I GZ 309/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Grzelak po rozpoznaniu w dniu 23 września 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. S.-B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 20 lipca 2022 r., sygn. akt I SA/Sz 190/22 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do uiszczenia opłaty od zażalenia w sprawie ze skargi M. S.-B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia [...] stycznia 2022 r.; nr [...] w przedmiocie określenia kwoty dotacji oświatowej wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem podlegającej zwrotowi do budżetu gminy postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 20 lipca 2022 r., sygn. akt I SA/Sz 190/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił M. S.-B. przywrócenia terminu do uiszczenia opłaty od zażalenia w sprawie ze skargi M. S.-B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia [...] stycznia 2022 r. w przedmiocie określenia kwoty dotacji oświatowej wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem podlegającej zwrotowi do budżetu gminy. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że w skardze na ww. decyzję skarżąca wniosła o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z 8 kwietnia 2022 r. Sąd odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Odpis ww. postanowienia doręczono elektronicznie profesjonalnemu pełnomocnikowi. Na elektronicznym potwierdzeniu odbioru (UPD k. 67) widnieje data 20 kwietnia 2022 r. Skarżąca pismem z dnia 27 kwietnia 2022 r., nadanym na poczcie, złożyła zażalenie na ww. postanowienie. Zarządzeniem z 5 maja 2022 r. wezwano skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia w kwocie 100 zł, w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia pod rygorem odrzucenia zażalenia. Odpis ww. zarządzenia doręczono elektronicznie profesjonalnemu pełnomocnikowi. Na elektronicznym potwierdzeniu odbioru (UPD k. 82) widnieje data 9 maj 2022 r. Postanowieniem z dnia 8 czerwca 2022 r. Sąd odrzucił zażalenie z uwagi na nieuiszczenie wpisu od zażalenia. Pełnomocnik skarżącej odpis ww. postanowienia otrzymał drogą elektroniczną w dniu 23 czerwca 2022 r. (UPD k. 94). Pismem z dnia 29 czerwca 2022 r. (nadanym na poczcie) skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od zażalenia. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podniosła, że nie odebrała wysłanego przez Sąd elektronicznie wezwania do uiszczenia wpisu od zażalenia. O nieopłaceniu zażalenia dowiedziała się z postanowienia odrzucającego z dnia 8 czerwca 2022 r. Pełnomocnik wskazał, że nie jest biegła i zaznajomiona z obsługą urządzeń teleinformatycznych w tym w zakresie obsługi ePuap. Przychodzące dokumenty tą drogą odbiera, dla bezpieczeństwa przy pomocy asystenta, osoby młodszej. W dniu odbioru wezwania asystentka była na urlopie naukowym. Analizując zdarzenia pełnomocnik stwierdziła, że do odbioru wezwania doszło nieświadomie, przy okazji próby znalezienia linku na rozprawę online. Pełnomocnik odbierając inne pismo wielokrotnie potwierdzała tożsamość, w przekonaniu, że nastąpił błąd systemu, a nie iż odbiera kolejne pismo. W konsekwencji była przekonana o odebraniu jedynie urzędowego poświadczenia przez portal, który przychodzi na jej skrzynkę. Pełnomocnik nie zdawała sobie sprawy, że w ten sposób odebrała wezwanie do uiszczenia opłaty sądowej. Ponadto pełnomocnik wskazała, że dotychczas pisma skierowała do Sądu tradycyjną pocztą, a odpowiadając na pismo informacyjne Sądu o możliwości przeprowadzenia rozprawy zdalnej i przesyłając przez ePuap informacje o adresie elektronicznym, na który ma być wysłany link do rozprawy, nie oczekiwała, że korespondencja z Sądu będzie kierowana w sprawie na adres ePuap. Sąd I instancji wskazał, że nie może być uznana za przesłankę wyłączającą winę profesjonalnego pełnomocnika, okoliczność, w której odebrał wezwanie, lecz w swojej ocenie dokonał poświadczenia odbioru innej przesyłki, która w tym samym momencie wpłynęła do systemu. W ocenie WSA nie ulega wątpliwości, że był to błąd, czy też przeoczenie pełnomocnika korzystającego z platformy ePUAP, a więc stanowczo nie sposób uznać, że taki błąd był niezawiniony i stanowi w istocie przesłankę braku winy w uchybieniu terminu. Sąd podkreślił, że korzystanie z platformy ePUAP jest