I GZ 279/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Hanna Kamińska po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia W. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 4 listopada 2015 r., sygn. akt I SA/Kr 803/14 w zakresie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skarg W. G. na postanowienia Dyrektora Izby Celnej w Krakowie z dnia [...] lutego 2014 r ., nr [...],, [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. postanowieniem z dnia 4 listopada 2015 r., sygn. akt I SA/Kr 803/14, odmówił W. G. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skarg W. G. na postanowienia Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] lutego 2014 r., w przedmiocie podatku akcyzowego. Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia: W. G. - dalej: skarżący - w dniu 1 lipca 2015 r. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych tj. uiszczenia wpisu sądowego od skarg na postanowienia Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] lutego 2014 r., w przedmiocie podatku akcyzowego. W uzasadnieniu wskazał na swój "całkowity brak środków pieniężnych" pozwalających uiszczenie wpisu sądowego. Zaznaczył, że został uznany za dłużnika niewypłacalnego. W "Oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" skarżący podał, że gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie, z żoną pozostaje w rozdzielności majątkowej od 2002 r. oraz separacji, która nie została jednak orzeczona przez sąd. Zasądzono jednak alimenty na rzecz żony. Skarżący pobiera emeryturę w wysokości 900 zł miesięcznie netto ("po potrąceniu przez komornika skarbowego"). Nie nadesłał informacji o dochodach żony. Miesięczne koszty utrzymania rodziny obejmują: opłatę za energię elektryczną – 200-350 zł, opłatę za usługi wodnokanalizacyjne – ok. 156 zł (468 zł : 3 miesiące = 156 zł), wydatki na insulinę wnioskodawcy – 300 zł, wydatki na leki nasercowe żony. – 130 zł, abonament telewizyjny i telefoniczny – 170 zł, opłatę za wywóz śmieci – 30 zł, podatek od nieruchomości – 50 zł (na kwartał), wydatki na żywność, ubranie oraz środki czystości – po ok. 300 – 400 zł. Skarżący podał także, że potrzebny jest dodatkowo opał. Wskazał, że nie posiada oszczędności, nieruchomości, środków pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. Uiszczenie opłat odbiłoby się zatem w negatywny sposób na rodzinie i zabrakłoby środków na bieżące utrzymanie. Ponadto skarżący wskazał na swoje problemy zdrowotne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. zaskarżonym postanowieniem z dnia 4 listopada 2015 r., sygn. akt I SA/Kr 803/14 –odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu Sąd i instancji podkreślił, że skarżący nie wykazał, że w odniesieniu do niego wystąpiła przesłanka przyznania prawa pomocy określona w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Powodem takiego stanowiska był brak załączenia przez skarżącego pełnej dokumentacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy. WSA uznał, że świadczenie emerytalne uzyskiwane przez skarżącego jest wysokie (kwota 4 118 zł 48 gr ). Skarżący twierdzi wprawdzie, że po potrąceniu uzyskuje kwotę 900 zł, jednakże zaświadczenie potwierdzające tę okoliczność pochodzi sprzed dwóch lat. Ponadto skarżący nadal pozostaje w związku małżeńskim, a podnoszony przez niego fakt separacji nie został potwierdzony żadnymi dokumentami. Przeciwnie, z oświadczenia skarżącego o ponoszonych wydatkach wynika, że nadal ponosi wydatki na leki dla żony. Ponadto skarżący nie przedłożył zeznań podatkowych. Sąd I instancji zauważył, że na wcześniejszym etapie postępowania skarżący wskazywał również, że miesięcznie ponosi koszt raty kredytu w SKOK w wysokości 1800 zł. Aktualnie tego obciążenia finansowego nie wskazuje. Skoro więc obciążenia skarżącego uległy tak znacznemu ograniczeniu, Sąd uznał, że z uzyskiwanego przez skarżącego i jego żonę dochodu będzie w stanie wygospodarować środki na uiszczenie wymaganych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych, tj. wpisu od skarg w kwocie 2400 zł. W świetle powyższych okoliczności sam wpis do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych nie może automatycznie przesądzać o przyznaniu prawa pomocy. Różne są bowiem przesłanki dokonania tego wpisu. Chodzi o to, że nie w każdym przypadku osoby ujawnione w rejestrze z urzędu są dłużnikami w sensie materialnym. Natomiast przesłanką wpisu na wniosek wierzyciela jest brak zapłaty należności stwierdzonej tytułem wykonawczym w terminie 30 dni od daty wezwania do spełnienia świadczenia. W. G. złożył zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie i przyznanie mu prawa pomocy zgodnie ze złożonym wnioskiem. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił niewłaściwie uznanie, iż jego sytuacja majątkowa pozwala na poniesienie opłat w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 - 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tej sprawie Sąd I instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, uznając przede wszystkim, że nie było możliwe dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej strony, bowiem skarżący - mimo wezwania - nie przedstawił wszystkich dokumentów obrazujących jego aktualną sytuację majątkową. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy, uznając w efekcie, że skarżący nie wykazał w sposób należyty, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wprawdzie skarżący zawarł we wniosku o przyznanie prawa pomocy szereg oświadczeń dotyczących jego sytuacji majątkowej, jednakże uniemożliwił Sądowi dokonanie weryfikacji wiarygodności niektórych z tych oświadczeń. Mimo wezwania (wydanego na podstawie art. 255 p.p.s.a.), skarżący nie przedłożył bowiem w szczególności swoich zeznań podatkowych. Nie wyjaśnił również powodu ich nie dostarczenia. Brak nadesłania tych dokumentów uniemożliwiał ocenę rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Wobec tego trafnie Sąd I instancji uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W takich okolicznościach sprawy WSA zgodnie z prawem uznał, że skarżący nie wykazał w niniejszej sprawie, że w jego przypadku wystąpiła przesłanka przyznanie prawa pomocy określona w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Od wyjaśnienia swojej sytuacji majątkowej W. G. uchylił się także w zażaleniu wniesionym do NSA, stwierdzając jedynie, że wykazał niemożność poniesienia opłaty i z tego względu powinien uzyskać prawo pomocy w żądanym zakresie. To lakoniczne stwierdzenie, skonfrontowane z aktami niniejszej sprawy może tylko sugerować, że wnioskodawca, konsekwentnie odmawiając przedłożenia informacji (dokumentów o jakich mowa wyżej) umożliwiających przeprowadzenie przez Sąd pełnej oceny jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, niewykluczone, że przemawiającej za przyznaniem prawa pomocy, nie jest w istocie zainteresowany uzyskaniem tego prawa. Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.