I GZ 421/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia S. Ś. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 czerwca 2025 r. sygn. akt V SA/Wa 1861/23 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi i odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia w sprawie ze skargi S. Ś. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 lipca 2023 r. nr UP-503/2023 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy postanawia: 1. uchylić punkt 1 zaskarżonego postanowienia i przywrócić termin do uzupełnienia braku formalnego skargi; 2. oddalić zażalenie w pozostałym zakresie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 25 czerwca 2025 r., sygn. akt V SA/Wa 1861/23 po rozpoznaniu sprawy ze skargi S. Ś. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 lipca 2023 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek: odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi i odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia. W uzasadnieniu wskazał, że S. Ś. w dniu 10 września 2023 r. złożyła skargę na opisaną wyżej decyzję, jednocześnie wnosząc o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. W wykonaniu zarządzenia z 5 września 2023 r., Sąd wezwał skarżącą do uzupełnienia braku formalnego skargi poprzez podanie numeru PESEL, pod rygorem odrzucenia skargi. Przesyłka zawierająca wezwanie została doręczona skarżącej 27 września 2023 r., a zatem termin na usunięcie braku formalnego skargi upływał 4 października 2023 r. Skarżąca wskazała swój PESEL w piśmie nadanym do Sądu 10 października 2023 r., a zatem po upływie terminu. Postanowieniem z 31 października 2023 r. sygn. akt V SA/Wa 1861/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę z powodu nieusunięcia w terminie jej braku formalnego. Skarżąca odebrała odpis postanowienia z uzasadnieniem 5 grudnia 2023 r. Odnośnie do wniosku o przyznanie Skarżącej prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata, WSA w Warszawie, po wezwaniu strony do wskazania numeru PESEL, wezwał skarżącą do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy (wezwanie z 14 grudnia 2023 r.). Postanowieniem z 5 lutego 2024 r. sygn. akt V SPP/Wa 244/23 referendarz sądowy odmówił przyznania stronie prawa pomocy, jednak wskutek złożonego sprzeciwu, w dniu 2 grudnia 2024 r. Sąd zmienił zaskarżone postanowienie referendarza sądowego i przyznał skarżącej prawo pomocy poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu (adwokata). W dniu 30 grudnia 2024 r. adwokat został zawiadomiony przez Okręgową Radę Adwokacką w Warszawie o wyznaczeniu pełnomocnikiem skarżącej. Pismami z 7 stycznia 2025 r. adwokat złożył wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi wraz z pismem w którym uzupełnił brak, tj. wskazał nr PESEL skarżącej oraz wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Sądu z 31 października 2023 r. wraz z zażaleniem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podejmując wskazane na wstepie postanowienie wskazał, że w rozpoznawanej sprawie został spełniony warunek złożenia wniosku o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny jego uchybienia. W ocenie Sądu czas ustania przyczyny należy liczyć od dnia, w którym pełnomocnik uzyskał wiedzę, że został wyznaczony do świadczenia nieodpłatnej pomocy prawnej. W ramach niniejszej sprawy adwokat 30 grudnia 2024 r. odebrał zawiadomienie o wyznaczeniu pełnomocnikiem z urzędu. W dniu 3 stycznia 2025 r. zapoznał się ze sprawą w czytelni akt Sądu, a w dniu 7 stycznia 2025 r. złożył wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi wraz z pismem w którym uzupełniła brak, tj. wskazał PESEL skarżącej oraz wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Sądu z 31 października 2023 r. wraz z zażaleniem. W związku z powyższymi ustaleniami, wniosek o przywrócenie terminu należało ocenić pod kątem jego zasadności, tj. w świetle przesłanki wskazanej w art. 87 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.), zgodnie z którą w treści wniosku należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy strony w jego uchybieniu. W wyniku oceny treści wniosku, akt sprawy i złożonych dokumentów, Sąd stwierdził, że wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków skargi nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ przedstawione we wniosku okoliczności nie uprawdopodobniają braku winy strony w uchybieniu terminu. WSA wskazał, że z nadesłanych dokumentów wynikało, że skarżąca przebywała w szpitalu od 28 sierpnia 2023 r. do 22 września 2023 r. Wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez podanie numeru PESEL skarżąca odebrała 27 września 2023 r., a zatem już podczas pobytu w domu. Termin na usunięcie braku formalnego skargi upływał z dniem 4 października 2023 r., a strona wskazała swój PESEL w piśmie nadanym do Sądu 10 października 2023 r., a zatem po upływie terminu. Opisany przebieg zdarzeń nie uprawdopodabnia braku winy skarżącej w uchybieniu terminu. Skarżąca przebywała w domu od 22 września 2023 r. i mogła uzupełnić braki skargi do 4 października 2023 r., a więc w 12 dobie od zakończenia pobytu w szpitalu. Skarżącej zalecono oszczędny tryb życia przez okres od 1-2 tygodni po wypisie ze szpitala, co oznacza, że dwutygodniowy okres rekonwalescencji, w trakcie której skarżąca miała prowadzić oszczędny tryb życia zakończył się 6 października 2023 r., a zatem po upływie przepisanego terminu do uzupełnienia skargi. WSA zauważył jednak, że w informacji dodatkowej do karty informacyjnej leczenia szpitalnego, skarżącej zalecono oszczędzający tryb życia, zakazano dźwigania i wykonywania ciężkich wysiłków fizycznych i zalecono kontrolę w Poradni Chirurgicznej za 7-10 dni. Wskazane zalecenia nie ograniczają zatem chodzenia i przemieszczania się, a wręcz wynika z nich konieczność podjęcia takiego wysiłku w związku z zaleconą kontrolą w Poradni Chirurgicznej. Reasumując, Sąd stwierdził, że przedstawiona we wniosku o przywrócenie terminu argumentacja, oceniana przez pryzmat przesłanki z art. 87 § 2 p.p.s.a. nie mogła zasługiwać na uwzględnienie. Natomiast oceniając wniosek o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia, Sąd stwierdził, że wniosek ten jest niedopuszczalny i podlega odrzuceniu, przy czym jego odrzucenie nie spowoduje dla strony ujemnych skutków. Zgodnie z art. 177 § 3 p.p.s.a., w razie ustanowienia w ramach prawa pomocy adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego po wydaniu orzeczenia, na wniosek złożony przez stronę, której doręcza się odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzonym z urzędu, albo przez stronę, która zgłosiła wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak nie wcześniej niż od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Na podstawie art. 197 § 2 p.p.s.a., do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej, z wyłączeniem art. 185 § 2. W niniejszej sprawie zażalenie zostało złożone w terminie 7 dni od odebrania zawiadomienia o wyznaczeniu pełnomocnikiem, a więc zostało złożone w terminie. W związku z czym wniosek o przywrócenie terminu podlegał odrzuceniu. Pełnomocnik skarżącej wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, zaskarżając je w całości i wnosząc o zmianę postanowienia poprzez przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi (podanie nr PESEL) ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie jest zasadne w części. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, zaś w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a.). Ponadto, stosownie do art. 87 § 4 p.p.s.a., równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Mając powyższe na uwadze należy przyjąć, że sąd może przywrócić termin jedynie pod warunkiem wniesienia prośby o jego przywrócenie w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu z równoczesnym dopełnieniem czynności, dla której termin był określony oraz uprawdopodobnieniem przez wnioskodawcę braku winy w uchybieniu terminu. W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz doktrynie ugruntowany jest pogląd, że o braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody niedającej się przezwyciężyć. Oceniając wystąpienie powyższej przesłanki, sąd obowiązany jest przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o własne interesy (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 270, uw. 5; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod redakcją R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C. H. Beck 2013, s. 444-446). Oznacza to, że strona składająca