I GZ 350/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Borowicz po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "E." Spółki z o.o. w M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 21 marca 2016 r.; sygn. akt I SA/Wr 511/13 o odrzuceniu zażalenia w sprawie ze skargi "E." Spółki z o.o. w M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] marca 2013 r.; nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we W.

Postanowieniem z dnia 7 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Wr 511/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, po rozpoznaniu sprawy ze skargi "E." Sp. z o.o. w M., w punkcie I rozstrzygnięcia umorzył postępowanie w zakresie wniosku spółki o zwolnienie od kosztów sądowych, w punkcie II rozstrzygnięcia odrzucił zażalenie. Przesyłka listowa zawierająca powyższe orzeczenie Sądu została, po awizowaniu, odebrana przez pełnomocnika strony w dniu 15 stycznia 2016 r. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wynikało, że pierwsze awizowanie przesyłki nastąpiło 29 grudnia 2015 r. Pismami z dnia 22 stycznia 2016 r. spółka wniosła dwa odrębne zażalenia na poszczególne punktu postanowienia Sądu z dnia 7 grudnia 2015 r. Zarządzeniem z dnia 27 stycznia 2016 r. Sąd zwrócił się do operatora pocztowego o wskazanie daty drugiego awizowania przesyłki sądowej zawierającej postanowienie Sądu z dnia 7 grudnia 2015 r. W odpowiedzi na reklamację operator pocztowy (InPost S.A.) wyjaśnił, że wskazany w reklamacji dokument został doręczony 21 stycznia 2016 r. (k. 306 akt sąd.). Zaskarżonym postanowieniem z dnia 21 marca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił zażalenie spółki na postanowienie tegoż Sądu z dnia 7 grudnia 2015 r. o umorzeniu postępowania w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd I instancji podał, że ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki listowej zawierającej zaskarżone postanowienie wynika, że przesyłka ta została doręczona pełnomocnikowi spółki w dniu 15 stycznia 2016 r. Jednakże zgodnie z art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) doręczenie nastąpiło już wcześniej, tj. 12 stycznia 2016 r. Sąd wyjaśnił, że termin do odebrania tej przesyłki biegł od daty pierwszego awizowania przez kolejnych 14 dni. Powołał się na utrwalony w orzecznictwie pogląd, że jeśli strona nie odbierze przesyłki w ciągu 14 dni od dnia dostarczenia pierwszego awiza, należy uznać, że została ona doręczona prawidłowo. Natomiast okoliczność, że adresatowi wydano przesyłkę w terminie późniejszym nie ma żadnego znaczenia dla liczenia terminu według art. 73 p.p.s.a. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła spółka, zaskarżając je w całości i zarzucając mu: - naruszenie art. 73 p.p.s.a. poprzez odrzucenie zażalenia z powodu jego wniesienia po upływnie terminu do dokonania tej czynności procesowej, w sytuacji gdy spółka zażalenie to wniosła w terminie - błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego postanowienia polegający na bezzasadnym przyjęciu, że spółka otrzymała pierwsze awizo w dniu 29 grudnia 2015 r., podczas gdy nie otrzymała ona ani pierwszego, ani kolejnego awizo, datowanego na dzień 7 stycznia 2016 r., dopiero w dniu 15 stycznia 2016 r. pracownik InPost dostarczył przesyłkę. W związku z powyższym wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu zażalenia pełnomocnik wyjaśnił, że w dniach od 24 do 31 grudnia 2015 r. przebywał na urlopie wypoczynkowym. Do Urzędu Pocztowego zostało wystosowane pismo z dnia 18 grudnia 2015 r., w którym zwrócił się z prośbą o awizowanie wszystkich przesyłek do niego adresowanych. Jednakże w tym