I OSK 1043/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Sędziowie: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Dawid Nowotka po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. R. i M. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 czerwca 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 1979/20 w sprawie ze skarg Miasta Stołecznego Warszawy, D. R. i M. R. na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia 30 czerwca 2020 r. nr KR VI R 68/19 w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od D. R. i M. R. solidarnie na rzecz Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, 3. oddala wniosek [...] Sp. z o.o. z siedzibą w W. o zwrot kosztów postępowania kasacyjnego, 4. oddala wniosek Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy o zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 28 czerwca 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 1979/20, oddalił skargi Miasta Stołecznego Warszawy oraz D. i M.R. na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia 30 czerwca 2020 r. Decyzją tą Komisja stwierdziła, że decyzja Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 8 listopada 2002 r., nr 53/2002 ustanawiająca na rzecz D. i M.R. prawo użytkowania wieczystego do gruntu położonego w Warszawie przy dawnej ul. [...], została wydana z naruszeniem prawa, i jednocześnie nałożyła na małżonków Robełków obowiązek zwrotu równowartości nienależnego świadczenia w kwocie [...] zł. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli D. i M. małżonkowie R., zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: I. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 412 § 1 i 2 k.p.c. poprzez przyjęcie przez Sąd I instancji, że postępowanie sądowe w sprawie wznowienia postępowania spadkowego po M.P. prowadzi do wyjaśnienia czy podana w skardze podstawa wznowienia zaistniała oraz miała istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku, a nie jest istotą tego postępowania rozpoznanie sprawy po raz kolejny, na nowo, od początku i w pełnym zakresie, podczas gdy w sprawie o wznowienie postępowania spadkowego co prawda Sąd rozpoznaje sprawę w granicach skargi o wznowienie, jednakże stosownie do art. 412 § 2 k.p.c. skutkiem rozpoznania tej skargi - w razie jej uwzględnienia - może być zmiana zaskarżonego orzeczenia, a w konsekwencji zmianie może ulec krąg osób uznanych za spadkobierców, w tym uznanym za spadkobiercę mogłaby zostać W.S., skutkiem czego nie można by było uznać, iż wniosek o przyznanie prawa własności czasowej złożony w niniejszej sprawie został złożony przez osobę nieuprawnioną a ta okoliczność stanowiła podstawę wpierw decyzji organu, a następnie podstawę wyroku Sądu I instancji wobec czego Sąd ten oddalił skargę skarżących w niniejszej sprawie; b) art. 106 § 5 p.p.s.a. w związku z art. 235² § 1 pkt 2 k.p.c. oraz w związku z art. 227 k.p.c. poprzez pominięcie dowodu w postaci pisma Wiceprezesa Sądu Rejonowego Gdańsk - Południe w Gdańsku z dnia 7 kwietnia 2020 r. (k. 91 akt postępowania przed Komisją), z którego treści wynika, że "w Sądzie Rejonowym Gdańsk - Południe w Gdańsku toczy się pod sygnaturą akt [...] postępowanie - skarga o wznowienie postępowania dotyczące spadkobiercy M.P., oraz wniosku skarżących o dopuszczenie dowodu w postaci zwrócenia się do Sądu Rejonowego Gdańsk - Południe w Gdańsku celem udostępnienia akt sprawy toczącej się przed tym sądem o sygn. akt [...] ze skargi o wznowienie postępowania dotyczącego spadkobiercy M.P. na okoliczność ustalenia na jakim etapie jest przedmiotowe postępowanie oraz czy w przedmiotowym postępowaniu wskazano innych spadkobierców M.P., w tym czy wskazano jako spadkobiercę W.S., pomimo, że postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania spadkowego po M.P. zostało wszczęte w trakcie postępowania przed Komisją do spraw nieruchomości warszawskich, a skutkiem tego postępowania może być uwzględnienie skargi o wznowienie i zmiana postanowienia o stwierdzeni nabycia spadku po M.P., co bezpośrednio może skutkować ustaleniem, że W.S. jest jednym ze spadkobierców po M.P., a w konsekwencji wniosek złożony w trybie art. 7 ust. 1 Dekretu z dnia 26 października 1945 r. złożony został przez osobę uprawnioną co wprost będzie miało istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, bowiem przesłanka złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej przez osobę nieuprawnioną stała się podstawą wpierw decyzji organu, a następnie podstawą wyroku Sądu I instancji w niniejszej sprawie wobec czego Sąd ten oddalił skargę skarżących w niniejszej sprawie; c) art. 106 § 5 p.p.s.a. w związku z art. 15zzs² i art. 15zzs⁴ ust. 