I OPP 3/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin Sędzia del. WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi A.C. na przewlekłość postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie o sygn. akt I OSK 1933/23 ze skargi kasacyjnej A.C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 lutego 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1317/22 w sprawie ze skargi A.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 30 grudnia 2021 r. znak SKO-NP-4115-595/21 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia postanawia: oddalić skargę na przewlekłość postępowania.

Pismem z 24 maja 2023 r. A.C. (dalej: "skarżący") złożył skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 7 lutego 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1317/22. Akta sprawy wraz ze skargą kasacyjną wpłynęły do Naczelnego Sądu Administracyjnego 14 sierpnia 2023 r. i tego samego dnia zarejestrowano sprawę w Wydziale I Izby Ogólnoadministracyjnej. Zarządzeniem z 16 maja 2024 r. wyznaczono w sprawie termin posiedzenia niejawnego w trybie art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) na 13 sierpnia 2024 r. oraz zawiadomiono strony postępowania o składzie orzekającym. Następnie wobec ustalenia, że skarga kasacyjna nie zawiera oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy, zarządzeniem z 23 lipca 2024 r. zdjęto sprawę z wokandy posiedzenia niejawnego i skierowano do oczekujących na wyznaczenie terminu rozprawy. Zarządzeniem z 22 maja 2025 r. wyznaczono w sprawie termin rozprawy na 20 sierpnia 2025 r. oraz zawiadomiono strony postępowania o terminie i składzie orzekającym. Przy piśmie z 5 czerwca 2025 r. skarżący złożył skargę na przewlekłość postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. W ocenie skarżącego w sprawie doszło do przewlekłości, gdyż sprawa nie została rozpoznana pomimo upływu ponad dwóch lat od wniesienia skargi kasacyjnej, co w ocenie skarżącego oznacza, że postępowanie nie zostało zakończone w rozsądnym czasie, przez co doszło do pozbawienia strony prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Skarżący wniósł o stwierdzenie, że sprawie doszło do przewlekłości postępowania sądowego, zasądzenie kwoty 20000 złotych w celu zadośćuczynienia za naruszenie prawa do sądu, przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, albowiem nie zostały one opłacone w całości ani w części oraz o przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2023 r. poz. 1725, dalej: "ustawa"), skarga o stwierdzenie, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym nastąpiła przewlekłość postępowania może być uwzględniona, jeżeli są podstawy do przyjęcia, że na skutek działania lub bezczynności sądu naruszone zostało prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Konieczne jest zatem ustalenie, że wystąpiła zwłoka w postępowaniu sądowym (przewlekłość postępowania) oraz że jest ona nieuzasadniona. Stosownie zaś do art. 2 ust. 1 i 2 powołanej ustawy, o nieuzasadnionej zwłoce można mówić wówczas, jeżeli postępowanie w sprawie trwa dłużej, niż to konieczne, uwzględniając ocenę terminowości i prawidłowości czynności sądowych, biorąc pod uwagę charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej zawiłości, ale także zachowań stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Ocena ta nie może być jednak oderwana od obowiązku sądu rozpoznania wszystkich wniesionych spraw bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu zasady rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach. Należy również zauważyć, że ustawa nie określa wprost, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Pewną wskazówkę może stanowić jednak art. 14 tej ustawy, który stanowi, że skarżący może wystąpić z nową skargą w tej samej sprawie po upływie 12 miesięcy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się więc, że ustawodawca uznał za przewlekłe takie postępowanie, które trwa dłużej niż 12 miesięcy. Przy czym, jeżeli postępowanie trwa dłużej niż 12 miesięcy nie oznacza to samo przez się, że nastąpiła przewlekłość postępowania w rozumieniu tej ustawy (por. postanowienia Naczelnego Sadu Administracyjnego z: 7 marca 2014 r. sygn. akt II OPP 14/14, 25 lipca 2013 r. sygn. akt II OPP 