I OPP 17/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie sędzia NSA Jolanta Rudnicka sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 5 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi J.W. na przewlekłość postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie o sygn. akt I OSK 684/20 ze skargi kasacyjnej J.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 30 października 2019 r., sygn. akt I SAB/Wa 368/19 w sprawie ze skargi J.W. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Ministra Inwestycji i Rozwoju w przedmiocie rozpoznania odwołania postanawia: oddalić skargę na przewlekłość postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 30 października 2019 r., sygn. akt I SAB/Wa 368/19, w pkt 1. stwierdził, że Minister Inwestycji i Rozwoju dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania, które miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa; w pkt 2. umorzył postępowanie sądowe dotyczące zobowiązania Ministra Inwestycji i Rozwoju do rozpatrzenia odwołania od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2018 r., nr [...]; w pkt 3. oddalił skargę w pozostałej części; w pkt 4. zasądził od Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju na rzecz J.W. kwotę 580 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Od powyższego wyroku skarżący złożył skargę kasacyjną. Odezwą z 6 marca 2020 r. WSA w Warszawie przekazał akta niniejszej sprawy wraz ze skargą kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Akta sprawy wpłynęły na biuro podawcze NSA w dniu 11 marca 2020 r. i tego dnia sprawa została zarejestrowana w NSA pod sygn. I OSK 684/20. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej NSA z dnia 6 sierpnia 2021 r. poinformowano strony postępowania, że w związku ze zmianą art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem Covid-19 innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich, w sprawach, w których strony nie wyraziły zgody na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadza rozprawę wyłącznie zdalnie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość, jeżeli wszystkie strony wyrażą na to zgodę. We wskazanym wyżej okresie nie przeprowadza się rozpraw w siedzibie Sądu z udziałem stron. Jeżeli którakolwiek z wezwanych stron oświadczy, że nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej, sprawa zostanie skierowana na posiedzenie niejawne. W związku z powyższym zwrócono się o udzielenie informacji, czy strony wyrażają zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym oraz poinformowano o możliwości przedstawienia dodatkowych wyjaśnień na piśmie. W odpowiedzi na powyższe organ pismem z dnia 12 sierpnia 2021 r. wyraził zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, natomiast skarżący kasacyjnie wnioskiem z dnia 17 sierpnia 2021 r. wystąpił o przeprowadzenie przez NSA posiedzenia jawnego z jego osobistym udziałem na sali sądowej. W tym stanie rzeczy sprawa, zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej NSA z 20 sierpnia 2021 r., została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. art. 15 zzs4 ust. 3 ww. ustawy z dnia 2 marca 2020 r. W dniu 18 sierpnia 2021 r. J.W. złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na przewlekłość postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie o sygn. akt I OSK 684/20 ze skargi kasacyjnej J.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 października 2019 r., sygn. akt I SAB/Wa 368/19 w sprawie ze skargi J.W. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Ministra Inwestycji i Rozwoju w przedmiocie rozpoznania odwołania. Skarżący wniósł o stwierdzenie przewlekłości postępowania przed NSA, zobowiązanie NSA do niezwłocznego rozpatrzenia skargi kasacyjnej z dnia 30 grudnia 2019 r. od ww. wyroku WSA w Warszawie, przyznanie od Skarbu Państwa na jego rzecz kwoty 20.000 złotych za przewlekłe prowadzenie postępowania oraz zasądzenia na jego rzecz kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu skarżący zarzucił, że mimo upływu ponad 19 miesięcy od daty wniesienia skargi kasacyjnej nie została ona rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zdaniem skarżącego świadczy to o naruszeniu art. 45 ust. 1 Konstytucji oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Dalej skarżący wskazał, że w orzecznictwie strasburskim wskazuje się, że funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości musi przebiegać bez nadmiernych opóźnień, które mogłyby zagrażać jego efektywności i wiarygodności. Ponadto w ocenie skarżącego należy również uwzględnić, że sprawa jest bardzo prosta, gdyż dotyczy przewlekłości postępowania, nie miał on żadnego wypływu na czynności podejmowane przez NSA i nie przyczynił się do jakichkolwiek opóźnień, wniesiona skarga kasacyjna była kompletna i nie wymagała uzupełnienia w zakresie wymogów formalnych, a także nie wystąpiły żadne nadzwyczajne okoliczności uzasadniające przewlekłość postępowania trwającą ponad 19 miesięcy. Jednocześnie podkreślił, że sprawa ma dla niego istotne znaczenie, ponieważ dotyczy nieruchomości o znacznej wartości, za którą od ponad 15 lat nie ustalono odszkodowania. Uzasadniając wniosek o przyznanie sumy pieniężnej skarżący argumentował, że sprawa dotyczy pozbawienia prawa własności do nieruchomości o bardzo dużej wartości, a NSA przyczynił się do przedłużenia tego postępowania. Nadto zaznaczył, że oprócz szkody materialnej poniósł również szkodę z tytułu poniżającego traktowania, polegającą