I GZ 228/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Henryk Wach po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 9 czerwca 2023 r., sygn. akt I SA/Sz 211/23 w zakresie odmowy przywrócenie terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi [...] na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 stycznia 2023 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem z dnia 9 stycznia 2023 r., sygn. akt I SA/Sz 211/23, odmówił [...] przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 stycznia 2023 r., w przedmiocie umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji podał, że skarżąca wniosła skargę na decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 stycznia 2023 r. w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek. WSA wskazał, że zaskarżona decyzja została doręczona skarżącej 3 lutego 2023 r. Skarga na ww. decyzję została przesłana za pośrednictwem operatora pocztowego przesyłką poleconą w dniu 10 marca 2023 r. (data stempla pocztowego). W dniu 5 kwietnia 2023 r. organ przekazał do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecnie skargę (podpisaną przez [...] ) wraz z odpowiedzią na skargę oraz aktami administracyjnymi. W odpowiedzi na skargę organ zawnioskował o jej odrzucenie z uwagi na wniesienie jej po terminie, ewentualnie - z ostrożności - o jej oddalenie jako niezasadnej. Na mocy zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I skargi rozdzielono. Sąd I instancji wypisy zarządzenia doręczył każdemu skarżącemu odrębna korespondencją. Skarżącej odpis zarządzenia z 6 kwietnia 2023 r. o rozdzieleniu skarg wraz z informacją o sygnaturze akt sprawy doręczono w dniu 12 kwietnia 2023 r. (zgodnie z ZPO). Skarżąca w piśmie procesowym z 16 kwietnia 2023 r. (17 kwietnia 2023 r. – data nadania) zwróciła się o wniesienie i rozpatrzenie sprawy przez WSA w Szczecinie. Odnosząc się do wskazanej przez organ podstawy do odrzucenia wniosku jako wniesionego po terminie. Skarżąca poinformowała, że nie miał wpływu na to, iż organ wysłał do niej i męża decyzję w innym (wcześniejszym) terminie niż do ich synowej [...]. Z racji tego, że wcześniejsze wnioski były składane i rozpatrywane jako wspólne, strona wraz z mężem udzieliła odpowiedzi po otrzymaniu przez nią decyzji w czasie, który nie przekroczył terminu. Na koniec Skarżąca odnosząc się do stanowiska organu, który nie uwzględnił jej wniosku, dodała że wraz z mężem i synową mają nadzieję, że istnieje możliwość wyjaśnienia nieprawidłowości. Sąd I instancji, pismo procesowe Skarżącej z 16 kwietnia 2023 r. uznał za wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Następnie w wykonaniu zarządzenia z 20 kwietnia 2023 r. wezwano Skarżącą do uzupełnienia złożonego wniosku, tj. do wykazania, że spełniła przesłanki wynikające z art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, powoływanej dalej jako: p.p.s.a.) poprzez wskazanie terminu ustania przyczyny uchybienia terminu do wniesienia skargi oraz uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na brak jej winy i przedłożenie stosownych dokumentów na powołaną okoliczność. W piśmie z 28 kwietnia 2023 r., stanowiącym odpowiedź na wezwanie, Skarżąca wskazała, że decyzja (skierowana także do męża) została wydana z miasta Bielsko-Biała w dniu 30 stycznia 2023 r., natomiast synowej z tego samego miasta w późniejszym terminie, tj. w dniu 8 lutego 2023 r. Następnie dodała, że nie wie kiedy dokładnie decyzja została wysłana przez urząd, jednak byli zaskoczeni faktem, iż tym razem oboje małżonkowie otrzymali odpowiedź, a synowa nie. Uzasadniając odmowę przywrócenia terminu do wniesienia skargi WSA w Szczecinie podkreślił, że argumentacja Skarżącej w żaden sposób nie uprawdopodabnia braku winy w nieterminowym wniesieniu skargi. Po pierwsze, z treści wniosku nie wynika w jakim okresie czasu Skarżąca miała być pozbawiona tudzież ograniczona w możliwości wysyłania korespondencji. Po drugie, z treści wniosku nie wynikają uzasadnione okoliczności uprawdopodobniające uchybienie terminowi do wniesienia skargi bez winy Skarżącej. Sąd I instancji podkreślił, że w sprawie bezsporne jest, że Skarżąca uchybiła terminowi do wniesienia skargi. Z akt sprawy wynika, że będąca przedmiotem zaskarżenia decyzja ZUS z 30 stycznia 2023 r. została doręczona Skarżącej 3 lutego 2023 r. (zgodnie z ZPO), natomiast skargę wniesiono 10 marca 2023 r. (data stempla pocztowego na kopercie). Ponadto to Sąd I instancji podkreślił, że wątpliwości może budzić również terminowość wniesienia samego wniosku o przywrócenie terminu, który nadano w placówce pocztowej 17 kwietnia 2023 r. WSA podniósł, że jako jedyną okoliczność wyłączającą winę w uchybieniu terminu Skarżąca wskazała, że nie miała wpływu na termin wysyłki przez organ decyzji do niej jako strony postępowania (wszczętego wspólnym wnioskiem Skarżącej, [...]). Skarżąca podkreśliła, że w związku z tym, iż wcześniejsze wnioski, także składane wspólnie były rozpoznawane przez ZUS wspólnie. Skarżąca stanęła na stanowisku, że skoro udzieliła odpowiedzi wspólnie z [...] (synową) w terminie do wniesienia skargi od decyzji doręczonej [...], to nie doszło do przekroczenia terminu do wniesienia skargi. Reasumując Sąd I instancji stwierdził, że powoływanie się na wcześniejszy sposób postępowania ZUS przy rozpoznawaniu podobnych wniosków, wspólnie składanych przez osoby