dobrowolne, pełnomocnik strony nie był zobligowany do prowadzenia korespondencji w tym systemie. Jeśli jednak zgłosił (wybrał) w tym postępowaniu taką formę korespondencji z Sądem, to powinien liczyć się z wszelkimi stąd płynącymi konsekwencjami. Sąd I instancji przyjął więc, że w dniu 9 maja 2022 r. nastąpiło skuteczne doręczenie pełnomocnikowi wezwania do uiszczenia wpisu od zażalenia i rozpoczął bieg siedmiodniowy termin do uzupełnienia tego braku, który upłynął bezskutecznie z dniem 16 maja 2022 r. Natomiast, w ocenie WSA, okoliczności podane we wniosku o przywrócenie terminu nie dawały podstaw do przyjęcia, że uchybienie terminowi do opłacenia zażalenia było niezawinione. Pełnomocnik skarżącej nie dochowała należytej staranności w dbałości o interesy swojego mocodawcy. W zażaleniu na powyższe rozstrzygnięcie skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia, tj. art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez odmówienie przywrócenia terminu na uiszczenie opłaty od zażalenia w sytuacji, gdy do uchybienia terminu na uiszczenie opłaty od zażalenia doszło na skutek okoliczności, za które pełnomocnikowi skarżącej nie można przypisać winy. Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia, poprzez przywrócenie terminu na wniesienie opłaty od zażalenia, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Nadto skarżąca wniosła o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że pełnomocnik skarżącej po raz pierwszy spotkała się z doręczeniem zarządzenia przez portal teleinformatyczny korespondencji z Sądu, bowiem dotychczas przez portal odbierała wyłącznie linki do rozpraw zdalnych i tak też było w tej sprawie. Pełnomocnik Skarżącej nie mogła oczekiwać, że korespondencja kierowana do niej w tej sprawie, (poza linkiem do rozprawy) będzie wysłana za pośrednictwem ePUAP, szczególnie mając na uwadze, że inne pisma, w tym zaskarżone postanowienie było kierowane do pełnomocnika skarżącej za pośrednictwem operatora pocztowego. W niniejszej sprawie uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której pełnomocnik Skarżącej nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego wysiłku. Nie mogła bowiem przewidzieć, że odbierając informację zawierającą link do rozprawy zdalnej odbierze inne pismo, zawierające wezwanie do uiszczenia opłaty od zażalenia. Pełnomocnik skarżącej nie odebrała świadomie rzeczonego pisma, dlatego nie można przypisać jej żadnej postaci winy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W postępowaniu sądowoadministracyjnym możliwe jest wnoszenie pism w formie dokumentu elektronicznego przez elektroniczną skrzynkę podawczą, a sąd w konsekwencji doręcza dokumenty stronom korzystającym z tego trybu za pomocą środków komunikacji elektronicznej, na warunkach określonych w art. 74a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej "p.p.s.a."). Przez adres elektroniczny strony należy rozmieć adres konta na platformie ePUAP. Materię doręczania pism przez sąd za pomocą środków komunikacji elektronicznej reguluje art. 74a p.p.s.a., który w § 1 przewiduje, że doręczanie pism przez sąd następuje za pomocą środków komunikacji elektronicznej, jeżeli strona spełniła jeden z następujących warunków: 1) wniosła pismo w formie dokumentu elektronicznego przez elektroniczną skrzynkę podawczą sądu lub organu, za pośrednictwem którego składane jest pismo; 2) wystąpiła do sądu o takie doręczenie i wskazała sądowi adres elektroniczny; 3) wyraziła zgodę na doręczanie pism za pomocą tych środków i wskazała sądowi adres elektroniczny. W rozpoznawanej sprawie pełnomocnik skarżącej w piśmie z 4 kwietnia 2022 r., wniesionym drogą elektroniczną, wskazała swój adres ePUAP (k. 37). A wobec tego, że wniesienie do sądu pisma procesowego za pomocą środków komunikacji elektronicznej następuje w dniu, w którym wiadomość elektroniczna została wprowadzona do systemu teleinformatycznego sądu, wezwanie z 5 maja 2022 r. do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia prawidłowo skierowano na adres elektroniczny pełnomocnika skarżącej wskazany w tym piśmie (na platformie e-PUAP). W myśl bowiem art. 74a p.p.s.a wniesienie przez pełnomocnika pisma w formie dokumentu elektronicznego, wywołuje ten skutek, że dalsze doręczanie pism przez sąd następuje za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Nie