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych w brzmieniu nadanym przepisem art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021r r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 1090), pomimo udzielenia stronom terminu 7 dni na zgłoszenie ewentualnego dodatkowego stanowiska w sprawie, który to termin w przypadku skarżących upływał w dniu 1 lipca 2021 r., Sąd I instancji już w dniu 28 czerwca 2021 r. wydał wyrok w niniejszej sprawie, co skutkowało nieuwzględnieniem przez Sąd I instancji dodatkowych dokumentów, które skarżący pozyskali celem wykazania - zgodnie z twierdzeniami skargi - że ponieśli koszty podatku od transakcji sprzedaży w kwotach po [...] zł, co ma istotne znaczenie dla zarzutów prawa materialnego podnoszonych w dalszej treści niniejszej skargi kasacyjnej. II. naruszenie prawa materialnego: a) art. 31 ust. 3 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa, dalej zwanej "Ustawą", poprzez jego niewłaściwe zastosowanie przez Sąd I instancji i utrzymanie za zasadne nałożenia obowiązku zwrotu równowartości nienależnego świadczenia na skarżących co do kwoty [...] zł, podczas gdy za główną przesłankę nałożenia obowiązku zwrotu równowartości nienależnego uznano stopień przyczynienia się przez osobę, na rzecz której wydano decyzję reprywatyzacyjną, do wydania tej decyzji, natomiast z okoliczności niniejszej sprawy: - ze zgromadzonych akt postępowań spadkowych po M.P., po J.Ż., po J.Ż., po H.G., po I.Ż. wynika, że wszystkie te postępowania były zainicjowane przez B.B. (jedną ze spadkobierczyń), a w postępowaniach tych, w szczególności w postępowaniu po M.P. przez B.B. zostało złożone zapewnienie spadkowe co do braku wiedzy o innych spadkobiercach aniżeli od strony brata spadkodawcy M.P. – F.P., - ze zgromadzonych akt wyżej wskazanych postępowań spadkowych, a także zgromadzonych akt postępowania prowadzonego przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Warszawie o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy nr GT-62/5/57 z dnia 19 lutego 1957 r. oraz postępowania przed Miastem Stołecznym w Warszawie wynika, że wszelkie zapewnienia spadkowe były składane przez B.B. (jedną ze spadkobierczyń) zanim skarżący zawarli ze spadkobiercami umowę przedwstępną przeniesienia na nich praw do przedmiotowej nieruchomości, a zatem skarżący nie mieli żadnego wpływu, a wtedy jeszcze nawet wiedzy - o przedmiotowej nieruchomości i osobach uprawnionych, - z aktu notarialnego zawartego dnia 21 maja 2002 r., Rep. [...] zawartego pomiędzy spadkobiercami a skarżącymi wynika zapewnienie wszystkich spadkobierców, iż przysługują im prawa do przedmiotowej nieruchomości, a także, iż wniosek został złożony przez osobę uprawnioną - co nie było kwestionowane aż do decyzji Komisji stanowiącej przedmiot niniejszej skargi, wynika, że do wydania decyzji reprywatyzacyjnej przyczynili się jedynie spadkobiercy po M.P. poprzez złożenie szeregu oświadczeń i zapewnień zanim skarżący nawiązali z nimi współpracę w celu nabycia praw do przedmiotowej nieruchomości, co wynika: b) art. 31 ust. 4 Ustawy poprzez uznanie, iż w niniejszej sprawie nie zachodzi uzasadniony interes obywatela skutkujący prawem organu do odstąpienia od nałożenia obowiązku zwrotu równowartości nienależnego świadczenia, pomimo, że Sąd I instancji przyznał, że konstatacja Komisji do spraw nieruchomości warszawskich w zakresie niezaistnienia w niniejszej sprawie przesłanek dających możliwość odstąpienia od nałożenia obowiązku zwrotu należności, była lakoniczna, a ponadto Sąd I instancji nie odniósł się w ogóle do dalszych zarzutów skargi, w których skarżący podnosili szereg okoliczności, które w kontekście zastosowania i odstąpienia od zastosowania instytucji nienależnego świadczenia powinny zostać co