I GZ 270/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec po rozpoznaniu w dniu 19 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia P. S.A. w B. na postanowienie zawarte w pkt. 3 wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 4 czerwca 2014 r., sygn. akt I SA/Go 181/14 w zakresie zwrotu kosztów postępowania w sprawie ze skargi P. S.A. w B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w R. z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku akcyzowym postanawia: 1. oddalić zażalenie, 2. oddalić wniosek Dyrektora Izby Celnej w R. o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego.

Wyrokiem z dnia 4 czerwca 2014 r., sygn. akt I SA/Go 181/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. po rozpoznaniu sprawy ze skargi P. S.A. w B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w R. z dnia [...] kwietnia 2013 r. w przedmiocie nadpłaty w podatku akcyzowym za styczeń i luty 2009 r., uchylił zaskarżoną decyzję, określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana oraz – w pkt. 3 - zasądził od organu na rzecz skarżącej spółki 2.954,50 zł tytułem częściowego zwrotu kosztów postępowania. W podstawie prawnej zasądzonych kosztów postępowania Sąd I instancji wskazał art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) i art. 206 tej ustawy oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 490). WSA stwierdził, że na poniesione przez skarżącą koszty postępowania sądowego składały się: wpis 22.328 zł., opłata od udzielonego pełnomocnictwa 17zł, koszty zastępstwa procesowego 7200 zł, łącznie 29.545 zł. Wartość przedmiotu zaskarżenia dotyczyła kwoty 2.232.737 zł , skarga strony była zasadna co do kwoty 247.180,50 zł co stanowiło około 10% wartości przedmiotu zaskarżenia. Zasądzone w części koszty 2.954,50 zł stanowiły 10% poniesionych przez skarżącego kosztów wynoszących łączną kwotę 29.545 zł. Zażalenie na postanowienie zawarte w wyroku i obejmujące zasądzenie kosztów postępowania wniosła P. S.A. Postanowieniu zarzuciła naruszenie: 1) art. 206 w zw. z art. 200 p.p.s.a. przez uznanie, że w sprawie istnieją przesłanki jego zastosowania, a w konsekwencji zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania w części, podczas gdy spółce należy się zwrot całości kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, 2) art. 141 § 4 w zw. z art. 197 § 2 w zw. z art. 193 w zw. z art. 206 p.p.s.a. przez brak precyzyjnego uzasadnienia podstaw zastosowania miarkowania kosztów postępowania. Wobec powyższego spółka wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia przez zasądzenie 29.545 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania oraz o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu zarzutów skargi kasacyjnej podniesiono, że uzasadnienie rozstrzygnięcia w przedmiocie uchylenia decyzji jest sprzeczne z uzasadnieniem zastosowania miarkowania kosztów, gdyż Sąd uchylając decyzję wskazuje na konieczność dalszego prowadzenia postępowania dowodowego w zakresie ustalenia istnienia i wysokości uszczerbku poniesionego przez spółkę, a w części uzasadnienia dotyczącej kosztów postępowania przyjmuje pewną wysokość uszczerbku i na jej podstawie dokonuje obliczeń dotyczących skali w jakiej skarga została uwzględniona. Spółka wskazała również na wyjątkowy charakter art. 206 p.p.s.a. oraz brak wyczerpującego uzasadnienia dla jego zastosowania, które w ocenie Spółki w ogóle nie powinno mieć miejsca. Ponadto w ocenie skarżącej, zastosowanie art. 206 p.p.s.a. nie uchyla obowiązku zasądzenia kosztów, które musiała ponieść, by wygrać sprawę w tej części, w której ją rzeczywiście wygrała. Zasądzona kwota nie wyczerpuje zaś kosztów niezbędnych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 197 § 2 p.p.s.a. do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej. Stosownie zaś do art. 184 powołanej ustawy Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, a odpowiednio zażalenie, jeżeli nie ma usprawiedliwionych podstaw albo jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. W rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wniesione zażalenie - z uwagi na brak usprawiedliwionych podstaw - podlega oddaleniu. Nietrafny jest bowiem sformułowany w pkt 1 zażalenia zarzut naruszenia art. 206 w związku z art. 200 p.p.s.a. - przez uznanie, że w sprawie istnieją przesłanki jego zastosowania. Art. 200 p.p.s.a. wprowadza regułę - stosownie do zasady odpowiedzialności za wynik postępowania - że w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt /.../, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Niezbędne koszty postępowania ustawodawca określił przy tym w art. 205 ustawy, wskazując m.in., że do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony (art. 205 § 2). Regulację zawartą w art. 206 p.p.s.a. - wprowadzającą możliwość stosunkowego rozdziału (miarkowania) kosztów postępowania - uznaje się za uzupełnienie przywołanej wyżej zasady rezultatu, związanej z wynikiem postępowania. Zgodnie