I OPP 11/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 20 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi A.J. i J.J. na przewlekłość postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie o sygn. akt I OSK 2640/23 ze skargi kasacyjnej A.J. i J.J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 marca 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 2008/22 w sprawie ze skargi A.J. i J.J. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 24 czerwca 2022 r. nr GZ.rn.625.367.2002 w przedmiocie umorzenia postępowania postanawia: oddalić skargę na przewlekłość postępowania.

Wyrokiem z 15 marca 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 2008/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A.J. i J.J. (dalej: "skarżący") na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 24 czerwca 2022 r. nr GZ.rn.625.367.2002. Przy piśmie z 14 czerwca 2023 r. skarżący złożyli skargę kasacyjną od powyższego wyroku. Akta sprawy wraz ze skargą kasacyjną wpłynęły do Naczelnego Sądu Administracyjnego 31 października 2023 r. Sprawę zarejestrowano w Wydziale I Izby Ogólnoadministracyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego tego samego dnia. Przy piśmie z 19 września 2025 r. (data wpływu do Naczelnego Sądu Administracyjnego – 23 września 2025 r.) skarżący złożyli skargę na przewlekłość postępowania sądowego przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. W skardze podniesiono, że pomimo upływu ponad dwóch lat od wniesienia skargi kasacyjnej, w sprawie nie wyznaczono terminu rozprawy, jak również ani razu skarżący nie zostali poinformowani o stanie sprawy ani kwestii terminu jej rozpoznania. W ocenie skarżących stanowi to naruszenie prawa do sądu i rozpoznania ich sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Nadto wskazano, że skarżący ponoszą w sprawie konkretną szkodę spowodowaną opieszałością sądu, albowiem brak działania sądu uniemożliwia im dochodzenie odszkodowania za znacjonalizowaną nieruchomość. Skarżący wnieśli o stwierdzenie, że sąd dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania w sprawie, które miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz o zasądzenie sumy pieniężnej i kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2023 r. poz. 1725, dalej: "ustawa"), skarga o stwierdzenie, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym nastąpiła przewlekłość postępowania może być uwzględniona, jeżeli są podstawy do przyjęcia, że na skutek działania lub bezczynności sądu naruszone zostało prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Konieczne jest zatem ustalenie, że wystąpiła zwłoka w postępowaniu sądowym (przewlekłość postępowania) oraz że jest ona nieuzasadniona. Stosownie zaś do art. 2 ust. 1 i 2 powołanej ustawy, o nieuzasadnionej zwłoce można mówić wówczas, jeżeli postępowanie w sprawie trwa dłużej, niż to konieczne, uwzględniając ocenę terminowości i prawidłowości czynności sądowych, biorąc pod uwagę charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej zawiłości, ale także zachowań stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Ocena ta nie może być jednak oderwana od obowiązku sądu rozpoznania wszystkich wniesionych spraw bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu zasady rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach. Należy również zauważyć, że ustawa nie określa wprost, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Pewną wskazówkę może stanowić jednak art. 14 tej ustawy, który stanowi, że skarżący może wystąpić z nową skargą w tej samej sprawie po upływnie 12 miesięcy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się więc, że ustawodawca uznał za przewlekłe takie postępowanie, które trwa dłużej niż 12 miesięcy. Przy czym, jeżeli postępowanie trwa dłużej niż 12 miesięcy nie oznacza to samo przez się, że w takim postępowaniu nastąpiła przewlekłość w rozumieniu tej ustawy, istotne są bowiem ustalenia faktyczne danej sprawy (por. postanowienia Naczelnego Sadu Administracyjnego z: 7 marca 2014 r., sygn. akt II OPP 14/14, 25 lipca 2013 r., sygn. akt II OPP 25/13, 19 sierpnia 2011 r., sygn. akt II OPP 27/11 i 3 października 2014 r., sygn. akt I OPP 101/14). W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna wpłynęła do Naczelnego Sądu Administracyjnego 31 października 2023 r. Po prawidłowym i niezwłocznym wykonaniu czynności wstępnych, sprawa została skierowana do oczekujących na wyznaczenie terminu rozprawy. Od momentu wpływu skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego do dnia wniesienia skargi na przewlekłość postępowania upłynęły niemal dwa lata, czas trwania postępowania kasacyjnego przekroczył zatem 12 miesięcy o których mowa w art. 14 ustawy. Pamiętać jednak należy, że czas oczekiwania na rozpoznanie sprawy nie jest zależny tylko od czynności sądu, lecz przede wszystkim od bardzo dużej ilości składanych skarg kasacyjnych w zestawieniu z ograniczoną ilością możliwych terminów posiedzeń oraz ograniczonymi możliwościami kadrowymi Naczelnego Sądu Administracyjnego. Stosownie do § 25a ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 4 lipca 2020 r. – Regulamin Naczelnego Sądu Administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 805, dalej: "regulamin"), sprawy rozpatrywane w składach trzyosobowych przewodniczący wydziału przydziela sędziom w drodze losowania, w ramach symboli spraw należących do właściwości wydziału orzeczniczego, w którym orzekają, z uwzględnieniem specjalizacji orzeczniczej sędziów, zgodnie natomiast z ust. 4 powyższego przepisu, pula spraw wyznaczonych do losowania obejmuje sprawy z uwzględnieniem kolejności ich wpływu. Kategorie spraw rozpoznawanych poza kolejnością wpływu wymienione są w § 26 ust. 2 regulaminu, ponadto stosownie do § 26 ust. 5 regulaminu Prezes Izby może w uzasadnionych przypadkach zarządzić rozpoznanie sprawy lub określonych spraw poza kolejnością wpływu, po uprzednim uzgodnieniu z przewodniczącymi wydziałów. Rozpoznawana sprawa nie należy do żadnej z kategorii o których mowa w § 26 ust. 2 regulaminu, żadne przepisy ustaw szczególnych nie nakładają na Naczelny Sąd Administracyjny obowiązku jej rozpoznania poza kolejnością wpływu, zaś skarżący nie składali wniosku w tym przedmiocie. Podkreślić także należy, że w skardze kasacyjnej zawarto wniosek o jej rozpoznanie na rozprawie, co znacząco wydłuża czas oczekiwania na rozpoznanie sprawy. Z uwagi na powyższe w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego okres oczekiwania na wyznaczenie terminu rozprawy w sprawie ze skargi kasacyjnej od wyroku z 15 marca 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 2008/22 nie może stanowić o nieuzasadnionej zwłoce Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zgodnie z regulaminem przed powyższą sprawą na dostępne terminu rozpraw kierowane były bowiem sprawy o wcześniejszej dacie wpływu, sprawy z urzędu należące do kategorii spraw rozpoznawanych poza kolejnością wpływu oraz sprawy w których został uwzględniony wniosek o ich rozpoznanie poza kolejnością wpływu. Sądowi z urzędu jest wiadomym, że zgodnie z kolejnością wpływu okres oczekiwania na wyznaczenie terminu rozprawy w Wydziale I Izby Ogólnoadministracyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego przekracza obecnie 36 miesięcy. W takich okolicznościach nie sposób dopatrzeć się jakiegokolwiek stopnia zawinienia po stronie sądu, nie można zatem uznać, aby w sprawie wystąpiła przewlekłość postępowania. Na marginesie jedynie można zauważyć, że żadne przepisy nie nakładają na sąd obowiązku bieżącego informowania stron o stanie sprawy w trakcie oczekiwania na wyznaczenie terminu jej rozpoznania, jak również skarżący nie składali żadnego wniosku w tym przedmiocie. Okoliczność powyższa także nie stanowi zatem błędu w czynnościach sądu. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy, orzekł jak w sentencji postanowienia.