zobowiązane, nie stanowi usprawiedliwienia dla uchybienia terminowi do wniesienia skargi w terminie liczonym od doręczenia decyzji Skarżącej. Z akt administracyjnych sprawy wynika, iż decyzja została zindywidualizowana i doręczona Skarżącemu 3 lutego 2023 r. (co potwierdza ZPO). Odebranie ww. korespondencji osobiście potwierdziła Skarżącej, składając na potwierdzeniu odbioru własnoręczny podpis. Termin do złożenia skargi upłynął zatem 6 marca 2023 r. Oczekiwanie zatem na doręczenie podobnej decyzji innym osobom współwnioskującym (tu synowej – [...]), było nieuzasadnione i nie przesądza o braku winy w uchybieniu terminowi do dokonania czynności. Skarżąca złożyła zażalenie na ww postanowienie, wnosząc o wzięcie pod uwagę i sprawdzenie rzeczywistego terminu odbioru korespondencji. W celu tej weryfikacji wniosła o przedstawienie przez ZUS dokumentu potwierdzającego odbiór tego pisma. W jej ocenie nie można obecnie ustalić, od którego dnia rozpoczął swój bieg siedmiodniowy termin do złożenia wniosku na pismo zredagowane w dniu 30 stycznia 2023 r. a dostarczone do Oddziału Poczty w dniu 3 lutego 2023 r. Wniosła również o wskazanie od jakiej daty został obliczony termin. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw i nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 85 p.p.s.a. czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Instytucją procesową, której celem jest ochrona strony przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu do dokonania określonej czynności procesowej jest instytucja przywrócenia terminu. W myśl art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Natomiast zgodnie z art. 87 p.p.s.a., warunkami przywrócenia uchybionego terminu są: złożenie wniosku o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia, uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu, równoczesne ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu dokonanie czynności uchybionej. Wszystkie te przesłanki muszą być spełnione łącznie. Niespełnienie chociażby jednej z nich powoduje, że uchybiony termin nie może zostać przywrócony. Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się rygorystyczne kryteria ocen postawy osoby, która dokonała czynności procesowej po terminie. Wiążą się one z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie nie jest więc dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Zatem w przypadku, gdy strona uchybiając terminowi dopuściła się zaniedbania, dokonana przez nią czynność pozostanie bezskuteczna, ponieważ przywrócenie terminu nie jest w tej sytuacji dopuszczalne. O braku winy można mówić wyłącznie wtedy, gdy dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody, której strona nie mogła przezwyciężyć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Taka sytuacja nie miała miejsca w rozpatrywanej sprawie. Artykuł 86 § 1 p.p.s.a. nie określa, według jakich kryteriów należy oceniać zachowanie strony. Ocena braku winy została pozostawiona uznaniu sądu. Daje to sądowi możliwość uwzględnienia wszystkich okoliczności, jakie uzna za istotne. W orzecznictwie i w literaturze prawniczej przyjmuje się, że kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu polega na dopełnieniu przez stronę szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Oceniając wystąpienie tej przesłanki sąd powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia z 14 stycznia 1972 r., II CRN 448/71, OSPiKA 1972, z. 7-8, poz. 144). Uwzględniając powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko Sądu I instancji, że przedstawione przez skarżącą okoliczności nie pozwoliły na przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Jak trafnie zauważył Sąd I instancji, że powoływanie się na wcześniejszy sposób postępowania ZUS przy rozpoznawaniu podobnych wniosków, wspólnie składanych przez osoby zobowiązane, nie stanowi usprawiedliwienia dla uchybienia terminowi do wniesienia skargi w terminie liczonym od doręczenia decyzji Skarżącej. Zaskarżona decyzja z dnia 30 stycznia 2023 r. została doręczona skarżącej w dniu 3 lutego 2023 r. co własnoręcznym podpisem potwierdziła sama skarżąca. Ponadto w treści decyzji znajdowało się pouczenie, że skargę na przedmiotową decyzję należy wnieść w terminie 30 dniu od dnia doręczenia ww. decyzji z pośrednictwem ZUS. Zatem nie powinno budzić wątpliwości skarżącej jaki ma termin do wniesienia skargi na decyzję organu. Skarga na ww. decyzję została przesłana za pośrednictwem operatora pocztowego przesyłką poleconą w dniu 10 marca 2023 r. Zdaniem NSA, zarówno argumentacja wniosku o przywrócenie terminu, jak i – zasadniczo będąca jej powtórzeniem – argumentacja zażalenia na postanowienie WSA, nie uzasadniają przywrócenia terminu. Skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności, które wpłynęły na uchybienie terminu do wniesienia skargi. Wykluczenie winy wymaga wykazania przez stronę, że pomimo dołożenia wszelkich możliwych w określonych warunkach starań, strona nie mogła przezwyciężyć przeszkody uniemożliwiającej jej dokonanie czynności postępowania w terminie ustawowym. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji zasadnie odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia skargi, ponieważ przedstawiona przez skarżącą okoliczność nie uzasadnia braku winy w powstałym uchybieniu. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.