najmniej rozważone, a mianowicie: - po stronie skarżących nie zachodzi żadna okoliczność świadcząca o naruszeniu przez skarżących porządku prawnego, działaniu w złej wierze lub wskazująca na działanie skarżących w celu narażenia Miasta Stołecznego na szkodę - żadna z tego rodzaju okoliczności w niniejszej sprawie nie została ujawniona; - zgodnie z nadrzędną wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji wszyscy są równi, a zatem skoro organ korzysta z prawa do nałożenia na skarżących obowiązku zwrotu równowartości nienależnego świadczenia, a w komentarzach podkreśla się prawo Komisji do tzw. "luzu decyzyjnego", Organ ma obowiązek wszelkie okoliczności mające wpływ na nałożenie tego obowiązku rozważyć i przedstawić w uzasadnieniu decyzji, tak aby mogły one podlegać kontroli w toku sądowo- administracyjnym, tymczasem w niniejszej sprawie Organ zaledwie pobieżnie uzasadnił decyzję, pomimo iż jego rozstrzygnięcie ma istotny wymiar ponad [...] milionów złotych, a analizując dotychczasowe rozstrzygnięcia Komisji nie sposób nie zauważyć, że stosunkowo rzadko (w okresie od 11 maja 2017 r. do 10 września 2019 r. Komisja według Raportu nakazała obowiązek zwrotu równowartości nienależnego świadczenia zaledwie w 8 sprawach). Wskazano, że Sąd I instancji przyznając lakoniczność uzasadnienia zastosowania obowiązku zwrotu równowartości nienależnego świadczenia równie ogólnikowo i niezwykle krótko uznał, iż działanie to nie nosi znamion dowolności wobec " okoliczności sprawy, nie wskazując ani ¡akie okoliczności sprawy o tym przesadziły, ani nie wyjaśniając granic znamion dowolności na gruncie tej konkretnej sprawy. Podkreślono, że skarżący jako obywatele Rzeczypospolitej także podlegają ochronie, w tym ochronie zapewnionej normami prawnymi wyrażonymi Konstytucją tj. art. 7, art. 21 ust. 1, art. 64 Konstytucji, który to zarzut podniesiony został w skardze do Sądu I instancji, tymczasem Sąd ten całkowicie go pominął i w ogóle nie odniósł się do zastosowania instytucji nałożenia obowiązku zwrotu równowartości nienależnego świadczenia dla należności o wartości kilkumilionowej w zakresie prawa do ochrony samych skarżących; c) art. 31 w związku z art. 33 Ustawy poprzez pominięcie przez Sąd I instancji i nie dostrzeżenie, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do zastosowania art. 33 Ustawy, bowiem przedmiotowa nieruchomość jest niezabudowana, a zatem cel jakiemu ma służyć uzyskanie równowartości nienależnego świadczenia nigdy nie zostanie spełniony dla tej sprawy. d) art. 31 ust. 3 w związku z ust. 2 Ustawy poprzez błędną wykładnię prowadzącą do niewłaściwego zastosowania poprzez uznanie przez Sąd I instancji, że brak było podstaw do odliczenia pozostałych kosztów wskazywanych przez skarżących, bowiem ponoszenie ich było konsekwencją przynależnego skarżącym tytułu własności nieruchomości, z której korzystali, podczas gdy poniesione przez skarżących koszty zawarcia umowy przedwstępnej oraz umowy sprzedaży praw i roszczeń, koszt podatku od czynności cywilnoprawnej z tytułu nabycia praw i roszczeń do nieruchomości, koszt opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości w roku 2003 oraz za rok 2004 - do dnia 10 lutego 2004 r. oraz poniesiony podatek od przychodu ze sprzedaży przedmiotowej nieruchomości na rzecz spółki C. sp. z o.o., stanowią koszty, które obniżają korzyść jaką w związku ze sprzedażą nieruchomości spółce C. sp. z o.o. skarżący otrzymali - wprost odnosząc się do niekonsekwentnej argumentacji Organu, którą Sąd I instancji co do zasady przyjął. Żądaniem skargi kasacyjnej objęto rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie; uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji; dopuszczenie dowodu poprzez zwrócenie się do Sądu Rejonowego Gdańsk-Południe o akta sprawy [...] (wznowienie postępowania spadkowego po M.P.); dopuszczenie dowodów z dokumentów (deklaracji PIT-23, zaświadczeń bankowych) na okoliczność poniesienia kosztu podatku od transakcji sprzedaży oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania kasacyjnego. W odpowiedzi na skargę kasacyjną spółka C. sp. z o.o. wniosła w pierwszej kolejności o jej odrzucenie jako niedopuszczalnej z powodu wad formalnych, alternatywnie