I GZ 196/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Henryk Wach po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia W. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 października 2023 r., sygn. akt V SA/Wa 1610/23 w zakresie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi W. B. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z dnia [...] maja 2023 r. nr [...] przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ekologicznych postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 6 października 2023 r., sygn. akt V SA/Wa 1610/23 odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) w Warszawie z [...] maja 2023 r. nr [...] przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ekologicznych. Sąd I instancji stwierdził, że we wniosku o wstrzymanie wykonania ww. decyzji W. B. (dalej: "skarżący") nie uprawdopodobnił niebezpieczeństwa wystąpienia znacznej szkody. Nie wykazał również argumentów przemawiających za tym, że wykonanie decyzji mogłoby rodzić niebezpieczeństwo spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Sąd wyjaśnił, że konieczność zapłaty podatku wynikającego z decyzji i związane z tym uszczuplenie majątku jest zwykłym następstwem takiej decyzji. Obowiązkiem skarżącego było uprawdopodobnienie, że na skutek egzekucji grozi Jemu szkoda, której rozmiary przekraczają zwykłe następstwa zapłaty, bądź też, że do odwrócenia skutku realizacji zaskarżonej decyzji nie wystarczy zwrot wyegzekwowanej należności wraz z odsetkami. Tego jednak Skarżący nie wykazał. Wykonanie decyzji zawsze powoduje pewne konsekwencje finansowe, to jednakże nie w każdym przypadku związane one będą z wystąpieniem skutków o jakich mowa w art. 61 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") Skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 61 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 49 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 6 p.p.s.a. poprzez odmowę wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Warszawie z [...] maja 2023 r., nr: [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności finansowych, w następstwie przyjęcia, iż Skarżący - w treści wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji - nie wykazał inicjatywy w zakresie uprawdopodobnienia przesłanek wstrzymania wykonalności aktu administracyjnego, który stanowił substrat zaskarżenia w sprawie niniejszej, w sytuacji, gdy - w ślad za ugruntowanym stanowiskiem prezentowanym tak w doktrynie, jak również w judykaturze (a nadto, zważywszy na okoliczność, iż Skarżący występuje w sprawie bez profesjonalnego pełnomocnika) - w razie stwierdzenia przez Sąd rozpoznający sprawę braków we wniosku polegających na niepowołaniu jakichkolwiek okoliczności, które wskazywałyby na to, że wykonanie aktu mogłoby wyrządzić Skarżącemu znaczną szkodę lub wywołać trudne do odwrócenia skutki, w takiej sytuacji, tenże Sąd, winien był w pierwszej kolejności wezwać Skarżącego - na mocy art. 49 § 1 p.p.s.a. - do uzupełnienia braków wniosku w zakreślonym terminie ze skutkami wymienionymi w tym przepisie, tj. pod rygorem pozostawienia rzeczonego wniosku bez rozpoznania; - art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez odmowę wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Warszawie z [...] maja 2023 r., nr: [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności finansowych, w następstwie przyjęcia, iż Skarżący - w treści wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji - nie wykazał inicjatywy w zakresie uprawdopodobnienia przesłanek wstrzymania wykonalności aktu administracyjnego, który stanowił substrat zaskarżenia w sprawie niniejszej, w sytuacji, gdy wobec Skarżącego (wbrew ocenie Sądu I instancji) aktualizują się przesłanki pozytywne wymienione w tym przepisie. Skarżący na potwierdzenie trudnej sytuacji finansowej załączył do zażalenia dokumenty, to jest: kopia świadectwa pracy na okoliczność ustania stosunku pracy, wydruk z CEIDG, kopia wniosku o przyznanie płatności na rok 2023, wydruk z systemu informatycznego IRZ ARiMR potwierdzający stan pogłowia wg stanu na dzień 15 listopada 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Oznacza to, że chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego bądź wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Wprowadzona w omawianym przepisie ochrona tymczasowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi wyjątek od zasady wynikającej z art. 61 § 1 p.p.s.a., w myśl której wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. Zaznaczyć również należy, że w świetle art. 61 § 3 p.p.s.a. wstrzymanie wykonania może dotyczyć także aktów wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach tej samej sprawy. Z treści przytoczonego przepisu wynika, iż sąd orzeka o wstrzymaniu aktu lub czynności na wniosek skarżącego, zatem to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek uzasadnienia wniosku, tak aby przekonać sąd o zasadności zastosowania ochrony tymczasowej. Dla wykazania, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków nie jest wystarczające samo stwierdzenie strony. Uzasadnienie takiego wniosku powinno odnosić się do konkretnych okoliczności pozwalających wywieść, że wstrzymanie wykonania aktu lub czynności jest zasadne w stosunku do wnioskodawcy. W niniejszej sprawie wniosek o wstrzymanie wykonania dotyczył decyzji Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Warszawie w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ekologicznych. Dokonana przez WSA ocena wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej ww. decyzji jest prawidłowa. NSA zauwważa, że aby ocenić, czy rzeczywiście egzekucja kwoty 16 348,46 zł może wyrządzić skarżącemu znaczną szkodę lub trudne do odwrócenia skutki, konieczne jest odniesienie tej kwoty do jego sytuacji majątkowej. Bez porównania tych dwu wartości nie jest możliwe zweryfikowanie twierdzenia skarżącego, że w jego przypadku zapłata wspomnianej kwoty może rzeczywiście doprowadzić do spowodowania trudnych do odwrócenia skutków lub niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody. W tym zakresie nie może być wystarczające oświadczenie, że skarżący znajduje się w złej sytuacji materialnej i zobowiązania do zwrotu stanowią wysoką kwotę. Z tego względu za prawidłową należy uznać ocenę WSA, że skarżący nie uprawdopodobnił, iż w tej sprawie wystąpiły przesłanki z art. 61 § 3 p.p.s.a., umożliwiające zastosowanie ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Nadto należy zaakcentować, że uzasadnienie wniosku powinno odnosić się do konkretnych okoliczności pozwalających wywieść, że wstrzymanie zaskarżonego aktu lub czynności jest zasadne w stosunku do wnioskodawcy. Jeżeli we wniosku o wstrzymanie wykonania takiego aktu lub czynności strona nie wskaże okoliczności uzasadniających twierdzenie, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, to nie można tego uznać za brak formalny wniosku (art. 49 § 1), lecz za brak przesłanek udzielenia ochrony tymczasowej przez sąd, uzasadniający oddalenie wniosku. Sąd orzeka bowiem w kwestii wstrzymania wykonania na podstawie przytoczonych we wniosku okoliczności, uwzględniając indywidualny charakter każdej sprawy i możliwość wystąpienia dla strony skarżącej niebezpieczeństw, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a. Ciężar dowodu w zakresie wykazania powyższych okoliczności, stanowiących podstawę do wstrzymania wykonania zaskarżo-nego aktu spoczywa na wnioskodawcy. Samo powołanie się na skutki wymienione w art. 61 § 3 p.p.s.a. nie stanowi uprawdopodobnienia ich wystąpienia. Ogólnikowe twierdzenia strony, pozbawione szerszej motywacji, nie mogą stanowić podstawy do orzeczenia przez Sąd o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego aktu (zob. postanowienie NSA z 10 lipca 2018 r., I OZ 637/18). Zarzucenie zatem w zażaleniu przez skarżącego braku wezwania przez Sąd I instancji do uzupełnienia wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji nie obliguje tego Sądu do wezwania skarżącego do usunięcia braków formalnych tego wniosku w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a., poprzez wskazanie okoliczności obrazujących jego sytuację ekonomiczną, finansową bądź osobistą. WSA nie mógł wezwać skarżącego do usunięcia braków formalnych w trybie przewidzianym w art. 49 p.p.s.a., bowiem przepis ten dotyczy jedynie takich sytuacji, gdy pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych. W niniejszej sprawie okoliczności takie nie zachodzą. Reasumując Sąd I instancji wnikliwie ocenił złożony wniosek, wskazując na jego istotne braki w zakresie wykazania przesłanek udzielenia ochrony tymczasowej i konstatując, że wobec braku przedstawienia szczegółowej sytuacji majątkowej wniosku, nie mógł on zostać uwzględniony. Należy wskazać, że to na stronie składającej wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji spoczywa obowiązek wskazania okoliczności na jego poparcie a argumentację tą wzmacniają dokumenty obrazujące sytuację finansową skarżącego. Ubocznie Naczelny Sąd Administracyjny odnosząc się do dokumentów załączonych do zażalenia (t.j. kopia świadectwa pracy na okoliczność ustania stosunku pracy, wydruk z CEIDG, kopia wniosku o przyznanie płatności na rok 2023, wydruk z systemu informatycznego IRZ ARiMR potwierdzający stan pogłowia wg stanu na dzień 15 listopada 2023 r.) zaznacza, że w żaden sposób nie obrazują one sytuacji majątkowej skarżącego. Wspomniany niedostatek wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji nie został uzupełniony w zażaleniu. Załączone do zażalenia dokumenty nie uprawdopodabniają wystąpienia względem skarżącego przesłanki wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Wbrew twierdzeniom skarżącego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie naruszył art. 61 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 49 § 1 p.p.s.a., w zw. z art. 6 p.p.s.a. Przy ocenie wniosku skarżącego, Sąd I instancji wziął pod uwagę okoliczności wynikające z akt sprawy. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia ocenił, że skarżący nie wykazał, że zachodzą przesłanki zawarte w tym przepisie. Z tego względu za prawidłową należy uznać ocenę Sądu, że skarżący nie uprawdopodobnił, że w tej sprawie wystąpiły przesłanki z art. 61 § 3 p.p.s.a., umożliwiające zastosowanie ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Niezasadny jest zarzut naruszenia przez Sąd art. 6 p.p.s.a. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 6 p.p.s.a. Sąd ma obowiązek udzielenia stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Przepis ten nie zwalnia jednak strony z dbałości o własne interesy i nie nakłada na Sąd obowiązku instruowania strony o wyborze sposobu postępowania, czy też udzielania porad prawnych w każdym możliwym aspekcie. Z oczywistych względów Sąd takich pouczeń stronie w tej konkretnej sprawie udzielić nie mógł, bowiem wniosek o wstrzymanie zaskarżonego aktu został złożony wraz ze skargą, a więc zanim Sąd podjął jakiekolwiek czynności w sprawie (postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 4 lutego 2015 r., sygn. akt I OZ 68/15; z 5 grudnia 2008 r., sygn. akt I FZ 365/08). Na marginesie NSA stwierdza, że postanowienia w sprawie wstrzymania aktu lub czynności sąd może zmienić w każdym czasie w razie zmiany okoliczności (art. 61 § 4 p.p.s.a.). Gdyby zatem taka sytuacja wystąpiła w rozpoznawanej sprawie, skarżący może przedstawić stosowną dokumentację wraz z nowym wnioskiem o wstrzymanie wykonania decyzji. Wskazać przy tym należy, że braki wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu nie mogą być uzupełnione w zażaleniu, natomiast – jak wskazano powyżej – na każdym etapie postępowania może zostać złożony nowy wniosek o zastosowanie ochrony tymczasowej wraz z dokumentami uzasadniającymi rzeczywiste możliwości finansowe skarżącego. W interesie skarżącego leży takie sformułowanie wniosku, by powołane w nim okoliczności wskazywały na zajście przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. oraz poparcie twierdzeń w tym zakresie stosownymi dokumentami źródłowymi. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a orzekł jak w sentencji