z tym przepisem w razie częściowego uwzględnienia skargi sąd może w uzasadnionych przypadkach zasądzić na rzecz skarżącego od organu tylko część kosztów, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Ustawodawca nie definiując jednoznacznie "uzasadnionych przypadków" wskazał wyłącznie, że takim uzasadnionym przypadkiem jest w szczególności (katalog otwarty) uwzględnienie skargi w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Ustawodawca nie przesądził też kwestii, czy to częściowe uwzględnienie skargi - jako warunek zastosowania art. 206 p.p.s.a. - powinno znaleźć wyraz w rozstrzygnięciu zawartym w sentencji wyroku czy też może wynikać z uzasadnienia. Na tle przywołanej regulacji w orzecznictwie i doktrynie ukształtował się jednak pogląd, że pod pojęciem częściowego uwzględnienia skargi - w rozumieniu art. 206 p.p.s.a. - rozumieć należy zarówno sytuację, w której sąd uchylił część zaskarżonej decyzji, jak i sytuację, w której, z uwagi na niepodzielność decyzji, uchylił ją w całości, jednakże z treści uzasadnienia wyroku wynika, że tylko część zarzutów skargi została uwzględniona i że tylko one będą przedmiotem rozważań przy ponownym rozpoznaniu sprawy przed organem II instancji. Stanowisko to uznać należy za w pełni uzasadnione. Zgodzić należy się bowiem z tym, że w praktyce - w szczególności w sprawach (jak to ma miejsce w rozpatrywanym przypadku) ze skarg na decyzje podatkowe - często występuje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji w całości, mimo kwestionowania przez sąd w uzasadnieniu zgodności z prawem określenia lub ustalenia tylko niewielkich kwot. Podzielić należy też pogląd, że przy ocenie, czy nastąpiło częściowe uwzględnienie skargi, istotne jest porównanie wskazanego w niej określenia naruszenia prawa w zaskarżonym akcie ze stanowiskiem sądu wynikającym z wyroku (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX 2013 – komentarz do art. 206, teza 3 i powołane tam orzecznictwo, w szczególności postanowienie NSA z dnia 18 lutego 2008 r., II FZ 51/08, LEX nr 565668). W rozpoznawanej sprawie z uzasadnienia wyroku, zaskarżonego zażaleniem w przedmiocie orzeczenia o kosztach, wynika, że Sąd I instancji uchylił kontrolowaną decyzję (o odmowie stwierdzenia nadpłaty w podatku akcyzowym w wysokości 2.323.737 zł) z uwagi na uwzględnienie zarzutu wadliwych ustaleń co do uszczerbku poniesionego przez skarżącą, a wykazywanego przez nią w kwocie 134.954,70 zł w styczniu oraz w kwocie 112.225,75 zł w lutym 2009 r. W tym stanie rzeczy zasadne jest stwierdzenie, że skarga była zasadna co do kwoty 247.180,50 zł - co stanowi ok. 10 % wartości przedmiotu sporu. Nie ulega wątpliwości, że pozostawienie przez ustawodawcę stosowania art. 206 p.p.s.a. uznaniu sądu nie może oznaczać dowolności. Przyjęta przez sąd ocena czy miało miejsce "uwzględnienie skargi w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu" wymaga poddającego się kontroli uzasadnienia. W świetle literalnego brzmienia omawianej regulacji obliczenie kwoty zwracanych kosztów postępowania - mając na uwadze procentowe odniesienie "uwzględnionej części" skargi do wartości przedmiotu sporu, ustalonej w celu pobrania wpisu - uznać należy nie tylko za czytelne, ale i racjonalne. Metody "miarkowania" ustawa niewątpliwie wprost nie wskazuje. Brak jednakże podstaw by przyjąć, że możliwość zasądzenia części kosztów wymaga odniesienia się do kosztów, które skarżący musiałby ponieść w zakresie uwzględnionej części skargi. Mimo bowiem tego, że - jak już wskazano – miarkowanie kosztów na podstawie art. 206 p.p.s.a. jest uzupełnieniem określonej w art. 200 zasady odpowiedzialności za wynik postępowania, to jednak art. 206 wyraźnie nawiązuje do stosunku części uwzględnionej wobec wartości przedmiotu sporu, nie zaś do "kosztów niezbędnych" - w rozumieniu art. 200 i art. 205 p.p.s.a. - koniecznych do poniesienia w zakresie uwzględnionej części skargi. Nie można się więc zgodzić z autorem zażalenia, że Sąd I instancji miał obowiązek zasądzenia na rzecz skarżącej spółki kosztów, które ta musiałaby ponieść aby wygrać sprawę w części, w której ją rzeczywiście wygrała. Zdaniem NSA, Sądowi I instancji nie można ponadto postawić zarzutu dowolności przy uznaniu, że 10 % wartości przedmiotu sporu stanowi niewspółmierną jego część. Za nietrafny uznać należy też zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Jak wynika z przytoczonych wyżej fragmentów uzasadnienia zaskarżonego wyroku zawiera ono - wbrew wywodom zażalenia - motywy rozstrzygnięcia, w tym w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania oraz wskazuje kryteria zastosowane przez Sąd I instancji przy miarkowaniu tych kosztów na podstawie art. 206 p.p.s.a. Z tych wszystkich względów, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. Wniosek organu o zwrot kosztów postępowania zażaleniowego nie zasługiwał na uwzględnienie, z uwagi brak ustawowych podstaw (por. uchwała NSA z dnia 4 lutego 2008 r. I OPS 4/07).