o oddalenie skargi w całości bez badania zarzutów z uwagi na niespełnienie materialnych wymagań konstrukcyjnych, a w ostateczności o oddalenie skargi jako bezzasadnej oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Spółka podniosła, że zarzuty skargi kasacyjnej są sformułowane niejasno, bez precyzyjnego wskazania naruszonych przepisów i formy naruszenia. Odnosząc się merytorycznie, Spółka argumentowała, że kwestia wznowienia postępowania spadkowego jest bezzasadna, gdyż Sąd i Komisja były związane prawomocnymi orzeczeniami sądowymi, a samo wszczęcie postępowania wznowieniowego nie niweczy ich skutków. Podniosła również, że zarzut dotyczący pominięcia dowodu z pisma sądu w Gdańsku jest chybiony, a wydanie wyroku przed upływem terminu do zgłaszania dodatkowego stanowiska nie miało wpływu na wynik sprawy. Spółka akcentowała również błędną interpretację przepisów przez skarżących oraz dyskrecjonalny charakter niektórych uprawnień Komisji. Miasto Stołeczne Warszawa w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji w przypadku uwzględnienia zarzutów skarżących dotyczących wznowienia postępowania spadkowego po M.P. W przypadku nieuwzględnienia tych zarzutów, Miasto wniosło o oddalenie skargi kasacyjnej w całości. Miasto w pełni zgodziło się z zarzutami małżonków R. dotyczącymi konieczności uwzględnienia postępowania o wznowienie stwierdzenia nabycia spadku, uznając motywy Sądu I instancji w tym zakresie za niewystarczające i nieprzekonujące. Odnośnie zarzutu dotyczącego rozpoznania sprawy przed upływem terminu na zajęcie dodatkowego stanowiska, Miasto przyznało, że doszło do naruszenia uprawnień procesowych, jednakże uznało, że uchybienie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. Miasto nie zgodziło się natomiast z zarzutami małżonków R. dotyczącymi obowiązku zwrotu równowartości nienależnego świadczenia, uznając stanowisko Sądu I instancji w tym zakresie za prawidłowe i podkreślając, że obowiązek ten opiera się na konstrukcji bezpodstawnego wzbogacenia i nie zależy od winy. Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich w piśmie z dnia 25 kwietnia 2022 r. wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej D. i M.R. w całości oraz o zasądzenie od skarżących na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, a także o przeprowadzenie rozprawy. Komisja uznała skargę kasacyjną za bezzasadną. Odnosząc się do zarzutów dotyczących wznowienia postępowania spadkowego, Komisja podkreśliła uzupełniający charakter postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym oraz fakt, że krąg spadkobierców został już ustalony prawomocnym postanowieniem sądu. W kwestii zarzutu rozpoznania sprawy przed upływem terminu na zajęcie dodatkowego stanowiska, Komisja podniosła, że skarżący częściowo opierają zarzut na nieobowiązujących przepisach, a twierdzenie o konieczności obniżenia zwrotu świadczenia o poniesione koszty jest chybione. Komisja uznała również za niezasadne zarzuty naruszenia prawa materialnego, podkreślając, że nałożenie obowiązku zwrotu świadczenia oraz stwierdzenie braku uzasadnionego interesu obywatela do odstąpienia od tego obowiązku nastąpiły po wnikliwej analizie materiału dowodowego, a działania Komisji mieściły się w ramach uznania administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Przepis art. 193 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. 2024, poz. 935 – dalej jako: "p.p.s.a." wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu pierwszej instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne. Niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 412 § 1 i 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 1550, ze zm., dalej: k.p.c.). Dla oceny zasadności tak sformułowanego zarzutu kluczowe jest ustalenie, czy ewentualna zmiana kręgu spadkobierców w wyniku wznowienia postępowania spadkowego miałaby jakikolwiek wpływ na sytuację prawną adresatów decyzji reprywatyzacyjnej. W okolicznościach badanej sprawy adresaci decyzji reprywatyzacyjnej (skarżący kasacyjnie małżonkowie R.) udziały w prawach i roszczeniach do nieruchomości położonej przy ulicy [...] Nr [...], nabyli od spadkobierców właściciela dekretowego, aktem notarialnym [...] maja 2002 r. Z tej też przyczyny zarzut naruszenia art. 412 k.p.c., nawet przy hipotetycznym i czysto teoretycznym założeniu potencjalnej zmiany kręgu spadkobierców po M.P., pozostaje bez jakiegokolwiek wpływu na sytuację prawną adresatów kwestionowanej decyzji reprywatyzacyjnej. Wynika to z faktu, że małżonkowie R., jako nabywcy roszczeń od spadkobierców pierwotnego właściciela dekretowego, a nie będący sami spadkobiercami, w świetle uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2023 r., sygn. akt I OPS 1/23, nie posiadają statusu strony w postępowaniu administracyjnym dotyczącym przyznania prawa użytkowania wieczystego gruntu warszawskiego. Konsekwentnie, ewentualne modyfikacje w kręgu rzeczywistych spadkobierców po M.P., będące następstwem wznowionego postępowania spadkowego, nie rzutują na ich (nieistniejącą) legitymację procesową w postępowaniu administracyjnym. Zarzut kasacyjny zdaje się zatem całkowicie pomijać tę fundamentalną kwestię legitymacji procesowej adresatów decyzji reprywatyzacyjnej, koncentrując się na aspekcie, który w ich konkretnej sytuacji prawnej jest irrelewantny. Wziąwszy pod uwagę uchwałę o sygn. akt I OPS 1/23, nie można mieć uzasadnionych wątpliwości co do tego, że wynik postępowania wznowieniowego pozostaje bez znaczenia dla statusu procesowego skarżących. Z tej samej przyczyny, bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 106 § 5 p.p.s.a. w związku z art. 235² § 1 pkt 2 k.p.c. oraz w związku z art. 227 k.p.c., dotyczący pominięcia dowodu w postaci pisma Sądu Rejonowego Gdańsk - Południe z dnia 7 kwietnia 2020 r. o toczącym się postępowaniu o wznowienie postępowania spadkowego po M.P. oraz wniosku skarżących o dopuszczenie dowodu z akt tego postępowania. Skarżący kasacyjnie wnioskowali o przeprowadzenie tego dowodu na okoliczność ustalenia, czy W.S. została uznana za spadkobiercę, co miałoby świadczyć o skuteczności złożenia przez nią wniosku dekretowego. Jak wyjaśniono wyżej, wynik postępowania o wznowienie postępowania spadkowego jest irrelewantny dla wyniku rozpatrywanej sprawy. Źródłem interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a. w sprawach dekretowych jest norma prawa publicznego, która wiąże określone uprawnienia z sytuacją prawną podmiotu będącego właścicielem nieruchomości w dacie wejścia w życie Dekretu (lub jego następcą prawnym w rozumieniu dziedziczenia). Status strony w postępowaniu administracyjnym związanym z dekretem jest nierozerwalnie związany z pierwotnym tytułem własności i statusem osoby bezpośrednio dotkniętej skutkami działania aktu prawa publicznego, jakim był Dekret. Czynność cywilnoprawna, taka jak umowa przelewu wierzytelności (praw i roszczeń), nie może samoistnie kreować statusu strony w postępowaniu administracyjnym, którego przedmiotem jest realizacja publicznoprawnych uprawnień wynikających z Dekretu. Ustalenie statusu W.S. pozostaje zatem bez wpływu na sytuację procesową małżonków R. Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 106 § 5 p.p.s.a. w związku z art. 15zzs² i art. 15zzs⁴ ust. 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (w brzmieniu nadanym przepisami obowiązującymi od 3 lipca 2021 r.). Skarżący zarzucają, że Sąd I instancji wydał wyrok na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 czerwca 2021 r., zanim upłynął wyznaczony stronom 7-dniowy termin na zgłoszenie dodatkowego stanowiska (który dla skarżących upływał 1 lipca 2021 r.), co uniemożliwiło złożenie dokumentów potwierdzających poniesione koszty podatku. Warunkiem uwzględnienia zarzutu naruszenia przepisów postępowania jest wykazanie istotnego wpływu zaistniałego naruszenia na wynik sprawy. Tego typu wpływ zarzucanego naruszenia, skargą kasacyjną wykazany nie został Niezasadnie też Sądowi I instancji postawiono zarzuty naruszenia prawa materialnego. Zarzut naruszenia art. 31 ust. 3 Ustawy poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie obowiązku zwrotu równowartości nienależnego świadczenia, oparty został na twierdzeniu, że to nie skarżący, lecz spadkobiercy M.P. przyczynili się do wydania decyzji reprywatyzacyjnej. Kluczowe jest zdefiniowanie istoty nienależnego świadczenia w rozumieniu Ustawy. Pojęcie "nienależnego świadczenia" nie zostało zdefiniowane wprost w ustawie reprywatyzacyjnej, dlatego uzasadnione jest odniesie do art. 410 § 2 k.c., który stanowi, że świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia. Rozumienie nienależnego świadczenia w rozumieniu Ustawy należy oprzeć się na definicji z Kodeksu cywilnego (art. 410 § 2 k.c.), jednak z uwzględnieniem nadanego temu pojęciu przez ustawę reprywatyzacyjną specyficznego kontekstu związanego z reprywatyzacją i usuwaniem skutków nielegalnych decyzji administracyjnych. W ujęciu językowym "nienależne świadczenie" to świadczenie dokonane bez podstawy prawnej, a więc np. na podstawie nieważnej decyzji administracyjnej. Celem ustawy reprywatyzacyjnej jest usunięcie negatywnych skutków prawnych decyzji wydanych z naruszeniem prawa, w tym odzyskanie środków publicznych, które poprzez niezasadnie przysporzenie na czyjąś rzecz stanowią "nienależne świadczenia". Nienależnym świadczeniem w rozumieniu ustawy reprywatyzacyjnej jest zatem świadczenie dokonane na rzecz osoby fizycznej lub prawnej, jeśli podstawą jego dokonania była decyzja reprywatyzacyjna, która została uznana za wydaną z naruszeniem prawa. Chodzi o sytuacje, w których beneficjent uzyskał środki, prawo własności lub inne korzyści bez uprawnienia. Niewątpliwie, z taką sytuacją mamy do czynienia w badanym przypadku. Przepis art. 31 Ustawy kompleksowo reguluje kwestie związane z obowiązkiem zwrotu równowartości nienależnego świadczenia uzyskanego w wyniku decyzji reprywatyzacyjnej wydanej z naruszeniem prawa. W jego ustępie 1 precyzując krąg podmiotów, na które Komisja może nałożyć obowiązek zwrotu równowartości nienależnego świadczenia. Przepis art. 31 ust. 2 Ustawy określa zakres zwrotu, stanowiąc, że równowartość obejmuje wartość korzyści uzyskanych przez te osoby z powodu władania lub rozporządzenia nieruchomością warszawską lub jej częścią, w szczególności cenę, czynsz lub inne pożytki. Wartość tę ustala się według wartości przyjętej w stosunkach miejscowych lub w stosunkach danego rodzaju z dnia wydania decyzji przez Komisję. Zasadą jest obowiązek zwrotu pełnej wartości uzyskanych korzyści. Ta zasada definiuje pewien punkt wyjścia, a każdą wartość poniżej tego progu należy postrzegać w kategorii wyjątku. Przepis art. 31 ust. 3 Ustawy, formułuje przesłankę "przyczynienia się do wydania decyzji", z uwzględnieniem której Komisja może nałożyć obowiązek zwrotu równowartości nienależnego świadczenia w wysokości niższej. Ustawa reprywatyzacyjna nie zawiera legalnej definicji pojęcia "przyczynienia się", co uzasadnia wniosek o pewnej elastyczności, pozwalającej na uwzględnienie różnorodności stanów faktycznych, przy stosowaniu tego przepisu. Bezspornie, literalne brzmienie pojęcia "przyczynienia się" wskazuje na istnienie określonego związku między zachowaniem danej osoby a zaistniałym skutkiem – w tym przypadku, wydaniem decyzji reprywatyzacyjnej. Użycie przez ustawodawcę sformułowania "stopień przyczynienia się" jednoznacznie wskazuje, że odpowiedzialność beneficjenta może być różnicowana. Komisja, stwierdzając istnienie przyczynienia, jest zobligowana do zbadania jego "stopnia" i uwzględnienia tej oceny przy podejmowaniu decyzji o ewentualnym obniżeniu kwoty zwrotu. Komisja, podejmując decyzję o miarkowaniu na podstawie art. 31 ust. 3 Ustawy reprywatyzacyjnej, musi wziąć pod uwagę dwie kwestie: stopień przyczynienia się oraz "okoliczności sprawy". Oznacza to, że każda decyzja musi uwzględniać kontekst danej sprawy i być oparta na wszechstronnej analizie zebranego materiału dowodowego. Co do zasady więc, sama odpowiedzialność beneficjentów wadliwej decyzji reprywatyzacyjnej na podstawie art. 31 Ustawy ma charakter obiektywny i nie jest uzależniona od stopnia przyczynienia się beneficjenta do powstania wadliwości decyzji, a jedynie od samego faktu uzyskania przez niego nienależnego świadczenia w wyniku tej wadliwej decyzji. Ewentualnemu miarkowaniu, w razie zaistnienia ustawowych przesłanek, podlega jedynie wysokość zwrotu. Dlatego też, argumentacja skarżących dotycząca odpowiedzialności spadkobierców za wadliwe oświadczenia jest irrelewantna z punktu widzenia przesłanek zastosowania art. 31 ust. 1 pkt 1 ustawy reprywatyzacyjnej