I GZ 184/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia T. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 lutego 2023 r., sygn. akt V SA/Wa 4425/21 w zakresie oddalenia wniosku o wyłączenie sędziego WSA M. K. od orzekania w sprawie ze skargi T. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 czerwca 2021 r. nr 1518/2021 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 2 lutego 2023 r., sygn. akt V SA/Wa 4425/21, po rozpoznaniu wniosku T. M. (dalej: skarżący) o wyłączenie Sędziego WSA M. K. od orzekania w sprawie V SA/Wa 4425/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że skarżący stwierdził, iż sędzia jest stronnicza i faworyzuje w niniejszej sprawie organ. W odczuciu skarżącego Sędzia każdą wątpliwość rozstrzyga na niekorzyść strony, a każda okoliczność jest wykorzystana po to, aby nie przyznać skarżącemu pomocy prawnej. Działania Sędziego zdaniem skarżącego noszą znamiona celowego, intencjonalnego prześladowania. Mają to być działania zamierzone, zmierzające do kontrolowania i podporządkowania skarżącego jako ofiary. Skarżący twierdził, że Sędzia już w swych pismach ujawniła zamiar zmuszenia skarżącego do podporządkowania się jej życzeniom. Dodał ponadto, że działanie Sędziego zmierza do upośledzenia zdolności strony do samoobrony, skazania strony, nim sprawa zostanie rozpoznana, co więcej – uznania przez skarżącego swej winy, zanim wejdzie na salę sądową. 31 stycznia 2023 r. sędzia M. K. złożyła oświadczenie stwierdzające o tym, że po jej stronie nie istnieje żadna okoliczność, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w przedmiotowej sprawie. Oddalając wniosek Sąd i instancji stwierdził, że podnoszone przez skarżącego zarzuty nie wywołują uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności sędziego i w konsekwencji nie uzasadniają jego wyłączenia. Wnioskodawca nie uprawdopodobnił, aby zachodziły jakiekolwiek okoliczności wzbudzające wątpliwości co do bezstronności Sędziego objętego żądaniem wyłączenia. Fakt, iż strona nie akceptuje rozstrzygnięć procesowych sądu, czy też pozostaje w subiektywnym przeświadczeniu o stronniczości bądź złej woli sędziego rozpatrującego jego sprawę, nie może stanowić podstawy do wyłączenia tegoż Sędziego od orzekania. Przekonanie strony co do tego, że Sędzia prowadzi proces wadliwie, zwłaszcza nieobiektywnie czy też stronniczo oraz wykorzystuje swoją pozycję, nie jest przesłanką żądania jego wyłączenia. Ponadto w ocenie Sądu I instancji z treści oświadczenia złożonego przez sędziego M. K. wynika, iż nie zachodzą żadne okoliczności, które dawałyby podstawy do wyłączenia od orzekania w niniejszej sprawie. Prawdziwość tych oświadczeń nie budzi żadnych wątpliwości, zatem wniosek o wyłącznie Sędziego nie zasługuje na uwzględnienie. W zażaleniu na postanowienie WSA w Warszawie z 2 lutego 2023 r. skarżący podniósł, że sędzia "pozostaje w ścisłych relacjach instytucjonalnych z ZUS" – organem, którego decyzja jest przedmiotem skargi. W ocenie skarżącego związek sędziego z ZUS wynika z art. 91 § 9 Prawa o ustroju sądów powszechnych, zgodnie z którym od wynagrodzenia sędziów nie odprowadza się składek na ubezpieczenie społeczne. Sędzia działa w opinii skarżącego jako urzędnik ZUS, a nie jako niezawisły sędzia, gdyby bowiem przestała być sędzią, straciłaby przywilej niepłacenia składek na rzecz ZUS, który pozbawia sędziego przymiotu niezawisłości. Zdaniem skarżącego sędzia dała jasny wyraz swej zawisłości od ZUS, odmawiając mu prawa do fachowej obrony, pozbawiając prawa do pomocy prawnej, bez której "nie można mówić nie tylko o sprawiedliwym procesie sądowym, ale o procesie sadowym w ogóle". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Wskazać należy, że instytucja wyłączenia sędziego (art. 18 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej: p.p.s.a.) ma na celu zagwarantowanie bezstronności przy orzekaniu w danej sprawie, tzn. ma zapewnić, aby na treść rozstrzygnięcia nie miały wpływu osobiste zapatrywania i uprzedzenia osoby biorącej udział w jego podjęciu. Powołana ustawa przewiduje dwie grupy przyczyn wyłączenia sędziego, tj. z mocy prawa oraz na wniosek (strony czy też żądanie sędziego). Stosownie do art. 18 § 1 p.p.s.a. sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a) dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Zgodnie natomiast z art. 19 p.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 p.p.s.a., sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. W każdym ze wskazanych wypadków podstawowym celem przyjętych regulacji jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. akt SK 53/04). Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się więc "do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy" (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004 r., sygn. akt SK 19/02). W przedmiotowej sprawie podnoszone przez stronę argumenty nie wypełniają dyspozycji przepisu art. 18 p.p.s.a., co skutkowałoby wyłączeniem sędziego od orzekania w sprawie z mocy samej ustawy oraz nie stanowią wystarczającej przesłanki uzasadniającej zastosowanie instytucji wyłączenia sędziego stosownie do treści art. 19 p.p.s.a. Samo twierdzenie strony skarżącej, iż w stosunku do sędziego zachodzą uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności, jest subiektywnym odczuciem, które nie może stanowić podstawy do wyłączenia sędziego od orzekania. Należy również podnieść, że strona w rozpatrywanym zażaleniu nie przedstawiła żadnych dowodów stanowiących poparcie podnoszonych przez nią zarzutów, poza pozbawionymi logiki rozważaniami dotyczącymi rzekomej zależności Sędziego od ZUS. Ponadto zauważyć należy, że w rozpoznawanej sprawie Sędzia, którego przedmiotowy wniosek dotyczy złożyła oświadczenie, iż nie zachodzą żadne okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jej bezstronności w rozpatrywanej sprawie. Wskazać należy, że prawdziwość tego oświadczenia nie budzi wątpliwości, zatem Sąd I instancji zasadnie uznał, że wniosek skarżącego nie zasługiwał na uwzględnienie. Z powyższych przyczyn, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.