I GZ 166/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Bogdan Fischer po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2024r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 stycznia 2024 r., sygn. akt V SA/Wa 2451/23 w zakresie odmowy wstrzymania wykonania decyzji w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia [...] września 2023 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu z udziałem budżetu Unii Europejskiej postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. wstrzymać wykonanie zaskarżonej decyzji.

W skardze na opisaną w komparycji decyzję Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej skarżąca wniosła o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, z uwagi na trudne do odwrócenia skutki, które może wywołać wykonanie rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu wskazała, że specyfika prowadzonej przez nią działalności nie gwarantuje stałych dochodów, tzn. raz są mniejsze, a raz są większe. Z urzędem skarbowym rozlicza się na podstawie karty podatkowej i odprowadza podatek ryczałtem 690 zł. Dochody to: w 2019 r. kwota 181.198,77 zł, w 2020 r. kwota 126.377,93 zł, w 2021 r. kwota 155.713,74 zł, 138.974,78 zł w 2022 r., 138.314,28 zł do września 2023 r. Są to kwoty pomniejszone o wynagrodzenie skarżącej, jej męża oraz pracownika (brak ewidencji szczegółowych wydatków) oraz o składki na ZUS, który trzeba odjąć od dochodu (rocznie na 3 osoby) w 2019 r.: 31.241,02 zł, 2020 r.: 33.335,26 zł, 33.124,32 zł 2021 r. tak samo jest w 2022 i w 2023 r. Jako potwierdzenie dochodu skarżąca złożyła deklarację VAT. Skarżąca podkreśliła, że brak wstrzymania wykonania decyzji i w konsekwencji zajęcie rachunku bankowego w celu wyegzekwowania zwrotu żądanej kwoty ponad 300.000,00 zł będzie skutkowało zachwianiem płynności finansowej. Wojewódzkie Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 5 stycznia 2024 r., sygn. akt V SA/Wa 2451/23 odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji wskazując, że samo przekonanie skarżącej, że na skutek wykonania decyzji może dojść do wyrządzenia negatywnych i nieodwracalnych skutków nie przemawia za uwzględnieniem wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Każda bowiem decyzja administracyjna zobowiązująca do uiszczenia należności pieniężnych pociąga za sobą dolegliwość rodzącą określony skutek faktyczny w finansach zobowiązanego do ich uiszczenia. Skarżąca złożyła zażalenie, w którym wskazała, że nie zgadza się z podjętym rozstrzygnięciem. W pełni podtrzymała dotychczasowe stanowisko i argumenty zawarte we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, uznając, że są one wystarczające do uzyskania ochrony tymczasowej. Do zażalenia załączyła między innymi wydruki potwierdzające zajęcie na kocie oraz deklaracje Vat. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634), zwanej dalej "p.p.s.a.", po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, z wyjątkiem przepisów prawa miejscowego, które weszły w życie, chyba że ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich wykonania. Odmowa wstrzymania wykonania aktu lub czynności przez organ nie pozbawia skarżącego złożenia wniosku do sądu. Katalog przesłanek warunkujących wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zamknięty. Niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody nie musi mieć charakteru materialnego. Chodzi więc o taką szkodę, która nie będzie mogła być zrekompensowana wskutek zwrotu spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, jak również nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Trudne do odwrócenia skutki, to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (por. postanowienia NSA: z dnia 30.04.2010 r. II FZ 110/10; z 26.09.2013 r. II FZ 718/13). Przy czym, co istotne, z treści art. 61 § 3 p.p.s.a. wynika, że możliwość wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji jest fakultatywna, o czym świadczy użyte przez ustawodawcę sformułowanie "może". Oznacza to, że nawet jeśli w sprawie występują przesłanki przewidziane w powołanym przepisie, od których zaistnienia ustawodawca uzależnia wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności, to sąd może, ale nie musi wstrzymywać wykonania decyzji zaskarżonej (zob. B. Dauter [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz do art. 61, teza 7, zamieszczony w systemie LEX/el 2021). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd I instancji ocena wystąpienia przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji nie jest prawidłowa. Co wymaga podkreślenia, Sąd I instancji wskazał na zawarte we wniosku dane ekonomiczne, jednakże samo uzasadnienie zaskarżonego postanowienia w żaden sposób nie odnosi się do nich. Zawiera jedynie stwierdzenie, że skarżąca nie uprawdopodobniła przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, rozstrzygnięcie wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji nie może polegać na bezrefleksyjnym stwierdzeniu, że skarżąca nie uprawdopodobniła przesłanek zawartych w przepisie art. 61 § 3 p.p.s.a. Co wymaga podkreślenia, wniosek ten zawierał szereg informacji ekonomiczno i- finansowych, a które Sąd I instancji znał. Z zaskarżonego rozstrzygnięcia w żaden sposób nie wynika, że Sąd I instancji poddał analizie przedłożone do wniosku dokumenty oraz argumenty w nim zawarte. Rozstrzygnięcie to nie odnosi się do sytuacji finansowej i materialnej skarżącej i świadczy o bezrefleksyjnym rozstrzygnięciu wniosku. Naczelny Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, że Sąd I instancji nie może ograniczyć się do lakonicznego stwierdzenia, że wniosek zaprezentowany przez skarżącą nie zawiera argumentów na poparcie wniosku o wtrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, bez odniesienia się do dokumentów i argumentów zawartych w tym wniosku. Zdaniem Naczelnego Sadu Administracyjnego, nie ulega wątpliwości, że skarżąca przedłożyła dokumenty na potwierdzenie swojej argumentacji. Jak wynika z akt sprawy oraz dokumentów załączonych do zażalenia, skarżącej zajęto rachunek bankowy celem wyegzekwowania kwoty ponad 300 000 złotych. Z przedstawionych przez nią danych ekonomicznych, osiągane w latach 2020 – 2023 dochody z prowadzonej dzielności gospodarczej nie wystarczą na pokrycie zobowiązania wynikającego z zaskarżonej decyzji, bowiem te przewyższają je ponad dwukrotnie. Wprawdzie samo wszczęcie egzekucji nie stanowi samoistnej przesłanki do wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu, jednakże należy mieć na uwadze wartość zobowiązania, którego ta egzekucja dotyczy w kontekście nie tylko wartości majątku skarżącego, ale także struktury tego majątku, charakteru poszczególnych jego składników. Wszczęcie i przeprowadzenie egzekucji z majątku skarżącej może dorowadzić do trwałego zaprzestania wykonywania przez nią działalności, a w konsekwencji konieczność zwolnienia męża i pracownika zatrudnionego w introligatorni. Przyjąć zatem należy, że związane z egzekucją majątku skarżącej zaprzestanie bądź ograniczenie działalności oznaczać może utratę zatrudnienia przez te osoby. Na uwagę zasługuje również wskazany we wniosku koszt utrzymania gospodarstwa domowego i porównanie go z zasobami finansowymi wynikającymi z prowadzonej działalności gospodarczej oraz konieczność niesienia pomocy w utrzymaniu teściowej. Okoliczności te przemawiają za uznaniem, że w sytuacji skarżącej zachodzi wysokie prawdopodobieństwo wystąpienia trudnych do odwrócenia skutków w przypadku natychmiastowego wykonania zaskarżonej decyzji. W takiej sytuacji konieczne stało się zastosowanie ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 oraz art. 61 § 3 i § 5 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.