiście nie dokonał obowiązku informacyjnego, o którym mowa jest w art. 10 § 1 k.p.a., tj. nie zawiadomił skarżącego o prawie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zgodzić jednakże należy się z Sądem pierwszej instancji, że naruszenie to w rozpoznawanej sprawie nie miało wpływu na rozstrzygnięcie, a jeżeli taki wpływ wystąpił, to nie miał on kwalifikowanego charakteru opisanego w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Zauważyć bowiem należy, że zarówno na etapie skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego, jak i skargi kasacyjnej skarżący ani jego pełnomocnik nie powołali się na dodatkowe okoliczności, które miały znaczenie dla sprawy, a których nieustalenie przez organy spowodowało, że wynik postępowania był inny od prawidłowego. W tym ujęciu argumentację autora skargi kasacyjnej należy uznać za czysto spekulatywną i nie wskazującą, że pomiędzy uchybieniem art. 10 § 1 k.p.a. a rozstrzygnięciem organu odwoławczego zachodziła rzeczywista relacja, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. W konsekwencji powyższego również ten zarzut Naczelny Sąd Administracyjny uznał za niezasadny. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.