na pogłębianiu się jego stresu i odczucia strachu przed utratą części własnego majątku o znacznej wartości z powodu przewlekłego prowadzenie postępowania przed NSA. Stanowi to także - jego zdaniem - o braku faktycznego dostępu do Sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga o stwierdzenie, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym nastąpiła przewlekłość postępowania może być uwzględniona, jeżeli są podstawy do przyjęcia, że na skutek działania lub bezczynności sądu naruszone zostało prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki, Dz. U. z 2018 r., poz. 75, dalej jako "ustawa"). Konieczne jest zatem ustalenie, że wystąpiła zwłoka w postępowaniu sądowym (przewlekłość postępowania) oraz że jest ona nieuzasadniona. Stosownie zaś do art. 2 powołanej ustawy, o nieuzasadnionej zwłoce można mówić wówczas, jeżeli postępowanie w sprawie trwa dłużej, niż to konieczne, uwzględniając ocenę terminowości i prawidłowości czynności sądowych, biorąc pod uwagę charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej zawiłości, ale także zachowań stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Ocena ta nie może być jednak oderwana od obowiązku sądu rozpoznania wszystkich wniesionych spraw bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu zasady rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach. Stosownie bowiem do § 26 ust. 2 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 4 lipca 2020 r. Regulamin Naczelnego Sądu Administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1202), Przewodniczący Wydziału w zarządzeniu o wyznaczeniu posiedzenia jawnego albo niejawnego w składzie trzech sędziów przydziela sprawy sędziom wydziału według kolejności ich wpływu, z wyłączeniem spraw wymienionych w tym przepisie bądź spraw, w których szybszy termin rozpoznania wynika z przepisów szczególnych. Należy również zauważyć, że ww. ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. nie określa wprost, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Pewną wskazówkę może stanowić jednak art. 14 tej ustawy, który stanowi, że skarżący może wystąpić z nową skargą w tej samej sprawie po upływnie 12 miesięcy. W orzecznictwie NSA wskazuje się więc, że ustawodawca uznał za przewlekłe takie postępowanie, które trwa dłużej niż 12 miesięcy. Przy czym, jeżeli postępowanie trwa dłużej niż 12 miesięcy nie oznacza to samo przez się, że nastąpiła przewlekłość postępowania w rozumieniu tej ustawy (por. postanowienia NSA: z 7 marca 2014 r., sygn. akt II OPP 14/14, z 25 lipca 2013 r., sygn. akt II OPP 25/13, z 19 sierpnia 2011 r., sygn. akt II OPP 27/11, z 3 października 2014 r., sygn. akt I OPP 101/14). Istotne są bowiem ustalenia faktyczne danej sprawy. W niniejszej sprawie skarga kasacyjna została przekazana Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu w dniu 11 marca 2020 r. (data prezentaty). Po prawidłowym i terminowym wykonaniu wstępnych czynności sądowych, sprawa oczekiwała na wyznaczenie terminu rozprawy zgodnie z kolejnością wpływu. Ponownie zaznaczyć należy, iż sprawy muszą być wyznaczane na terminy rozpraw zgodnie z kolejnością wpływu. Ta kwestia nie może zostać pominięta przez Sąd. Od momentu rejestracji skargi kasacyjnej do dnia wniesienia skargi na przewlekłość postępowania przed NSA minęło ponad 17 miesięcy. Powyższe nie może jednak uzasadniać zarzutu przewlekłości postępowania, o której mowa w art. 1 ust. 1 ustawy, bowiem sąd kasacyjny nie dopatrzył się nieuzasadnionej zwłoki. Znaczna ilość spraw wpływających do sądów administracyjnych ma wpływ na okres oczekiwania na wyznaczenie terminu rozprawy. Z akt sprawy nie wynika również, aby którakolwiek ze stron, w szczególności strona zarzucająca Sądowi odwoławczemu przewlekłość, złożyła wniosek o przyspieszenie rozpoznania sprawy w trybie § 26 ust. 5 ww. Regulaminu. Z uwagi na powyższe w ocenie NSA okres oczekiwania na wyznaczenie terminu posiedzenia w niniejszej sprawie nie może stanowić o nieuzasadnionej zwłoce sądu. Należy także podkreślić, że czas oczekiwania na wyznaczenie terminu rozprawy uległ wydłużeniu z uwagi na wprowadzony w marcu 2020 r. stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 i działaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w reżimie sanitarnym. Na podstawie zarządzeń Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego nr 7 z dnia 12 marca 2020 r. i nr 39 z dnia 16 października 2020 r. (obowiązujących do 20 maja 2021 r.) w związku z istotnym zagrożeniem zakażenia wirusem SARS-CoV-2 oraz ogłoszeniem stanu epidemicznego w Polsce, odwołane zostały wszystkie rozprawy, a działalność orzecznicza Sądu była kontynuowana na posiedzeniach niejawnych. Natomiast nowe rozwiązania ustawodawcze wprowadzone w związku ze zmianą ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, uniemożliwiają przeprowadzanie rozpraw w dotychczasowej formie z osobistym i fizycznym udziałem stron w budynku sądu. Obecnie ww. ustawa zezwala na prowadzenie rozpraw wyłącznie w formie zdalnej i to tylko w sytuacji gdy wszystkie strony wyrażą na to zgodę, co nie miało miejsca w niniejszej sprawie. Z uwagi na powyższe sprawa zgodnie z zarządzeniem z dnia 20 sierpnia 2021 r. została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ww. ustawy. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w niniejszej sprawie nie można dopatrzyć się przewlekłości postępowania. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy, orzekł jak w sentencji postanowienia.