wniosek, celem uprawdopodobnienia braku swojej winy w uchybieniu terminu, powinna wskazać na okoliczności, które nastąpiły nagle i niespodziewanie, uniemożliwiając prawidłowe dokonanie czynności procesowej. Przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in. stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. Przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej, należy brać pod rozwagę także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji niewłaściwie ocenił, że okoliczności podnoszone przez pełnomocnika skarżącej nie uzasadniają braku winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej jaką było podanie nr PESEL. Z treści wniosku o przywrócenie terminu wynikało, że skarżąca miała ostre stany depresyjne wynikające z kłopotów finansowych, braku możliwości znalezienia lepszej pracy i konieczności korzystania z pomocy bliskich i znajomych. Strona poinformowała o uczestniczeniu w terapii uzależnień, próbie samobójczej, oczekiwaniu na kolejny termin terapii oraz dziecku przebywającym w domu dziecka. Konsekwencją próby samobójczej skarżącej było uszkodzenie kręgosłupa oraz usunięcie nerki i śledziony. Ponadto wskazała, że w okresie w którym została wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi, była w rekonwalescencji po ponad miesięcznym pobycie w szpitalu w trakcie której zalecono jej oszczędny tryb życia przez okres od 1-2 tygodni po wypisie ze szpitala. Skarżąca ze względu na swój zły stan zdrowia nie miała możliwości w terminie uzupełnić braków skargi, a nadto w tamtym okresie nie miała nawet możliwości prosić kogokolwiek o pomoc w sporządzeniu, wydrukowaniu, nadaniu w urzędzie pocztowym wymaganego pisma. Dwutygodniowy okres rekonwalescencji w trakcie której skarżąca miała prowadzić oszczędny tryb życia zakończył się 6 października 2023 r., a zatem po upływie przepisanego terminu do uzupełnienia skargi. Pismo zostało przez skarżącą złożone w momencie, kiedy pozwolił jej na to stan zdrowia, co miało miejsce po przepisanym terminie. Wskazane okoliczności NSA uznaje za wystarczające do przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi. Ponadto NSA zauważa, że z dołączonych do akt sądowych, akt postępowania w przedmiocie przyznania skarżącej prawa pomocy wynika, że wskazane powyżej okoliczności stanowiły podstawę do przywrócenia jej terminu do wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sadowego z 5 lutego 2024 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. Tym samym dla zachowania jednolitej oceny wskazywanych przez skarżącą okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu, co prawda w różnych postępowaniach ale prowadzonych w ramach tej samej sprawy sądowej, należało przychylić się do jej żądania. Natomiast odnosząc się do rozstrzygnięcia Sądu I instancji w zakresie wniosku skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Sądu z 31 października 2023 r. o odrzuceniu skargi stwierdzić należy, że WSA zasadnie wskazał, iż wyznaczony (w ramach prawa pomocy) adwokat odebrał zawiadomienie o wyznaczeniu pełnomocnikiem w dniu 30 grudnia 2024 r., zaś w dniu 7 stycznia 2025 r. złożył zażalenie na postanowienie WSA z 31 października 2023 r. o odrzuceniu skargi oraz wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażaleniem. Zdaniem WSA, zażalenie zostało złożone w terminie 7 dni od odebrania zawiadomienia o wyznaczeniu pełnomocnikiem (6 stycznia - święto Trzech Króli - jest dniem ustawowo wolnym od pracy), a więc zostało złożone w terminie. NSA akceptuje ustalenia Sądu i instancji w całości, jednocześnie zauważa, że warunkiem dopuszczalności wniesienia wniosku o przywrócenie terminu jest fakt uchybienia terminowi, który w tym przypadku nie nastąpił. Zatem Sąd I instancji zasadnie zastosował art. 88 p.p.s.a. zgodnie z którym, spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Mając powyższe na uwadze, wobec częściowej zasadności zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny, uchylił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej punktu 1 i przywrócił termin do uzupełnienia braku formalnego skargi na podstawie art. 188 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz oddalił zażalenie w pozostałym zakresie, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.