wobec beneficjentów decyzji administracyjnej. Sąd I instancji prawidłowo zastosował ten przepis, uznając, że małżonkowie R. jako osoby, na rzecz których wydano wadliwą decyzję, prawidłowo zostali wskazaniu adresatami obowiązku zwrotu. Bezspornym w sprawie jest, że decyzja Prezydenta m.st. Warszawy z 8 listopada 2002 r., ustanawiająca prawo użytkowania wieczystego, została wydana na rzecz D. i M.R., na skutek inicjatywy reprezentującego skarżących P.R., który do wniosku o ustanowienie użytkowania wieczystego na rzecz jego rodziców w dniu 23 maja 2002 r. przedłożył wymienione w decyzji reprywatyzacyjnej dokumenty. Poza sporem pozostaje również, że skarżący swój interes prawny w postępowaniu reprywatyzacyjnym wywodzili z zawartej dnia 21 maja 2002 r. umowy aktu notarialnego. Dokumentacja akt sprawy dowodzi zatem, że małżonkowie R. w aktywny sposób zabiegali o wydanie na ich rzecz decyzji reprywatyzacyjnej. Jakkolwiek, obecni beneficjenci nie mieli realnego wpływu na treść wniosku dekretowego, to nie ulega wątpliwości, że dokumentacja akt sprawy w tym sam wniosek dekretowy, złożony przez W.S. w sposób literalny wskazują, że działała ona we własnym imieniu, powołując się na swój status sukcesora M.P. Z akt postępowania dekretowego wynika również jednoznacznie, że postanowieniem z dnia 21 maja 1973 r. Państwowe Biuro Notarialne w Warszawie wyznaczało Prezydium termin do usunięcia przeszkody do wpisu, poprzez skorygowanie orzeczenia administracyjnego z 19 lutego 1957 r. poprzez wymienienie spadkobierców M.P., ponieważ orzeczenie skierowane do W.S. nie wymienia spadkobierców dotychczasowego właściciela. Postanowieniem z dnia 13 sierpnia 1973 r. Państwowe Biuro Notarialne w Warszawie wobec niewykonania postanowienia z 21 maja 1973 r. zawiesiło postępowanie z urzędu. Wszystko to wskazuje, że status W.S. budził wątpliwości, co w zestawieniu z faktem, że z akt postępowań spadkowych po M.P. wynikało, że W.S. nie była jego następcą prawnym, dowodzi braku należytej dbałości skarżących o własne sprawy. Dla wykazania dobrej wiary, zasadnicze znaczenie ma wykazanie, że skarżący nie posiadali i przy zachowaniu należytej staranności nie powinni byli posiadać wiedzy o nieprawidłowościach związanych z decyzją reprywatyzacyjną. Taka sytuacja nie ma jednak miejsca w badanym przypadku. Jednocześnie, odwołanie do zasad proporcjonalności i sprawiedliwości, w kontekście okoliczności tej konkretnej sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, że nałożenie obowiązku zwrotu pełnej równowartości świadczenia byłoby nieadekwatne lub nadmiernie dotkliwe. Przepis art. 31 ust. 4 Ustawy przewiduje możliwość odstąpienia od nałożenia obowiązku zwrotu w przypadku zaistnienia ważnego interesu społecznego lub uzasadnionego interesu obywatela. Przepis ten daje możliwość uwzględnienia realiów konkretnej sprawy i zapobieżenia sytuacjom, w których usuwanie skutków wadliwych decyzji prowadziłoby samo w sobie do nowych, poważnych niesprawiedliwości. Taka sytuacja również jednak nie ma miejsca w badanej sprawie. Sąd I instancji, podzielając stanowisko Komisji (choć lakoniczne), trafnie uznał, że okoliczności sprawy nie uzasadniały odstąpienia od nałożenia tego obowiązku. Ocenę tę należy podzielić. Celem Ustawy jest m.in. naprawienie szkody wyrządzonej decyzjami reprywatyzacyjnymi. W sytuacji, gdy nieruchomość przeszła na rzecz osoby trzeciej w dobrej wierze, co wywołuje nieodwracalne skutki prawne uniemożliwiające zwrot w naturze, Ustawodawca przewidział możliwość odzyskania od beneficjentów nienależnego świadczenia w formie pieniężnej. Kwota uzyskana przez skarżących kasacyjnie ze sprzedaży nieruchomości (prawie [...] mln zł) znacząco przewyższa poniesiony przez nich koszt nabycia roszczeń ([...] tys. zł), co oznacza uzyskanie znacznej korzyści majątkowej kosztem publicznym, wynikającej z wadliwej decyzji administracyjnej. W takich okolicznościach, publiczny interes w odzyskaniu środków pochodzących z wadliwej decyzji administracyjnej, przeważa nad interesem beneficjenta, który osiągnął znaczący zysk z transakcji opierającej się na tej wadliwej decyzji. Argumentacja skarżących podnosząca, że cel w postaci wypłaty odszkodowania lub zadośćuczynienia nie zostanie spełniony, ponieważ nieruchomość jest niezabudowana, stanowi nieprawidłową wykładnię Ustawy. Cel instytucji zwrotu nienależnego świadczenia jest szeroki i obejmuje naprawienie skutków bezprawia reprywatyzacyjnego poprzez odzyskanie nienależnie uzyskanych korzyści. Powołanie się na zasady konstytucyjne (art. 7, 21, 64 Konstytucji) również nie podważa legalności decyzji nałożonej w oparciu o przepisy Ustawy, która stanowi lex specialis w stosunku do ogólnych regulacji administracyjnych i cywilnoprawnych, mającej na celu uregulowanie szczególnej, złożonej i dalece niestandardowej sytuacji prawnej powstałej w wyniku realizacji dekretu warszawskiego. Zasada równości (art. 32 Konstytucji) nie oznacza identycznego traktowania wszystkich, lecz równe traktowanie podmiotów znajdujących się w analogicznej sytuacji prawnej. W tym przypadku skarżący kasacyjnie znaleźli się w szczególnej sytuacji beneficjentów decyzji uznanej za rażąco naruszającą prawo, co uzasadnia zastosowanie przepisów Ustawy. Wreszcie, niezasadny jest zarzut naruszenia art. 31 ust. 3 w związku z ust. 2 Ustawy poprzez błędną wykładnię i odmowę odliczenia pozostałych kosztów poniesionych przez skarżących (oprócz [...] tys. zł). Przepis art. 31 ust. 2 i 3 Ustawy stanowi o zwrocie równowartości nienależnego świadczenia stanowiącego korzyść majątkową uzyskaną przez beneficjenta decyzji reprywatyzacyjnej. Przy ustalaniu wysokości zwrotu Komisja bierze pod uwagę okoliczności sprawy, w szczególności koszty poniesione w związku z uzyskaniem świadczenia. Sąd I instancji prawidłowo zgodził się z Komisją, że kosztem podlegającym odliczeniu była kwota [...] zł, jaką skarżący zapłacili za nabycie roszczeń do nieruchomości. Koszty transakcyjne związane z tym nabyciem (np. koszty notarialne, podatek od czynności cywilnoprawnych) czy koszty związane z późniejszym posiadaniem (opłaty za użytkowanie wieczyste do czasu przekształcenia) lub zbyciem nieruchomości (podatek dochodowy od sprzedaży) nie stanowią kosztów uzyskania nienależnego świadczenia w rozumieniu art. 31 ust. 3 Ustawy. Nienależnym świadczeniem było samo uzyskanie prawa użytkowania wieczystego na podstawie wadliwej decyzji. Korzyścią podlegającą zwrotowi jest wartość tego prawa (lub kwota uzyskana z jego zbycia). Koszty związane z nabyciem praw od spadkobierców ([...] tys. zł) stanowiły element niezbędny do uzyskania formalnej możliwości ubiegania się o to prawo. Natomiast opłaty za użytkowanie wieczyste czy podatek dochodowy od sprzedaży są konsekwencją posiadania i zbycia prawa, które zostało już nienależnie uzyskane. Odliczaniu podlegają co do zasady koszty poniesione w celu uzyskania świadczenia, a nie koszty związane z korzystaniem lub zbyciem nienależnie uzyskanego prawa. Interpretacja przepisu art. 31 ust. 3 Ustawy dokonana przez Sąd I instancji, ograniczająca odliczenie do kosztu nabycia roszczeń od poprzednich właścicieli, jest prawidłowa i zgodna z celem Ustawy, jakim jest odzyskanie nienależnie uzyskanych korzyści, a nie pomniejszanie ich o wszelkie koszty związane z późniejszym obrotem lub eksploatacją nienależnie nabytego prawa. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna jest niezasadna i dlatego na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o jej oddaleniu. Na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w pkt. 2 wyroku orzeczono o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego. W razie oddalenia skargi kasacyjnej obowiązek zwrotu niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego spoczywa na stronie która wniosła skargę kasacyjną, przy czym, przepis art. 204 pkt 1 p.p.s.a. reguluje zwrot kosztów poniesionych przez organ - jeżeli zaskarżono skargą kasacyjną wyrok sądu pierwszej instancji oddalający skargę. W niniejszej sprawie Spółka C. Sp. z o.o. nie była skarżącym przed sądem I instancji, ale uczestnikiem tego postępowania sądowego. Z kolei Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy sam był skarżącym przed Sądem I instancji. Dlatego brak było podstaw do uwzględnienia wniosków Spółka C. Sp. z o.o. i Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy o zwrot kosztów postępowania kasacyjnego, o czym orzeczono w pkt. 3 i 4 wyroku.