ma przy tym żadnego znaczenia, że pełnomocnik wniosła w ten sposób pismo jedynie w odpowiedzi na pismo Sądu w zakresie podania adresu dla potrzeb przeprowadzenia rozprawy zdalnej. W tym miejscu należy podkreślić, że wydane w niniejszym postępowaniu: postanowienie z 8 kwietnia 2022 r. odmawiające wstrzymania wykonania decyzji, postanowienie z 9 czerwca 2022 r. odrzucając zażalenie, jak również zaskarżone postanowienie z 20 lipca 2022 r. zostały prawidłowo doręczone pełnomocnikowi skarżącej elektronicznie - w ten sam sposób co wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zobowiązanie Sądu I instancji do wysyłania korespondencji na adres elektroniczny skrytki użytkownika ePUAP zostało prawidłowo zrealizowane, o czym świadczą znajdujące się w aktach Urzędowe Poświadczenia Odbioru. Natomiast po stronie profesjonalnego pełnomocnika, który powinien być świadomy konsekwencji, jakie wiążą się z doręczeniem pism w formie elektronicznej, stoi obowiązek dochowania należytej staranności i dbając o interesy swojego mocodawcy, powinien zapewnić regularny nadzór nad nadchodzącą korespondencją. Ponadto, ewentualne oświadczenie o rezygnacji z doręczania pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej również składa się w formie dokumentu elektronicznego (art. 74a § 2 zd. drugie). Treść ww. przepisów powinna być znana profesjonalnemu pełnomocnikowi. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Podstawową przesłanką przywrócenia terminu jest brak winy strony, która nie dokonała w terminie czynności procesowej. W przypadku, gdy strona jest reprezentowana przez pełnomocnika, przy ustalaniu jej winy w niezachowaniu terminu, należy mieć na uwadze działania pełnomocnika. Brak winy zachodzi wówczas, gdy dochowana zostanie należyta staranność przy dokonaniu danej czynności procesowej. Instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i tylko kumulatywne zaistnienie przywołanych przesłanek może stanowić podstawę faktyczną i prawną do wydania przez sąd administracyjny postanowienia o przywróceniu wnioskodawcy terminu do dokonania czynności procesowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że o braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody niedającej się przezwyciężyć. Oceniając wystąpienie powyższej przesłanki, Sąd obowiązany jest przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o własne interesy (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 270, uw. 5; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod redakcją R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C. H. Beck 2013, s. 444-446, nb 4; postanowienie NSA z dnia 12 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 580/08). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie nie można mówić o uprawdopodobnieniu przez stronę skarżącą braku winy w uchybieniu terminu do uiszczenia opłaty od zażalenia. Przedstawiona przez pełnomocnika skarżącej argumentacja koncentruje się na tym, że pełnomocnik nie ma umiejętności obsługi systemu. Tego rodzaju zaniedbanie jest kwestią organizacyjną pełnomocnika i nie może zwalniać go z obowiązku należytej dbałości o interes mocodawcy w relacjach z innymi podmiotami a zwłaszcza z organami państwa i sądami. Rzeczą pełnomocnika jest bowiem zorganizowanie obsługi kancelaryjnej, aby podczas nieobecności asystenta, który mu w tych czynnościach pomagał, mógł zapoznać się z treścią pisma z sądu. W konsekwencji powyższego należało uznać za zasadne stanowisko Sądu I instancji, który uznał, że pełnomocnik skarżącej nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do uiszczenia opłaty od zażalenia. Na marginesie, za Sądem I instancji, wskazać należy, że odmowa przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od zażalenia nie zamyka drogi do merytorycznego rozpoznania wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, gdyż nic nie stoi na przeszkodzie, aby pełnomocnik złożył kolejny taki wniosek w każdym czasie (art. 61 § 4 p.p.s.a.). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. Odnosząc się z natomiast do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, że nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, bowiem art. 203 i 204 p.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na rozstrzygnięcie Sądu I instancji.