I GZ 315/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Grzelak po rozpoznaniu w dniu 27 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A Sp. z o.o. Sp. k. w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 13 września 2023 r.; sygn. akt I SA/Bk 176/23 w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej i zwrotu wpisu sądowego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 21 czerwca 2023 r.; sygn. akt I SA/Bk 176/23 w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. Sp. k. w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia [...] marca 2023 r.; nr [...] w przedmiocie zmiany danych zawartych w zgłoszeniu celnym postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Postanowieniem z dnia 13 września 2023 r., sygn. akt I SA/Bk 176/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odrzucił skargę kasacyjną A Sp. z o.o. Sp. k. w W. (dalej: "spółka", "skarżąca") od wyroku tegoż Sądu z dnia 21 czerwca 2023 r., sygn. akt I SA/Bk 176/23 w sprawie ze skargi spółki na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia [...] marca 2023 r. w przedmiocie zmiany danych zawartych w zgłoszeniu celnym oraz zwrócił skarżącej kasacyjnie uiszczony wpis od tej skargi. Wymienione postanowienie, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane jest na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl). W uzasadnieniu powyższego postanowienia WSA wskazał, że wniesiona skarga kasacyjna od wyroku WSA z dnia 21 czerwca 2023 r. podlegała odrzuceniu, gdyż w przedłożonym piśmie nie przytoczono podstaw kasacyjnych w sposób odpowiadający wymogom wynikającym z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634; dalej: p.p.s.a.). Brak natomiast przytoczenia podstaw kasacyjnych stosownie do treści art. 177a p.p.s.a. jest nieusuwalny, w związku z czym strona nie była wzywana do jego uzupełnienia. Na powyższe postanowienie spółka wniosła zażalenie, w którym wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez: 1. niewłaściwe zastosowanie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 176 § 1 pkt. 2 p.p.s.a. przejawiające się w błędnym przyjęciu przez WSA w Białymstoku, że w powołanych w treści skargi kasacyjnej zarzutach: - brak jest wskazania, czy są to naruszenia prawa materialnego czy naruszenia przepisów postępowania, - brak jest wyjaśnienia przez pryzmat przesłanek z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., na czym poszczególne naruszenia miały polegać, w konsekwencji czego WSA w Białystoku uznał, iż zachodzą podstawy do odrzucenia skargi kasacyjnej wniesionej przez spółkę, a następnie wspomnianą skargę odrzucił zaskarżonym postanowieniem, w sytuacji gdy skarżąca wskazała w petitum skargi kasacyjnej zarówno przepisy prawa materialnego, jak i przepisy postępowania, które zostały naruszone, a także szczegółowo wyjaśniła na czym polegały poszczególne naruszenia; 2. nieuprawnione odrzucenie skargi kasacyjnej na podstawie art. 178 p.p.s.a., w następstwie naruszenia przez WSA w Białymstoku przepisów postępowania wskazanych w punkcie 1. powyżej, w konsekwencji czego skarżąca w sposób faktyczny zostaje pozbawiona możliwości weryfikacji prawidłowości i zgodności z prawem decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia [...] marca 2023 r. nr [...], utrzymującej w mocy decyzję Naczelnika Podlaskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białymstoku z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...]. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie art. 178 p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę kasacyjną, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Zgodnie z art. 176 § 1 p.p.s.a., skarga kasacyjna powinna zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części (pkt 1), przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie (pkt 2) oraz wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany (pkt 3). Jednocześnie w myśl art. 177a p.p.s.a., jeżeli skarga kasacyjna nie spełnia wymagań przewidzianych w art. 176, innych niż przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, przewodniczący wzywa stronę do usunięcia braków w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi. Jedynym wyjątkiem jest sytuacja, w której skarga kasacyjna nie zawiera wniosku o uchylenie lub zmianę zaskarżonego orzeczenia. Tak zdecydował Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 8 kwietnia 2014 r. (sygn. akt SK 22/11). Z przytoczonego wyżej art. 177a ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jednoznacznie wynika, że brak w piśmie strony wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 tej ustawy podstaw kasacyjnych oraz ich uzasadnienia nie jest brakiem formalnym pisma w postępowaniu sądowym, który może zostać uzupełniony. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oraz ich uzasadnienie jest bowiem wymogiem szczególnym, przewidzianym tylko dla skargi kasacyjnej, która – jak stanowi art. 175 § 1 – powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego, z zastrzeżeniem § 2-3, co ma na celu spowodowanie działań profesjonalnych w postępowaniu kasacyjnym. Na gruncie rozpatrywanej sprawy WSA odrzucił skargę kasacyjną spółki uznając ją za niedopuszczalną z innych przyczyn. WSA uznał mianowicie, że skarga kasacyjna sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika strony zawiera nieusuwalne braki, gdyż w powołanych w treści skargi kasacyjnej zarzutach naruszenia określonych przepisów brak jest wskazania czy są to naruszenia prawa materialnego czy naruszenia przepisów postępowania. Uznał też, że brak jest też wyjaśnienia przez pryzmat przesłanek z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., na czym poszczególne naruszenia miały polegać, w szczególności czy dane naruszenie prawa materialnego polegało na jego błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu, nadto wykazaniu czy określone uchybienie przepisom postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko WSA zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu nie jest trafne. WSA nawet nie podjął próby wykazania na tle konkretnych zapisów poszczególnych zarzutów kasacyjnych na czym polega ich wadliwość. Ogólnikowe stwierdzenie, że w powołanych w treści skargi kasacyjnej zarzutach naruszenia określonych przepisów brak jest wskazania czy są to naruszenia prawa materialnego czy naruszenia przepisów postępowania nie może być uznane na tle tej sprawy za wystarczającą podstawę dla oceny, że stanowią one o wadliwości wniesionego środka zaskarżenia w stopniu go dyskwalifikującym. Należy bowiem zauważyć, co słusznie podnosi strona odwołująca się, że pomimo, iż w zarzutach powołane tam przepisy nie zostały wprost nazwane jako materialne albo procesowe nie zmienia to faktu, że te przepisy obiektywnie są przepisami prawa materialnego albo procesowego. W skardze kasacyjnej wskazano natomiast, że wyrok zaskarżono m.in. na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. (strona 2 petitum skargi kasacyjnej). Z kolei brak jakiegokolwiek bliższego wyjaśnienia oprócz ogólnego, jednozdaniowego stwierdzenia WSA, że wnoszący skargę kasacyjną nie wyjaśnił przez pryzmat przesłanek z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., na czym poszczególne naruszenia miały polegać nie pozwala na przyjęcie, że WSA przeprowadził dostatecznie wnikliwą analizę zarówno podniesionych zarzutów, jak i ich uzasadnienie. Powyższe doprowadziło w efekcie ten sąd do konkluzji o nieusuwalnych brakach wniesionej skargi kasacyjnej, co w świetle poczynionych uwag nie mogło zostać zaaprobowane, jako prawidłowe. Warto przypomnieć, że niepowołanie żadnej podstawy kasacyjnej spowoduje odrzucenie skargi kasacyjnej, jednakże powołanie wadliwej podstawy doprowadzi do oddalenia takiej skargi. Powołanie podstaw kasacyjnych nie może być gołosłowne, lecz wymaga uzasadnienia. Braki w zakresie uzasadnienia mogłyby być przyczyną odrzucenia skargi kasacyjnej tylko wtedy, gdyby skarga nie zawierała żadnego uzasadnienia. Uzasadnienie szczątkowe, błędne lub nie na temat podlega ocenie dopiero przy merytorycznym rozpoznaniu sprawy. Przykładowo w sprawie FSK 208/04 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził wprawdzie, że wskazanie w skardze kasacyjnej przepisu, który miał zostać naruszony, bez podania w tym zakresie uzasadnienia, nie spełnia wymagań przewidzianych w art. 176 p.p.s.a., jednakże nie odrzucił skargi kasacyjnej, tylko ją oddalił (wyrok NSA z dnia 30 czerwca 2004 r., FSK 208/04, ONSAiWSA 2004, nr 3, poz. 55). Niewątpliwie, na co zwraca również uwagę WSA, skarga kasacyjna jako środek odwoławczy cechuje się wysokim formalizmem. Jednym z jego przejawów jest konieczność oparcia skargi kasacyjnej na enumeratywnie określonych podstawach zaskarżenia. Sposób sformułowania zarzutów skargi kasacyjnej decyduje o jej dopuszczalności oraz wyznacza zakres kontroli instancyjnej dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Należy też podkreślić, że wymiar sprawiedliwości jest sprawowany między innymi przez sądy administracyjne, a konstytucyjne prawo do sądu oraz zasada instancyjności (zaskarżalności) mają tu pełne zastosowanie. Dlatego postępowanie sądowoadministracyjne powinno zapewniać realizację konstytucyjnego prawa strony do rozpatrzenia jej sprawy przez sądy dwóch instancji. W tym kontekście ważne jest zwrócenie uwagi, iż w praktyce orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego nie dochodzi do automatycznego dyskwalifikowania skarg kasacyjnych, w sytuacji gdy zarzuty kasacyjne nie w pełni spełniają wymogi konstrukcyjne określone w art. 176 p.p.s.a., czego potwierdzeniem jest uchwała NSA z dnia 26 października 2009 r., I OPS 10/09 podjęta w pełnym składzie. Naczelny Sąd Administracyjny nie może zasadniczo we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, ani uściślać bądź w inny sposób ich korygować (por. wyrok NSA z 27 stycznia 2015 r., II GSK 2140/13), chyba że umożliwia to powołana choćby niedoskonale podstawa prawna, a wadliwość zarzutu jest możliwa do usunięcia poprzez analizę argumentacji uzasadnienia środka odwoławczego (por. wyrok NSA z 22 sierpnia 2012 r., I FSK 1679/11). Z tych wszystkich względów NSA uchylił zaskarżone postanowienie w całości na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach postępowania zażaleniowego na rzecz spółki ponieważ nie przewiduje tego art. 209 w związku z art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Zwrot kosztów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym przysługuje tylko w przypadkach wskazanych w art. 203 i art. 204 p.p.s.a., te zaś przepisy nie dotyczą zażaleń.