I GZ 360/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc po rozpoznaniu w dniu 8 października 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia P. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 29 lipca 2026 r. sygn. akt I SPP/Po 46/26 w zakresie odrzucenia zażalenia w sprawie ze skargi P. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 stycznia 2025 r. nr 3/2025 w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej: WSA w Poznaniu lub sąd I instancji) postanowieniem z 29 lipca 2026 r., sygn. akt I SPP/Po 46/26, działając na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 143, ze zm.; dalej: p.p.s.a.)., odrzucił zażalenie P. G. (dalej: skarżący) na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 24 czerwca 2026 r., sygn. akt I SPP/Po 46/26, utrzymujące w mocy zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego WSA w Poznaniu z 26 maja 2026 r., sygn. akt I SPP/Po 46/26, którym odmówiono zmiany postanowienia referendarza sądowego WSA w Poznaniu z 16 lipca 2025 r., sygn. akt III SPP/Po 36/25, o umorzeniu postępowania w sprawie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 194 § 1 p.p.s.a. zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego, gdy ustawa wyraźnie przewiduje możliwość wniesienia zażalenia oraz na postanowienia wymienione w art. 194 § 1 pkt 1 – 10 p.p.s.a. WSA w Poznaniu podniósł, że ustawodawca nie przewidział środków odwoławczych od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych, które zapadły po rozpoznaniu sprzeciwu od orzeczenia referendarza sądowego (art. 260 § 1 p.p.s.a), wskazując, że WSA przy rozpoznawaniu sprzeciwu działa jako sąd II instancji (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd I instancji podkreślił, że orzeczenia tych sądów stają się prawomocne z chwilą ich wydania i nie przysługują od nich żadne środki odwoławcze, w tym także zażalenie (art. 168 § 1 p.p.s.a.). W związku z tym, WSA w Poznaniu stwierdził, że zgodnie z art. 178 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. sąd odrzuca na posiedzeniu niejawnym zażalenie wniesione po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalne, jak również zażalenie, którego braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. W konsekwencji, w ocenie sądu I instancji, zażalenie podlegało odrzuceniu jako niedopuszczalne. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w zaskarżonym postanowieniu z 29 lipca 2026 r. sąd I instancji zgodnie z prawem uznał, że zażalenie skarżącego na postanowienie WSA w Poznaniu z 24 czerwca 2026 r. było niedopuszczalne. W niniejszej sprawie skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy 16 kwietnia 2025 r., który został rozpoznany – zgodnie z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. – przez referendarza sądowego. Postanowieniem z 16 lipca 2025 r., sygn. akt III SPP/Po 36/25, referendarz sądowy postanowił umorzyć postępowanie w sprawie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. Skarżący nie zgodził się z tym postanowieniem, składając od niego 12 sierpnia 2025 r. sprzeciw. Sprzeciw ten został następnie rozpoznany przez WSA w Poznaniu, który wydając postanowienie z 17 września 2025 r. o utrzymaniu w mocy postanowienia referendarza sądowego z 16 lipca 2025 r. orzekał jako sąd II instancji i stosował odpowiednio przepisy o zażaleniu. Tym samym wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał dwukrotnemu merytorycznemu rozpoznaniu – przez referendarza i przez WSA. Skarżący, wnosząc sprzeciw od postanowienia referendarza, zawarł w jego treści ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, który został rozpoznany przez referendarza sądowego postanowieniem z 16 października 2025 r., sygn. akt III SPP/Po 68/25, którym odmówiono zmiany postanowienia z 16 lipca 2025 r., sygn. akt III SPP/Po 36/25. Skarżący wniósł sprzeciw od tego postanowienia. WSA w Poznaniu postanowieniem z 25 listopada 2025 r., III SPP/Po 68/25, utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z 16 października 2025 r. Skarżący 2 marca 2026 r. ponownie złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z 26 maja 2026 r., sygn. akt I SPP/Po 46/26, starszy referendarz sądowy odmówił zmiany postanowienia referendarza sądowego z 16 lipca 2025 r. Skarżący wniósł od tego postanowienia sprzeciw, który WSA w Poznaniu rozpoznał postanowieniem z 24 czerwca 2026 r., sygn. akt I SPP/Po 46/26, utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego. Doręczając postanowienie sąd pouczył skarżącego o jego niezaskarżalności. Podkreślić należy, że nie wszystkie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego podlegają zaskarżeniu do Naczelnego Sądu Administracyjnego przez złożenie środka odwoławczego (skargi kasacyjnej lub zażalenia). Zgodnie z art. 194 § 1 p.p.s.a. zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie, a ponadto na postanowienia wymienione w art. 194 § 1 pkt 1 – 10 p.p.s.a. Zażalenie przysługuje zatem wyłącznie wtedy, gdy przewiduje to przepis ustawowy. Żaden przepis prawa nie przewiduje możliwości złożenia zażalenia na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego, wydane na podstawie art. 260 p.p.s.a., utrzymujące w mocy postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy. Z art. 260 § 1 p.p.s.a. wynika, że rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy wojewódzki sąd administracyjny wydaje postanowienie, w którym zmienia albo utrzymuje w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. W art. 260 § 2 zdanie drugie p.p.s.a. ustawodawca określił, że w takim postępowaniu wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd II instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sformułowanie, że sąd orzeka jako "sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu" oznacza, że po pierwsze, postępowanie w tej sprawie jest dwuinstancyjne, a po drugie, że na postanowienia wydane w tej sytuacji przez wojewódzki sąd administracyjny nie przysługuje zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.