czasie pełnomocnik nie otrzymał żadnych awizo przesyłek. Dopiero w dniu 15 stycznia 2016 r. została mu doręczona przesyłka z pieczątką "Awizowano 29.12.2015 r." i kolejną "Awizowano powtórnie 07.01.2016r." Pełnomocnik podkreślił, że nie otrzymał ani pierwszego awizo z dnia 29 grudnia 2015 r., ani kolejnego z dnia 7 stycznia 2016 r., a jedynie przesyłkę, którą odebrał w dniu 15 stycznia 2016 r. i od tej daty powinien być liczony siedmiodniowy termin do wniesienia zażalenia, który upływał z dniem 22 stycznia 2016 r. Należało zatem uznać, że wniesione właśnie w tym dniu przez pełnomocnika spółki pismo zawierającego zażalenie na postanowienie z dnia 7 grudnia 2015 r. spełniło wymóg zachowania terminu. Zdaniem pełnomocnika spółki, dla prawidłowego określenia terminu do podjęcia przesyłki z urzędu pocztowego, wynikającego z art. 73 p.p.s.a., istotna jest data pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma. Jednakże z uwagi na nieotrzymanie żadnego awiza przesyłki niemożliwe było prawidłowe odliczenie tego terminu. Dlatego też dopiero odebranie przesyłki w dniu 15 stycznia 2016 r. wywołuje skutki prawne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 65 § 1 p.p.s.a. sąd dokonuje doręczeń w postępowaniu sądowoadministracyjnym przez operatora pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. z 2012 r. poz. 1529), przez swoich pracowników lub przez inne upoważnione przez sąd osoby lub organy. Pisma w postępowaniu sądowym lub orzeczenia dla osoby prawnej, jak również dla jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, doręcza się organowi uprawnionemu do reprezentowania ich przed sądem lub do rąk pracownika upoważnionego do odbioru pism (art. 67 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 73 § 1 p.p.s.a. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65-72, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia określonego w § 2. Zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe (art. 73 § 2 p.p.s.a.). W przypadku niepodjęcia pisma w terminie siedmiu dni, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy. Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia 14-dniowego terminu (art. 73 § 3 i 4 p.p.s.a.). Z kolei w art. 65 § 2 p.p.s.a. umieszczono odesłanie do przepisów wykonawczych regulujących sposób doręczania pism sądowych w sprawach cywilnych, tj. do rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 października 2010 r. w sprawie szczegółowego trybu i sposobu doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz 1222). Powyższe oznacza, że dla skuteczności doręczenia w trybie art. 73 p.p.s.a. konieczne jest dwukrotne awizowanie przesyłki sądowej i złożenie jej na kolejne siedmiodniowe okresy w placówce pocztowej. Zgodnie z § 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości dla wywołania skutków doręczenia zastępczego (awizo) konieczne jest dokonanie adnotacji o niedoręczeniu przesyłki na formularzu potwierdzenia odbioru oraz adnotacji "awizowano dnia" na adresowej stronie niedoręczonej przesyłki i złożenie swojego podpisu oraz oddanie przesyłki niezwłocznie do właściwej placówki pocztowej operatora lub właściwego urzędu gminy. Placówka pocztowa operatora lub urząd gminy potwierdza przyjęcie od doręczającego awizowanej przesyłki przez umieszczenie na stronie adresowej odcisku datownika i podpisu przyjmującego pracownika. Zgodnie zaś z § 8 ust. 2 rozporządzenia, jeżeli osoba uprawniona nie zgłosi się po odbiór przesyłki złożonej w placówce pocztowej operatora w powyższym terminie, placówka pocztowa operatora sporządza powtórne zawiadomienie o możliwości jej odbioru w terminie kolejnych siedmiu