25/13, 19 sierpnia 2011 r. sygn. akt II OPP 27/11 i 3 października 2014 r., sygn. akt I OPP 101/14). Istotne są bowiem ustalenia faktyczne danej sprawy. W rozpoznawanej sprawie od momentu jej wpływu do Naczelnego Sądu Administracyjnego do wyznaczenia terminu rozprawy oraz złożenia skargi na przewlekłość upłynęło około roku i dziewięciu miesięcy, zaś licząc czas trwania postępowania do wyznaczonego terminu rozprawy, około 24 miesiące. Czas trwania postępowania w sprawie przekroczył zatem 12 miesięcy o których mowa w art. 14 ustawy. Pamiętać jednak należy, że nie każda sytuacja w której czas oczekiwania na rozpoznanie sprawy przekroczył 12 miesięcy nosi cechy przewlekłości. Czas oczekiwania na rozpoznanie sprawy nie jest bowiem zależny tylko od czynności Sądu, lecz przede wszystkim od okoliczności niezależnych od Sądu, tj. bardzo dużej ilości składanych skarg kasacyjnych w zestawieniu z ograniczoną ilością możliwych terminów rozpraw oraz ograniczonymi możliwościami kadrowymi Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zgodnie z § 25a ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 4 lipca 2020 r. – Regulamin Naczelnego Sądu Administracyjnego (Dz. U. z 2024r. poz. 805, dalej: "regulamin"), sprawy rozpatrywane w składach trzyosobowych przewodniczący wydziału przydziela sędziom w drodze losowania, w ramach symboli spraw należących do właściwości wydziału orzeczniczego, w którym orzekają, z uwzględnieniem specjalizacji orzeczniczej sędziów, zgodnie natomiast z ust. 4 powyższego przepisu, pula spraw wyznaczonych do losowania obejmuje sprawy z uwzględnieniem kolejności ich wpływu. Kategorie spraw rozpoznawanych poza kolejnością wpływu wymienione są w § 26 ust. 2 regulaminu. Rozpoznawana sprawa należy do kategorii spraw rozpoznawanych poza kolejnością wpływu, zgodnie z § 26 ust. 2 pkt 7 regulaminu. Jednak podkreślić należy, że sam ten fakt nie oznacza, że sprawy tego rodzaju rozpoznawane są natychmiast po podjęciu postępowania. Także sprawy które rozpoznawane są poza kolejnością wpływu przydzielane są do rozpoznania poszczególnym sędziom w drodze losowania, z uwzględnieniem kolejności wpływu spraw tej właśnie kategorii (§ 25a ust. 1 i 4 regulaminu). Oznacza to, że również w przypadku spraw które z urzędu lub z wniosku strony podlegają rozpoznaniu poza kolejnością wpływu o terminie ich rozpoznania decyduje ilość pozostających do rozpoznania spraw tego rodzaju, w zestawieniu z ograniczoną ilością możliwych terminów rozpraw oraz ograniczonymi możliwościami kadrowymi Naczelnego Sądu Administracyjnego, gdzie na wcześniejsze terminy posiedzeń kierowane są sprawy należące do kategorii rozpoznawanych poza kolejnością wpływu ale o wcześniejszej dacie wpływu. Podkreślić także należy, że skarżący złożył wniosek o rozpoznanie sprawy na rozprawie, co znacząco wydłuża czas oczekiwania na jej rozpoznanie. Składowi orzekającemu z urzędu jest wiadomym, że okres oczekiwania na rozprawę, w sprawach należących do kategorii o której mowa w § 26 ust. 2 rozporządzenia, zgodnie z kolejnością wpływu spraw tej właśnie kategorii, wynosi obecnie około 24 miesiące – co odpowiada sytuacji jaka wystąpiła w sprawie o sygn. akt I OSK 1933/23. Fakt, że w rozpoznawanej sprawie czas oczekiwania na jej zakończenie wynosi około 24 miesiące nie może zatem świadczyć o nieuzasadnionej zwłoce Sądu, albowiem odpowiada to zwyczajnej sytuacji w sprawach tego rodzaju. Czynności zmierzające do rozpoznania sprawy podejmowane były niezwłocznie, a sprawa została skierowana na najbliższy możliwy termin rozprawy – uwzględniając, że terminy rozpraw wyznaczane są na kilka miesięcy naprzód. Oceniając czas oczekiwania na rozpoznanie sprawy nie sposób zatem dopatrzyć się jakiegokolwiek stopnia zawinienia w czynnościach Sądu. Wprawdzie Naczelny Sąd Administracyjny w pierwszej kolejności omyłkowo skierował sprawę na posiedzenie niejawne, nie wpłynęło to jednak na termin jej rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez pełnomocnika z urzędu. Wynagrodzenie dla pełnomocnika za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa w oparciu o art. 250 ppsa przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258-261 ppsa. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy orzekł jak w postanowieniu.