I OSK 1007/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 11 sierpnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku H. z siedzibą w W. o dopuszczenie do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika w sprawie ze skargi kasacyjnej Stowarzyszenia S. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 grudnia 2018 r., sygn. akt II SAB/Wa 502/18 w sprawie ze skargi Stowarzyszenia S. z siedzibą w W. na bezczynność Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z dnia 30 października 2017 r. o udostępnienie informacji publicznej postanawia: dopuścić H. z siedzibą w W. do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika.

Wyrokiem z dnia 11 grudnia 2018 r., sygn. akt II SAB/Wa 502/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Stowarzyszenia S. z siedzibą w W. na bezczynność Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z dnia 30 października 2017 r. o udostępnienie informacji publicznej. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że informacje dotyczące zasad funkcjonowania czy organizacji organu – a takimi są informacje dotyczące kodu źródłowego programu Systemu Losowego Przydziału Spraw, za sprawą którego od 1 stycznia 2017 r. sędziowie sądów powszechnych byli przydzielani do spraw - mają charakter techniczny. W ocenie Sądu wnioskowane przez skarżącego dane nie mają charakteru informacji publicznej a zatem nie można mówić o naruszeniu przez organ przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej. Skargę kasacyjną od ww. wyroku wniosło Stowarzyszenie S. z siedzibą w W. Wnioskiem z dnia 28 maja 2020 r. H. z siedzibą w W. wniosła o dopuszczenie do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika. W uzasadnieniu podniesiono, że jednym z celów statutowych Fundacji jest działanie na rzecz ochrony praw człowieka (§ 8 pkt 4 statutu H.) poprzez m.in. wstępowanie do postępowań sądowych w charakterze przedstawiciela społecznego "w zakresie przewidzianym stosownymi regulacjami prawnymi" (§ 9 pkt 1a statutu H.). Przedmiot niniejszej sprawy jest niezwykle istotny przede wszystkim z punktu widzenia dwóch praw człowieka: prawa dostępu do informacji publicznej oraz prawa do sądu. W odniesieniu do tego pierwszego Fundacja podkreśliła, że podstawowym problemem prawnym występującym na kanwie niniejszego postępowania jest pytanie o to, czy konstytucyjnie i ustawowo gwarantowane prawo dostępu do informacji publicznej obejmuje swym zakresem prawo dostępu do algorytmu, na którym opiera się System Losowego Przydziału Spraw (dalej: SLPS) w sądach powszechnych. Zważywszy jednak na coraz częstsze stosowanie algorytmów przez organy władzy publicznej, w tym przez organy wymiaru sprawiedliwości, rozstrzygnięcie wydane w niniejszej sprawie może mieć znaczenie wykraczające poza realia niniejszej sprawy. Zdaniem Fundacji, ugruntowanie się wyrażonego w zaskarżonym wyroku poglądu, jakoby algorytm stanowił jedynie informację techniczną, nieobjętą zakresem prawa dostępu do informacji publicznej, znacząco osłabiałoby praktyczny wymiar tego prawa, a także uniemożliwiałoby obywatelom sprawowanie efektywnej kontroli nad władzą publiczną w dobie postępującej cyfryzacji. Wskazano ponadto, że niniejsza sprawa ma znaczenie z perspektywy prawa do sądu. Jednym z celów, któremu miało służyć wprowadzenie SLPS było wzmocnienie zasady bezstronności sądów, a przez to i zwiększenie zaufania społecznego obywateli do sądów. Cele te są niewątpliwie słuszne, ale do tego, by mogły zostać zrealizowane w praktyce, obywatele muszą wiedzieć, na jakich zasadach funkcjonuje System i czy zapewnia on skuteczną ochronę przed manipulacją składami orzekającymi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: zgodnie z art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a." udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. W świetle powyższego przepisu każdy cel działania określony w statucie nadanym czy przyjętym zgodnie z obowiązującym prawem może uzasadniać wystąpienie z żądaniem dopuszczenia do postępowania sądowego, jeżeli przedmiot postępowania wkracza w zakres działań organizacji społecznej, czy to ze względu na czynności postępowania, czy też ze względu na jego wynik. Celem wymienionym w statucie (regulaminie) organizacji, uzasadniającym dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w postępowaniu sądowym może być nie tylko obrona indywidualnych interesów i praw swoich członków, ale także na przykład propagowanie określonej działalności czy pewnych idei, ochrona wartości materialnych i niematerialnych, zapobieganie niekorzystnym zjawiskom społecznym lub ekonomicznym. Organizacja społeczna może działać na rzecz jednej ze stron, wzmacniając jej pozycję w postępowaniu, a może też nie wiązać swoich czynności procesowych z interesami żadnej ze stron, mając na uwadze tylko zachowanie wymagań interesu społecznego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2019 r. sygn. akt II OSK 1330/17; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych -http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zwrócić także należy uwagę na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 grudnia 2015 r., sygn. akt II OPS 4/05, w której stwierdzono, że "udział organizacji społecznych w postępowaniach administracyjnych i sądowych ma na celu umożliwianie tym organizacjom prezentowanie własnego stanowiska w kwestiach, które mają znaczenie dla sposobu załatwienia sprawy. W samym założeniu więc celem udziału organizacji społecznej w postępowaniu jest nie tyle wspieranie strony, której interesu prawnego sprawa dotyczy, co przedstawianie własnego stanowiska odnośnie rozpoznawanej sprawy, z wykorzystaniem środków procesowych przysługujących stronie. Taki też jest cel udziału organizacji społecznej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, na podstawie art. 25 § 4 i art. 33 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Jak wynika z rozdziału II § 8 pkt 4 statutu H. w zw. z § 9 pkt 1a celem Fundacji jest działanie na rzecz ochrony praw człowieka. W tym celu Fundacja może, w zakresie przewidzianym stosownymi regulacjami prawnymi powodować wszczęcie postępowań i reprezentować jednostki przed krajowymi i międzynarodowymi organami sądowymi, administracyjnymi i społecznymi, a także wstępować do tych postępowań charakterze przedstawiciela społecznego oraz podejmować inne działania prawne mające na celu ochronę praw człowieka. Szczegółowa analiza celów realizowanych przez H. dokonana na podstawie załączonego statutu jak i wyjaśnień zawartych we wniosku prowadzi zatem do wniosku, że przedmiot sprawy mieści się w jej statutowym zakresie działalności. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 33 § 2 w zw. z art. 64 § 3 w zw. z art. 193 P.p.s.a., uwzględnił wniosek o dopuszczenie do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika.