I GZ 442/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Dariusz Dudra po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 25 września 2024 r., sygn. akt III SA/Łd 400/24 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi w sprawie ze skargi M.W. na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi z dnia 3 kwietnia 2024 r., nr 32/2024 w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją stwierdzającą wydanie z naruszeniem prawa decyzji o przyznaniu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z 25 września 2024 r., sygn. akt III SA/Łd 400/24, odmówił M. W. przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi na postanowienie Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR w łodzi z 3 kwietnia 2024 r. w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją stwierdzającą wydanie z naruszeniem prawa decyzji o przyznaniu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy: Postanowieniem z 27 sierpnia 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę M.W. na powyższe postanowienie z powodu nieuzupełnienia braku formalnego skargi. W odpowiedzi na wezwanie skarżący złożył wprawdzie pismo zatytułowane "skarga" , jednak jego treść nie odzwierciedlała treści skargi złożonej pierwotnie. W związku tym Sąd stwierdził, że skarżący, pomimo wezwania, nie wykonał prawidłowo ww. wezwania, zatem skarga podlegała odrzuceniu. Postanowienie to nie zostało przez stronę zaskarżone. W dniu 9 września 2024 roku pełnomocnik skarżącego złożył wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi, wskazując w uzasadnieniu na brak kontaktu z mocodawcą. Podał, że nie był w stanie otrzymać podpisanego przez skarżącego dodatkowego egzemplarza skargi, ponieważ skarżący w okresie od 13 sierpnia do 3 września 2024 r. przebywał w sanatorium i w tym okresie możliwy był ze skarżącym jedynie kontakt telefoniczny. W załączeniu do wniosku pełnomocnik przedstawił egzemplarz skargi podpisany przez skarżącego. Zdaniem WSA, wniosek o przywrócenie terminu nie zasługiwał na uwzględnienie. Pełnomocnik strony w złożonym wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej nie wskazał żadnych obiektywnych i niezależnych od strony przeszkód, które uniemożliwiły jej prawidłowe i terminowe wykonanie wezwania sądu z 11 czerwca 2024 r. Argumentacja pełnomocnika, że w podanym we wniosku okresie nie mógł się skontaktować ze skarżącym celem uzyskania podpisanego egzemplarza skargi w żadnym stopniu nie uprawdopodabnia braku winy w niedochowaniu terminu do uzupełnienia wskazanego braku formalnego. Nie wskazuje bowiem żadnych przyczyn uchybienia terminowi, które wystąpiły po stronie skarżącego. W ocenie WSA okoliczności sprawy świadczą o niedbalstwie strony, która nie zachowała należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw. Skierowane do skarżącego wezwanie do uzupełnienia braków formalnych wyraźnie wskazywało na obowiązek podpisania skargi lub nadesłania jej podpisanego egzemplarza oraz zawierało szczegółowe pouczenie co do terminu wypełnienia tego obowiązku oraz co do skutków jego niedochowania. Wezwanie to zostało skutecznie doręczone skarżącemu 28 czerwca 2024 r. (ZPO – k. 21 akt sprawy). Niewątpliwe skarżący zapoznał się z przedmiotowym wezwaniem, bowiem w jego następstwie złożył pismo procesowe z 4 lipca 2024 r., którego treść nie odpowiadała jednak treści skargi złożonej 6 maja 2024 r. Pełnomocnik skarżącego nie uprawdopodobnił braku winy strony w niedochowaniu terminu i tym samym nie uwiarygodnił, że zadbał w sposób należyty o interesy skarżącego. Sąd podkreślił, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona lub jej pełnomocnik dopuścili się choćby lekkiego niedbalstwa lub wykazali niedostateczną staranność w prowadzeniu własnych spraw. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, wnosząc o jego zmianę przez WSA poprzez przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego w trybie autokontroli lub o uchylenie przez NSA zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Wniósł też o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które nie zostały opłacone w całości ani w części. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wydane rozstrzygnięcie, tj.: 1) art. 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) polegające na szczątkowym i niejasnym pouczeniu skarżącego, który początkowo w postępowaniu nie był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika o sposobie uzupełnienia braków formalnych, ewentualnie możliwości ponownego złożenia podpisanego egzemplarza skargi wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu, co skutkowało odmówieniem przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi i odrzuceniem złożonej przez niego skargi; 2) naruszenie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. polegające na uznaniu, że skarżący nie uzupełnił braków formalnych skargi, w sytuacji gdy skarżący uzupełnił te braki w przepisanym terminie w sposób, który w jego ocenie wynikał z zastosowanego pouczenia, co skutkowało odrzuceniem przez Sąd I instancji wywiedzionej skargi; 3) art. 86 § 1 p.p.s.a. polegające na błędnym zastosowaniu tego przepisu i bezzasadnej odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, w sytuacji gdy przesłanki określone w tym przepisie zostały spełnione. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 85 p.p.s.a. czynność w postępowaniu administracyjnym podjęta po upływie terminu jest bezskuteczna. Stosownie jednak do art. 86 § 1 p.p.s.a., sąd na wniosek strony postanowi o przywróceniu terminu, jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy. Jak stanowi art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana w terminie 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Z powyższych przepisów wynika, że przywrócenie terminu jest możliwe pod następującymi warunkami: 1) nastąpiło uchybienie terminu do dokonania czynności, 2) strona złożyła wniosek o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przeszkody, która uniemożliwiła dochowanie terminu, 3) dokonała jednocześnie czynności, której w zakreślonym terminie nie dokonano, 4) uprawdopodobniła, iż uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony oraz 5) w wyniku uchybienia terminu powstały dla strony ujemne skutki procesowe. Przepis art. 86 § 1 p.p.s.a. stanowił podstawę orzekania przez Sąd I instancji, który – nie stwierdziwszy braku winy skarżącego w uchybieniu terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi – odmówił stronie przywrócenia terminu do dokonania tej czynności. W realiach rozpoznawanej sprawy podkreślić należy, że z samej istoty instytucji przywrócenia terminy wynika, że strona, składając wniosek przywrócenie terminu, co do zasady przyznaje, że do uchybienia terminu rzeczywiście doszło. Wobec tego powinna wykazać spełnienie przesłanek, o których mowa w art. 86-87 p.p.s.a. Tymczasem z treści dwóch pierwszych zarzutów zażalenia wynika, że skarżący jako okoliczność uzasadniającą przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi wskazuje nieprawidłowe (nieprecyzyjne) wezwanie do dokonania tej czynności, a także fakt, iż skarżący należycie je wykonał. Konsekwencją przyjęcia stanowiska strony za słuszne byłoby stwierdzenie, że termin do dokonania tej czynności w ogóle nie rozpoczął biegu, zatem niemożliwe byłoby jego uchybienie oraz brak byłoby podstaw do rozpoznania wniosku o przywrócenie tego terminu. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że – jak wynika z akt sprawy – Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z 27 sierpnia 2024 r. odrzucił skargę strony z uwagi na nieuzupełnienie braku formalnego skargi w terminie wynikającym z wezwania. Zatem okoliczności związane z prawidłowością skierowanego do strony wezwania oraz ocena sposobu jego wykonania była przedmiotem rozważań sądu na etapie badania warunków formalnych skargi, zakończonego odrzuceniem skargi. W postanowieniu tym Sąd I instancji stwierdził, że wezwanie było prawidłowe, zaś strona skarżąca nie wykonała go należycie, co spowodowało odrzucenie skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 p.p.s.a. Co istotne na gruncie tej sprawy, postanowienie to nie zostało zaskarżone, a zatem jest prawomocne i ma moc wiążącą w niniejszym postępowaniu na podstawie art. 170 p.p.s.a. Zdaniem NSA, argumenty podniesione przez skarżącego w punktach 1 i 2 zażalenia nie mogą odnieść skutku w postępowaniu z wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi, ponieważ – jak zostało już powiedziane – składając taki wniosek, zgodził się z tym, że czynność ta została wykonana po terminie. Zarzut dotyczący nieprawidłowości wezwania do uzupełnienia braku formalnego skargi, jak również zarzut dotyczący prawidłowości wykonania tego wezwania skarżący mógłby ewentualnie podnieść w zażaleniu na postanowienie o odrzuceniu skargi z powodu niewykonania wezwania, czego jednak w tej sprawie nie uczynił. Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia art. 86 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że Sąd I instancji prawidłowo ocenił przedstawione we wniosku okoliczności jako nie uprawdopodabniające braku winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi. We wniosku pełnomocnik podał, że nie mógł skontaktować się osobiście ze skarżącym w okresie od 13 sierpnia do 3 września 2024 r. z powodu pobytu skarżącego w sanatorium. W ocenie pełnomocnika okoliczność ta uniemożliwiła konwalidowanie braku skargi od czasu zawiadomienia go o wyznaczeniu pełnomocnikiem z urzędu skarżącego. WSA słusznie zauważył, że na etapie wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi skarżący występował w postępowaniu sądowym bez pełnomocnika. Zatem to skarżący, a nie jego pełnomocnik, został zobowiązany do wykonania obowiązku określonego w powyższym wezwaniu. Termin do uzupełnienia braku skargi upłynął 5 lipca 2024 r, zaś pełnomocnik został wyznaczony przez Okręgową Radę Adwokacką w Łodzi do reprezentowania skarżącego w niniejszej sprawie dopiero 25 lipca 2024 r. Zawiadomienie o tym fakcie pełnomocnik odebrał 19 sierpnia 2024 r. Uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu powinno zatem dotyczyć takich okoliczności, które wystąpiły po stronie skarżącego od momentu uchybienia terminu. Takich okoliczności pełnomocnik we wniosku nie wskazał. Przytoczona argumentacja dotycząca braku możliwości kontaktu pełnomocnika ze skarżącym od 13 sierpnia do 3 września 2024 r. nie wyjaśnia, z jakiego powodu skarżący nie uzupełnił braku formalnego w terminie wynikającym z wezwania. Z kolei argumenty dotyczące tego, że wezwanie było niejasno sformułowane lub też że skarżący prawidłowo je wykonał – nie mogły odnieść oczekiwanego przez stronę skutku z przyczyn, które zostały omówione w pierwszej części uzasadnienia. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że w orzecznictwie sądów administracyjnych powszechnie przyjmuje się, że nie uzasadniają przywrócenia uchybionego terminu okoliczności takie, jak dopuszczenie się choćby lekkiego niedbalstwa przez stronę czy niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona lub jej pełnomocnik dopuścili się choćby lekkiego niedbalstwa lub wykazali niedostateczną staranność w prowadzeniu własnych spraw. Przywrócenie terminu może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której nie można usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, a taka przeszkoda nie wystąpiła w rozpoznawanej sprawie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach niepłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu zobowiązany będzie zaś orzec Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi.