I GZ 238/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kolanowska po rozpoznaniu w dniu 2 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia G. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 17 kwietnia 2026 r., sygn. akt III SA/Wr 199/25 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi G. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 16 kwietnia 2024 r., nr SKO 4021.7.2024 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zwrotu dofinansowania części kosztów prowadzenia działalności gospodarczej postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. przywrócić termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2026 r., sygn. akt III SA/Wr 199/25 odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 19 listopada 2025 r., sygn. akt III SA/Wr 199/25 w sprawie ze skargi G. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 16 kwietnia 2024 r. w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zwrotu dofinansowania części kosztów prowadzenia działalności gospodarczej. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że w dniu 15 grudnia 2025 r. wpłynął wniosek skarżącego o przesłanie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem. W treści pisma skarżący zawarł wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o uzasadnienie wyroku. W uzasadnieniu wniosku zaznaczył, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy, bowiem o przyznaniu pomocy prawnej w zakresie pełnomocnika z urzędu dowiedział się z pisma z dnia 18 września 2025 r., jednakże w piśmie tym nie podano imienia i nazwiska wyznaczonego pełnomocnika. Wskazał, że obecnie (na dzień sporządzenia pisma z 11 grudnia 2025 r. – uwaga Sądu) uzyskał informację, iż adw. H. Ś. skierowała do niego zawiadomienie o wyznaczeniu jej przez Okręgową Radę Adwokacką do prowadzenia jego sprawy, jednakże poczta nie doręczyła przesyłki zawierającej powyższą informację. Podał, że pismem z 19 listopada 2025 r. pełnomocnik poinformowała go o treści zapadłego orzeczenia i pouczyła o przysługujących mu środkach zaskarżenia, w tym o terminie do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, a przesyłka zwierająca powyższe pismo została mu doręczona 9 grudnia 2025 r., czyli po terminie przewidzianym do złożenia wniosku. Dodał, że w związku z powyższym, nie ponosi winy w niedochowaniu terminu. Sąd pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 85 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2026 r. poz. 143 ze zm.) – dalej: p.p.s.a., czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Sąd stwierdził, że argumenty przywołane przez skarżącego nie uprawdopodabniają, by uchybienie terminowi do wniesienia o pisemne uzasadnienie skargi nie nastąpiło bez jego winy. Skarżący powołał się na niedopełnienie obowiązków przez doręczyciela. Podniósł, że odebranie przesyłki od pełnomocnika z urzędu zawierające informację o treści orzeczenia odebrał dopiero 9 grudnia 2025 r. Z pisma pełnomocnika z urzędu z 16 marca 2026 r. – na wezwanie Sądu – wynika natomiast, że pełnomocnik wysłała zawiadomienie o wyznaczeniu jej pełnomocnikiem z urzędu w dniu 2 października 2025 r., zostało ono awizowane w dniu 7 października 2025 r., powtórnie awizowane 15 października 2025 r. i jako nieodebraną przesyłkę odesłano do nadawcy. W ocenie Sądu okoliczności podniesione we wniosku, nie wykazują, że faktycznie doszło do nieprawidłowości w procesie doręczenia. W konsekwencji należy przyjąć, że skarżący nie podważył skutecznie prawidłowości doręczenia przesyłki zawierającej informację o treści orzeczenia. Skarżący wniósł zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji, zaskarżając je w całości, zarzucając naruszenie art. 86 § 1 oraz art. 87 § 1 1 i 2 p.p.s.a. poprzez: - wadliwe przyjęcie, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminowi, podczas gdy z okoliczności sprawy wynika, że skarżący rzeczywistą wiedzę o wydaniu wyroku, jego treści i sposobie dalszego procedowania uzyskał dopiero po doręczeniu mu pisma