I GZ 42/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Dariusz Dudra po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [A] Sp. z o.o. Sp. k. w B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 7 grudnia 2021 r., sygn. akt I SPP/Go 88/21 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych w sprawie ze skargi [A] Sp. z o.o. Sp. k. w B. na decyzję Zarządu Województwa Lubuskiego z dnia [...] lipca 2021 r., nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu dofinansowania z udziałem środków z budżetu Unii Europejskiej postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim postanowieniem z 7 grudnia 2021 r., sygn. akt I SPP/Go 88/21, odmówił [A] Sp. z o.o. Sp. k. w B. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia do kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej spółki na decyzję Zarządu Województwa Lubuskiego z [...] lipca 2021 r. w przedmiocie zwrotu dofinansowania. Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy: W załączeniu do skargi na powyższą decyzję spółka złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W nadesłanym formularzu PPPr wskazano na złą sytuacją finansową spółki, która w żadnym razie nie daje szansy na uzyskanie środków pozwalających na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Na skutek wstrzymania dofinansowania i żądania zwrotu wypłaconej zaliczki spółka popadła w długi i w związku z tym nie jest wstanie pokryć kosztów sądowych. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 10 000,00 zł, wysokość straty za rok 2018 wynosi 1 848 105,70 zł, strata na wrzesień 2019 r. to 7074,74 zł. Na jednym rachunku bankowym spółki stan konta wynosi -1193 zł, natomiast na drugim -767 zł. Podmiot nie posiada majątku w postaci ruchomości ani gotówki. Aktualnie nie prowadzi zarobkowej działalności i istnieje głównie w związku z przedmiotową sprawą. Ze względów finansowych spółka nie była w stanie sporządzić Rachunku Zysków i Strat za 2019 i 2020 rok. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji pełnomocnik skarżącej spółki pismem wskazał, że ze względu na brak środków finansowych spółka nie sporządzała dokumentacji sprawozdawczo-finansowej za okres następujący po 2018 r. Ostatnie sprawozdanie finansowe zostało sporządzone za rok 2018. Z powodów braku płatności na rzecz firmy księgowej, firma ta wypowiedziała skarżącej umowę i nie podjęła się sporządzenia dokumentów rozliczeniowych za kolejne lata. Skarżąca podejmowała próby znalezienia podmiotu, który wykonałby te czynności, jednak ze względu na brak środków finansowych okazało się to do tej pory niemożliwe. W załączeniu pełnomocnik przedłożył dokumenty wskazujące, jego zdaniem, na trudną sytuację finansową skarżącej, w tym jej zobowiązania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odmówił przyznania stronie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd wskazał, że na obecnym etapie postępowania koszty sądowe obejmują wpis od skargi w wysokości 13 986 zł. Zdaniem WSA, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zauważył bowiem, iż mimo trudności finansowych, spółka w dalszym ciągu realizuje cel, do którego została powołana. Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby skarżąca została postawiona w stan likwidacji, upadłości bądź żeby toczyło się wobec niej postępowanie układowe z powodu ewentualnego braku płynności finansowej. Jeżeli zatem przedsiębiorca – mimo kłopotów finansowych – prowadzi działalność gospodarczą, to należy przyjąć, że z jakichś względów mu się ona opłaca. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Zgodnie z dominującą w orzecznictwie NSA wykładnią art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), brak jest podstaw do udzielenia przedsiębiorcy będącemu osobą prawną wparcia finansowego przez Skarb Państwa, jeżeli mimo trudności finansowych nadal prowadzi działalność gospodarczą oraz nie wszczął postępowania upadłościowego czy naprawczego. Sąd zauważył ponadto, że skarżąca nie wykonała w pełnym zakresie wezwania skierowanego do niej na podstawie art. 255 p.p.s.a. Mianowicie, nie przedłożyła sprawozdania finansowego za 2020 r. i 2021 r. ani aktualnego bilansu oraz rachunku zysków i strat. W tej sytuacji Sąd stwierdził, że skarżąca nie dopełniła ciążącego obowiązku wyczerpującego zaprezentowania sytuacji finansowej. Dla pełnej oceny sytuacji materialnej spółki szczególnie istotne jest jej sprawozdanie finansowe. Okoliczność, że spółka nie sporządzała sprawozdań finansowych, wymaganych przepisami prawa, nie może być okolicznością przemawiającą za przyznaniem jej prawa pomocy. Wszystkie nadesłane dokumenty dotyczą roku 2018 i 2019, natomiast aby ocenić aktualną sytuację majątkową spółki, powinna ona przedstawić dokumenty dotyczące jej bieżącej sytuacji. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła spółka, wnosząc o jego uchylenie oraz podnosząc zarzut naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 255 p.p.s.a., poprzez błędne przyjęcie, że pomimo trudności finansowych skarżącej nie przysługuje zwolnienie od kosztów sądowych, a także że skarżąca nie wypełniła nałożonego na nią zobowiązania, podczas gdy należy wysnuć wniosek przeciwny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od tej zasady, a korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji dokonał prawidłowej oceny wniosku strony o przyznanie prawa pomocy, zawartego w nim oświadczenia o majątku oraz dochodach, a także innych dokumentów przedstawionych przez stronę i doszedł do trafnego wniosku, że skarżąca nie wykazała braku środków finansowych na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego, które na obecny etapie wynoszą 13 986 zł (wpis od skargi). Przede wszystkim spółka nie przedstawiła aktualnej sytuacji finansowej, nie przedłożyła bowiem (pomimo wezwania) sprawozdania finansowego za 2020 r. i 2021 r., aktualnego bilansu oraz rachunku zysków i strat. Wobec tego Sąd I instancji nie miał możliwości ocenić jej sytuacji materialnej w kontekście obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Argument, iż od dwóch lat spółka nie ma wystarczających środków na prowadzenie ksiąg finansowych, w sytuacji gdy nadal prowadzi działalność, podważa wiarygodność jej twierdzeń na temat trudnej sytuacji materialnej. Spółka nie uprawdopodobniła, że jest niewypłacalna lub że jej wypłacalność jest w jakikolwiek sposób zagrożona, nie wykazała też, aby utraciła płynność finansową. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Ostatecznie o zasadności odmowy przyznania stronie prawa pomocy przesądza fakt niewywiązania się z wezwania Sądu o nadesłanie dokumentów finansowych. Wskazać należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. W myśl bowiem art. 84 Konstytucji RP każdy na obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winny być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. W odniesieniu do zebranego w aktach materiału wskazać należało, że skarżąca nie wykazała zaistnienia po jej stronie przesłanek uzasadniających zwolnienie jej od kosztów sądowych. Tym bardziej również nieuzasadniony był wniosek dotyczący udzielenia prawa pomocy w zakresie całkowitym. Mając to wszystko na uwadze, należy uznać za prawidłowe stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim co do niewykazania przez skarżącą, że nie ma i nie miała możliwości poniesienia kosztów sądowych, co wiąże się z niespełnieniem przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., uniemożliwiając przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy. W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.