I GZ 27/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Dariusz Dudra po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia I. Sp. z o.o. w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 10 kwietnia 2024 r., sygn. akt III SA/Lu 107/24 w zakresie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi I. Sp. z o.o. w W. na decyzję Zarządu Województwa Lubelskiego z dnia 28 listopada 2023 r., nr BOD-II.431.29.2022.GOLJ w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu z udziałem środków z budżetu Unii Europejskiej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z 10 kwietnia 2024 r., sygn. akt III SA/Lu 107/24, w sprawie ze skargi I. Sp. z o.o. w W. na decyzję Zarządu Województwa Lubelskiego z 28 listopada 2023 r. w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu z udziałem środków z budżetu Unii Europejskiej – odmówił spółce wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji stwierdził, że strona nie wykazała, że zachodzi w stosunku do niej niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Aby stwierdzić zaistnienie przesłanek, o których mowa w art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) nie jest bowiem wystarczający sam wywód strony. Uzasadnienie wniosku powinno odnosić się do konkretnych zdarzeń (okoliczności) świadczących o tym, że w stosunku do strony wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest uzasadnione. Twierdzenia powinny być poparte materiałem dowodowym. Sąd wskazał, że skarżąca we wniosku powołała się wprawdzie na możliwość wystąpienia niebezpieczeństwa wyrządzenia jej znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, natomiast wniosek ten nie zawiera szczegółowego uzasadnienia odnoszącego się do tych przesłanek i w ogóle nie został uprawdopodobniony. W uzasadnieniu wskazała jedynie, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, a "konieczność zwrotu całej kwoty dofinansowania wraz z odsetkami rodzi niebezpieczeństwo doznania znacznej szkody lub może spowodować trudne do odwrócenia skutki w zakresie płynności finansowej spółki". W ocenie WSA stanowisko i argumentacja skarżącej nie są wystarczające do uwzględnienia wniosku. Zaniechanie przedstawienia jakichkolwiek danych i dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową oraz możliwe zagrożenia związane z wykonaniem zaskarżonej decyzji nie pozwala na uznanie, że okoliczności powołane we wniosku zostały choćby uprawdopodobnione. Nie zostały zatem spełnione przesłanki niezbędne do wstrzymania wykonania decyzji organu. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła spółka, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Zarzuciła naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez odmowę wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, pomimo wykazania przez skarżącą, że wykonanie decyzji rodzi niebezpieczeństwo spowodowania trudnych do odwrócenia skutków po jej stronie. W uzasadnieniu zażalenia podniosła, że strona złożyła w sprawie dokumenty w postaci sald rachunków bankowych, sprawozdania z działalności spółki za rok 2022, bilans z załącznikami. Załączyła też dokument "dodatkowe informacje i objaśnienia do sprawozdania finansowego za rok obrotowy zakończony w dniu 31 grudnia 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Oznacza to, że chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego bądź wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Wprowadzona w omawianym przepisie ochrona tymczasowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi wyjątek od zasady wynikającej z art. 61 § 1 p.p.s.a., w myśl której wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. Skoro sąd orzeka o wstrzymaniu aktu lub czynności na wniosek skarżącego, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek uzasadnienia wniosku, tak aby przekonać sąd do zasadności zastosowania ochrony tymczasowej. Dla wykazania, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków nie jest wystarczające samo stwierdzenie strony. Uzasadnienie takiego wniosku powinno odnosić się do konkretnych okoliczności pozwalających wywieść, że wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zasadne w stosunku do wnioskodawcy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji, w sprawie doszło do naruszenia art. 61 § 3 p.p.s.a. Oceniając wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, Sąd I instancji pominął bowiem, że spółka złożyła dokumenty obrazujące jej sytuację finansową. Dokumenty te znajdują się w aktach sprawy i zostały złożone wraz ze skargą i wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W sytuacji gdy strona jednocześnie składa wniosek o przyznanie prawa pomocy i wstrzymanie wykonania decyzji, a na poparcie tych wniosków załącza wspólne dokumenty, powinny być one odrębnie rozpoznawane przez sąd zarówno w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych czy przyznania pełnomocnika z urzędu (pod kątem przesłanek przyznania prawa pomocy), jak również w postępowaniu z wniosku o wstrzymanie – pod kątem przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji zupełnie pominął, że w aktach sprawy znajdują się dokumenty na poparcie wniosku o udzielenie stronie ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Zatem stwierdzenie przez WSA, że strona nie przedstawiła jakichkolwiek danych i dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową, nie ma odzwierciedlenia w aktach sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny miał na uwadze, że w sprawie został wydany wyrok WSA Lublinie z 23 maja 2024 r. oddalający skargę spółki. Od tego wyroku spółka złożyła skargę kasacyjną oraz wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. Zażalenie na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu zostało oddalone postanowieniem NSA z 14 lutego 2025 r. Zdaniem NSA, pomimo to, nie zaszła na gruncie tej sprawy przesłanka umorzenia postępowania zażaleniowego z uwagi na jego bezprzedmiotowość, ponieważ skarga kasacyjna od tego wyroku nie została na obecnym etapie postępowania odrzucona, ani też – przed przekazaniem jej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu WSA nie wypowiedział się co do ewentualnej możliwości zastosowania art. 179a p.p.s.a. W orzecznictwie NSA prezentowany jest pogląd, zgodnie z którym zakończenie postępowania sądowoadministracyjnego przed sądem pierwszej instancji wskutek wydania wyroku lub postanowienia powoduje, że sąd ten nie ma już uprawnienia do udzielenia ochrony tymczasowej, a w przypadku wniesienia skargi kasacyjnej kompetencja w tym zakresie przechodzi na Naczelny Sąd Administracyjny, co jednak wymaga złożenia przez stronę odrębnego wniosku (por. np. postanowienia NSA z: 3 października 2018 r. sygn. akt II GZ 325/18; 26 listopada 2021 r. sygn. akt II GZ 414/21). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego na gruncie niniejszej sprawy powyższy pogląd należy doprecyzować, wskazując, że w sytuacji gdy wniesiono skargę kasacyjną od orzeczenia kończącego postępowanie w pierwszej instancji, rozpoznanie przez ten sąd wniosku o wstrzymanie wykonania aktu lub czynności bądź też rozpoznanie przez NSA zażalenia na postanowienie w przedmiocie wstrzymania wykonania aktu lub czynności, stanie się bezprzedmiotowe dopiero wówczas, gdy – albo skarga kasacyjna zostanie odrzucona albo przed jej przekazaniem do NSA Sąd I instancji stwierdzi, że nie zachodzą przesłanki z art. 179a p.p.s.a. W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżone postanowienie należało uchylić i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.