pełnomocnika z urzędu z dnia 19 listopada 2025 r., tj. w dniu 9 grudnia 2025 r, a następnie niezwłocznie – w dniu 15 grudnia 2025 r., - złożył wniosek o doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu; - wadliwe przyjęcie, że przyczyna uchybienia terminowi ustała wcześniej niż w dniu 9 grudnia 2025 r., mimo że dopiero w tej dacie skarżący zapoznał się z pismem pełnomocnika informującym go o zapadłym wyroku, jego treści oraz konieczności podjęcia dalszych czynności procesowych; - wadliwe przypisaniu zasadniczego znaczenia pismu pełnomocnika z urzędu z dnia 2 października 2025 r., które nie zostało przez skarżącego odebrane, a przede wszystkim - ze względu na swoją datę i treść – mogło zawierać jedynie informację o wyznaczeniu pełnomocnika z urzędu, nie zaś informację o wyroku, który zapadł dopiero później , tj. w dniu 19 listopada 2025 r.; - wadliwe sprowadzenie oceny braku winy wyłącznie do kwestii prawidłowości awizacji przesyłki obejmującej pismo z dnia 2 października 2025 r., podczas gdy zasadniczą okolicznością wskazywaną przez skarżącego było to, że dopiero pismo z dnia 19 listopada 2025 r., doręczone mu 9 grudnia 2025 r., zawierało informację o wydanym wyroku oraz pouczenie co do dalszych czynności procesowych. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości poprzez przywrócenie skarżącemu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Nadto w razie uznania zażalenia za oczywiście uzasadnione, skarżący wniósł o zastosowanie przez Sąd pierwszej instancji art. 195 § 2 p.p.s.a., tj. uchylenie zaskarżonego postanowienia bez przedstawiania akt Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu i ponowne rozpoznanie wniosku skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 86 § 1 zd. 1 p.p.s.a., jeśli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Zgodnie z art. 87 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (§ 1). W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (§ 2). Z treści ww. przepisu wynika, że przesłanką umożliwiającą uwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu do dokonania danej czynności procesowej jest brak winy strony w uchybieniu temu terminowi. Jak trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji kryterium braku winy, jako przesłanka przywrócenia terminu, wiąże się z obowiązkiem szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą przy ocenie okoliczności usprawiedliwiających opóźnienie należy brać pod uwagę kryterium starannego działania wymaganego od osoby należycie dbającej o swoje interesy. Przywrócenie terminu może bowiem nastąpić wyjątkowo i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Zadaniem podmiotu ubiegającego się o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej jest więc uwiarygodnienie przyczyn uchybienia terminowi jako przeszkód nie dających się pokonać nawet przy dołożeniu największego wysiłku (zob. np. postanowienia NSA z: 11 maja 2022 r., sygn. akt I GZ 134/22; 23 września 2014 r., sygn. akt II GZ 523/14, czy 15 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 832/14). Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że mając na uwadze treść zarzutów zawartych w złożonym środku odwoławczym od postanowienia Sądu pierwszej instancji warto zauważyć, że koncentrują się one na przywróceniu terminu do dokonania czynności procesowej z uwagi na brak wiedzy skarżącego co do dokonania tej że czynności. Kwestię tę należało ocenić w kontekście ustanowionego dla skarżącego pełnomocnika z urzędu i charakteru jego działania w sprawie w imieniu skarżącego. Z akt sprawy w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że postanowieniem z dnia 8 września 2025 r. sygn. akt III SPP/Wr 18/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. W sprawie bezsporne pozostaje, że pełnomocnik podjęła próbę kontaktu ze skarżącym i to głównie w tej kwestii poczynił swe rozważania Sąd pierwszej instancji. Natomiast całkowicie został pominięty fakt konieczności działania ustanowionego pełnomocnika z urzędu w