dni, licząc od dnia następnego po dniu pozostawienia zawiadomienia, które doręczający niezwłocznie pozostawia w drzwiach adresata lub w oddawczej skrzynce pocztowej albo w skrytce pocztowej wskazanej przez adresata, zaznacza dokonanie powtórnego zawiadomienia na adresowej stronie niedoręczonej przesyłki adnotacją "awizowano powtórnie dnia" i podpisem oraz przechowuje przesyłkę przez okres siedmiu dni, licząc od dnia następnego po dniu pozostawienia powtórnego zawiadomienia. Sporządzenia powtórnego zawiadomienia oraz adnotacji o jego dokonaniu na adresowej stronie niedoręczonej przesyłki dokonuje doręczający, który niezwłocznie powiadamia o tym urząd gminy, który przechowuje przesyłkę przez okres siedmiu dni, licząc od dnia następnego po dniu pozostawienia powtórnego awiza. Funkcją doręczenia zastępczego, uregulowanego w art. 73 p.p.s.a., jest zapewnienie szybkości postępowania i ochrona interesów stron. W orzecznictwie podkreśla się, że doręczenie zastępcze nie może natomiast być traktowane jako zamknięcie drogi sądowej do ochrony interesów strony (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 października 2002 r., sygn. akt SK 6/02). W razie nieodebrania pisma złożonego w urzędzie pocztowym, za datę doręczenia pisma, stosownie do treści art. 73 § 4 p.p.s.a., przyjmuje się datę, w której upłynął termin jego odbioru. Dokonane w tych okolicznościach doręczenie, stanowiące rodzaj fikcji prawnej, stwarza domniemanie doręczenia pisma i wyznacza początek biegu terminu do podjęcia czynności prawnej. Taki sposób doręczenia pisma stronie nie uniemożliwia obalenia domniemania doręczenia pisma stronie. Strona może w szczególności wykazywać, że nie zostało doręczone jej pismo w trybie zwykłym (do rąk własnych), ani też nie dotarło do niej zawiadomienie (awizo) o pozostawieniu przesyłki w urzędzie pocztowym. W orzecznictwie wskazuje się przy tym, że dla skuteczności doręczenia w trybie art. 73 p.p.s.a. konieczne jest dwukrotne awizowanie przesyłki sądowej i złożenie jej na kolejne siedmiodniowe okresy w placówce pocztowej. Niedoręczenie adresatowi z winy pracownika poczty powtórnego zawiadomienia o możliwości odbioru przesyłki nie wypełnia dyspozycji art. 73 p.p.s.a. Brak zawiadomienia i wątpliwości czy dotarło do adresata powoduje bezskuteczność doręczenia (por. post. NSA z dnia 9 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 345/12; post. NSA z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GSK 356/11; z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt II FSK 1128/08 – baza orzeczeń nsa.gov.p.). W doktrynie przyjmuje się przy tym, że wprawdzie kolejne zawiadomienie nie otwiera kolejnego 7-dniowego terminu, a jedynie "przypomina" o biegnącym już terminie, który upływa 14 dni od dnia pierwszego zawiadomienia. Nie pełni ono wyłącznie funkcji informacyjnej, należy je bowiem traktować jako element konstrukcyjny, jedną z przesłanek warunkujących skuteczność dokonania doręczenia, jeżeli adresat ostatecznie pisma nie podejmie (vid. Katarzyna Celińska-Grzegorczyk "Postulat przejrzystości systemu prawa, a regulacja doręczeń zastępczych "przez awizo" w polskich ustawach procesowych", opubl. ZNSA 2011/5/19-25). Reasumując stwierdzić należy, że przepis art. 73 p.p.s.a. reguluje doręczenie zastępcze poprzez pozostawienie zawiadomienia o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru (awiza) w miejscu w przepisie tym wskazanym. Oznacza to, że skuteczność doręczenia dokonanego w tym trybie zależy w szczególności od prawidłowego zawiadomienia adresata o pozostawieniu pisma, które może być odebrane. W rozpoznawanej sprawie przesyłka listowa