imieniu strony z dołożeniem należytej staranności. Należy wskazać, że ustanowiony dla skarżącego pełnomocnik o terminie wyznaczonej na dzień 19 listopada 2025 r. został stosownie powiadomiony i w tej rozprawie uczestniczył, bowiem z treści protokołu rozprawy znajdującego się w aktach sprawy wynika, że pełnomocnik stawiła się na rozprawie osobiście. Należy jednak podkreślić, że uczestnicząc w rozprawie i będąc profesjonalnym pełnomocnikiem nie złożył stosownego wniosku o sporządzenie uzasadnienia, mając przecież wiedzę o rozstrzygnięciu niekorzystnym dla skarżącego, czyli oddalającym skargę. Zaś przy tym rozstrzygnięciu sprawy pełnomocnik miała wiedzę o kolejności dokonania stosownej czynności procesowej, w stosunku do której to przecież Sąd pierwszej instancji wystosowywać określonego pouczenia w tym zakresie nie musiał. Skoro ustawodawca przewidział możliwość przyznania prawa pomocy w postaci ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika na każdym etapie trwającego postępowania sądowoadministracyjnego to celem takiej regulacji było, aby także na etapie składania wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku stosownych czynności mógł dokonać taki właśnie pełnomocnik. Odmienne stanowisko realnie zmniejszałoby możliwość obrony przez stronę swoich interesów prawnych przed sądem administracyjnym i czyniłoby w takim przypadku przyznane prawa pomocy iluzorycznym (por. postanowienie NSA z dnia 4 października 2013 r., I OZ 826/13). Co prawda kontakt ze skarżącym pozostawał niejako utrudniony, zaś pismo z dnia 2 października 2025 r. nie zostało przez skarżącego odebrane, jednak należy mieć na uwadze że rezygnacja z wniesienia środka odwoławczego od niekorzystnego dla skarżącego wyroku bez uzgodnienia tej decyzji z klientem realnie pozbawiła go możności obrony swych praw. Skarżący nie wiedział przecież o treści wydanego przez Sąd pierwszej instancji wyroku i nie mógł podjąć stosownych czynności procesowych. Nie można zatem przypisać mu winy w niedochowaniu terminu procesowego. Przypomnieć należy, że instytucja pełnomocnika z urzędu tym różni się od tego z wyboru, że strona postępowania – poza niewchodzącymi w tej sprawie w grę sytuacjami – nie decyduje o osobie pełnomocnika, bo zostaje on wskazany przez władze właściwego samorządu zawodowego, na podstawie postanowienia sądu. Koszty udzielonej skarżącemu pomocy prawnej ponosi wówczas zawsze Skarb Państwa. Wobec tego skutki błędu, zaniechania czy niestaranności pełnomocnika nie mają zatem swojego źródła w określonym wyborze skarżącego co do osoby pełnomocnika, lecz w działaniu sądu i wykonujących wydane przez sąd postanowienie organów samorządowych. W tym przypadku ewentualne konsekwencje procesowe ponosi skarżący, który w zaufaniu do instytucji państwa wnioskował o udzielenie prawa pomocy. Zrównywanie zatem sytuacji strony – klienta odpowiedzialnego w pełni za działania i zaniechania pełnomocnika z wyboru z przypadkiem strony korzystającej z pomocy pełnomocnika z urzędu jest nieuzasadnione. Jeżeli zatem ustanowiona z urzędu pełnomocnik skarżącego, bez uzgodnienia takiej decyzji procesowej, odstąpiła od zażądania sporządzenia uzasadnienia wyroku oddalającego skargę, a skarżący bez własnej winy nie wiedział ani o treści wydanego w jego sprawie orzeczenia ani – tym bardziej – o sposobie i terminie jego zaskarżenia, to trudno przypisywać mu winę w zaniechaniu żądania sporządzenia uzasadnienia tego wyroku. W związku z powyższym stanowisko Sądu pierwszej instancji pozostaje błędne, ponieważ odmawiając przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Sąd pierwszej instancji nie wziął pod uwagę wspomnianej reguły ograniczonej odpowiedzialności skarżącego za działania lub zaniechania pełnomocnika ustanowionego z urzędu. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 197 § 2 w związku z art. 188 w związku z art. 86 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie i postanowił o przywróceniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.