zawierająca odpis postanowienia z dnia 7 grudnia 2015 r. została nadana jako przesyłka polecona na adres pełnomocnika spółki. Z adnotacji dokonanych na zwrotnym potwierdzeniu odbioru wynika, że pismo nie mogło być doręczone adresatowi, a zawiadomienie o pozostawieniu jej w placówce pocztowej pozostawiono w dniu 29 grudnia 2015 r. w oddawczej skrzynce pocztowej. Brak jednocześnie informacji o przyczynie niedoręczenia jej w pierwotnym terminie. Z informacji na tym dokumencie (tzw. "zwrotce") wynika również, że przesyłka została ostatecznie odebrana przez upoważnionego pracownika kancelarii pełnomocnika spółki w dniu 15 stycznia 2016 r., a w dniu 21 stycznia 2016 r. doręczono do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu zwrotne potwierdzenie odbioru tej przesyłki (k. 295 akt sąd.). Wobec braku informacji o dokonaniu przez operatora pocztowego powtórnego awizowania tej przesyłki Sąd I instancji wszczął postępowanie reklamacyjne, które nie wyjaśniło wątpliwości w tej materii, ponieważ z udzielonej przez operatora odpowiedzi nie wynika, kiedy dokonano powtórnego awizowania spornej przesyłki (k. 306 akt sąd.). Niemniej Sąd I instancji przyjął, że doręczenia dokonano prawidłowo, ustalając jedynie, że pierwsze awizo nastąpiło w dniu 29 grudnia 2015 r. i od tej daty należało liczyć 14-dniowy termin do odebrania przesyłki, który upływał w dniu 12 stycznia 2016 r. Natomiast doręczenie jej w dniu 15 stycznia 2016 r. nie miało znaczenia dla liczenia terminu według art. 73 p.p.s.a. Należy zwrócić uwagę, że Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu co do zasady prawidłowo odniósł się do poglądu, że termin odbioru przesyłki biegnie od daty pierwszego jej awizowania przez kolejne 14 dni. Jednakże pogląd ten znajduje zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy bezspornie ustalono, że nastąpiło dwukrotne awizowanie przesyłki, oczywiście przy zachowaniu wszystkich wymogów przewidzianych dla tego trybu. Brak zawiadomienia, jak również wątpliwość, czy dotarło ono do adresata powoduje uznanie doręczenia za bezskuteczne (tak: postanowienie SN z dnia 21 czerwca 1988 r., III CRN 172/88. LexPolonica nr 320866). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji nie zbadał prawidłowości awizowania przedmiotowej przesyłki zgodnie z wymogami zawartymi w wyżej powołanych przepisach ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 października 2010 r. Nie została w szczególności wyjaśniona powyższa kwestia, zważywszy na treść informacji zawartej w odpowiedzi na reklamację (pismo InPost SA z dnia 25 lutego 2016 r.), a także treść notatki służbowej sporządzonej przez sekretarkę kancelarii pełnomocnika. Powyższe nie wyjaśnia bowiem w sposób oczywisty i niebudzący jakichkolwiek wątpliwości, że przedmiotowa przesyłka była prawidłowo awizowana, przy uwzględnieniu treści dokumentu zwrotnego potwierdzenia doręczenia pisma (tzw. "zwrotki") znajdującego się w aktach sprawy i braku w tych aktach koperty, w której miała zostać doręczona przedmiotowa przesyłka. Jak już wyżej wskazał Naczelny Sąd Administracyjny brak zawiadomienia i wątpliwości czy dotarło do adresata powoduje bezskuteczność doręczenia. W takiej sytuacji za datę doręczenia uznać należy dzień, w którym adresat faktycznie otrzymał przesyłkę. Natomiast, gdy doręczenia dokonano zgodnie z wszystkimi wymogami art. 73 p.p.s.a., mimo że adresat nie został powiadomiony o adresowanym do niego piśmie, może się on uchylić od negatywnych skutków tego stanu rzeczy, jeżeli uprawdopodobni okoliczności uzasadniające przywrócenie terminu. Z tych wszystkich przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.