I GZ 145/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Dariusz Dudra po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J.N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 lutego 2022 r., sygn. akt V SA/Wa 2024/21 w zakresie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi J.N. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z dnia 8 stycznia 2021 r., nr ZGR/01/21 w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 9 lutego 2022 r., sygn. akt V SA/Wa 2024/21, odmówił J. N. wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z dnia 8 stycznia 2021 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych. Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy: J. N. zawarł w skardze wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji z uwagi na trudną sytuację finansową. Wskazał, że nie posiada żadnego majątku, w związku z czym wykonanie zaskarżonej decyzji może narazić go na brak środków do życia (w tym środków na leczenie), a nawet wywołać u niego nieodwracalne konsekwencje zdrowotne. Odmawiając stronie udzielenia ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Sąd I instancji stwierdził, iż nie wykazała ona, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia skarżącemu znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Oceniając wniosek skarżącego w zakresie badania przesłanki dotyczącej niebezpieczeństwa wystąpienia znacznej szkody materialnej, WSA zauważył, że obawa tego rodzaju nie została uprawdopodobniona, w szczególności skarżący nie poparł swoich twierdzeń żadnymi dokumentami źródłowymi, dotyczącymi jej sytuacji finansowej. Wobec tego Sąd nie miał możliwości dokonania analizy oraz oceny materiału, pozwalającego zająć stanowisko co do zaistnienia ustawowych przesłanek uzasadniających wstrzymanie wykonania decyzji. WSA podkreślił, że aby uznać za prawdopodobne spełnienie omawianej przesłanki konieczne jest zestawienie kwoty zwrotu z możliwościami płatniczymi skarżącej. W tym celu skarżący winien jasno i przejrzyście zobrazować swoją sytuację finansową, a także poprzeć twierdzenia odpowiednimi dokumentami. Odnosząc się z kolei do drugiej z ustawowych przesłanek zastosowania ochrony tymczasowej, Sąd wskazał, że wykonanie zaskarżonej decyzji w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności nie wywołuje stanu, który byłby nieodwracalny, skoro chodzi o świadczenie pieniężne, którego spełnienie z natury rzeczy jest odwracalne. W sytuacji ewentualnego uwzględnienia skargi istnieje oczywista możliwość zwrotu skarżącemu kwoty pieniężnej orzeczonej w zaskarżonej decyzji. Nie ma przy tym znaczenia kwestia skomplikowanego odzyskania uiszczonych kwot i czasu ich odzyskania, gdyż w wypadku pozytywnego dla skarżącego rozstrzygnięcia będą mu przysługiwały określone środki prawne, które doprowadzą do zwrotu przez organ zapłaconych należności, w tym również z odsetkami. Zdaniem Sądu, nawet fakt ewentualnego wyegzekwowania należności pieniężnej przed rozpoznaniem skargi i ewentualne jej uwzględnienie nie skutkuje nieodwracalnymi skutkami, bowiem w takim wypadku wskazana zaskarżoną decyzją należność zostanie stronie skarżącej zwrócona. Odnosząc się natomiast do obawy związanej z egzekucją z majątku skarżącego, Sąd wskazał że w orzecznictwie sądów administracyjnych zwykło się zauważać, iż przymusowa realizacja zobowiązań podatkowych w drodze egzekucji ze swej istoty jest dolegliwa i powoduje obciążenie w sferze majątkowej zobowiązanego, lecz wywieranie skutków finansowych dla strony jest normalną konsekwencją egzekucji administracyjnej. Instytucja wstrzymania wykonania nie służy bowiem zabezpieczeniu strony przed jakimikolwiek skutkami egzekucji, ale jedynie przed takimi, których ewentualne wygranie sporu sądowego by nie naprawiło Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, wnosząc o jego zmianę i wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Zarzucił naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez uznanie, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki do wstrzymania wykonania decyzji będącej przedmiotem rozpoznania przez Sąd, pomimo iż zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody wobec skarżącego oraz trudnych do odwrócenia skutków. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że wyegzekwowanie żądanej przez organ kwoty 24 310 zł wyrządzi skarżącemu znaczną szkodę, ponieważ nie tylko nie posiada on środków na zapłatę, ale egzekucja narazi go na pozostawanie w jeszcze większym niedostatku niż obecnie. Skarżący bowiem posiada obłożnie chorą żonę, którą się zajmuje. Cierpi ona na złośliwy nowotwór macicy, cukrzycę, pourazowe uszkodzenie mózgu, przepuklinę oraz depresję. Otrzymuje emeryturę rolniczą w wysokości 1 200 złotych. Skarżący leczy się kardiologicznie i w miesiącu wrześniu oraz październiku 2021 roku był w związku z tym dwukrotnie hospitalizowany. Otrzymuje emeryturę z KRUS w wysokości 1 050 złotych. Prowadzenie przeciwko niemu egzekucji w tym stanie faktycznym, zwłaszcza przed rozpoznaniem skargi przez WSA, spowoduje brak środków na pokrywanie jakichkolwiek życiowych potrzeb. To z kolei bezpośrednio naraża skarżącego oraz jego małżonkę, z którą pozostaje przecież we wspólności majątkowej, na powstanie trudnych, a wręcz niemożliwych do odwrócenia skutków, ponieważ wpłynie na brak należytego leczenia, opieki oraz rekonwalescencji obojga małżonków. Jednocześnie znacząco pogorszy i tak trudną sytuację materialną i życiową obojga, bowiem grozi im popadnięcie w ubóstwo. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Chodzi tu o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego bądź wyegzekwowanego świadczenia ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Skoro sąd orzeka o wstrzymaniu aktu lub czynności na wniosek skarżącego, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek uzasadnienia wniosku, tak aby przekonać sąd do zasadności zastosowania ochrony tymczasowej. Dla wykazania, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, nie jest wystarczające samo stwierdzenie strony. Uzasadnienie takiego wniosku powinno odnosić się do konkretnych okoliczności pozwalających wywieść, że wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zasadne w stosunku do wnioskodawcy. W niniejszej sprawie WSA odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, uznając, że skarżący nie wykazał, że w jego przypadku wystąpiła którakolwiek z przesłanek określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego ocena WSA jest prawidłowa. W rozpoznawanej sprawie WSA miał podstawy, aby uznać, że argumentacja skarżącego na poparcie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji nie jest wystarczająca do udzielenia jej ochrony tymczasowej. Uzasadnienie wniosku sprowadzało się bowiem w istocie do stwierdzenia, że wykonanie decyzji, tj. zwrot nienależnie pobranych płatności w wysokości 24 310 zł, którą skarżący nie dysponuje, spowoduje znaczną szkodę lub trudne do odwrócenia skutki, zaś skierowanie sprawy do egzekucji narazi stronę na niedostatek i brak środków do życia, w szczególności brak środków na leczenie, co z kolei może spowodować nieodwracalne konsekwencje zdrowotne. W uzasadnieniu zażalenia skarżący wprawdzie podał bardziej szczegółowe okoliczności dotyczące jego trudnej sytuacji majątkowej i osobistej (choroba jego i żony), jednak nadal nie przedstawił żadnych dokumentów źródłowych, które by te twierdzenia uprawdopodobniły. W sytuacji, gdy strona domaga się ochrony tymczasowej na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a., obowiązana jest w taki sposób uzasadnić wniosek, by jej twierdzenia nie były gołosłowne a Sąd miał możliwość – na podstawie akt sprawy – do zweryfikowania podanych we wniosku okoliczności. W przypadku, gdy zaskarżona decyzja nakłada na stronę obowiązek uiszczenia określonej kwoty pieniężnej, zaś strona twierdzi, że takiej kwoty nie posiada, bądź też jej uiszczenie, zwłaszcza w drodze egzekucji administracyjnej, narazi ją na znaczną szkodę lub spowoduje trudne do odwrócenia skutki, Sąd, rozpoznając wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji, musi mieć możliwość skonfrontowania wynikającej z niej kwoty ze stanem majątkowym skarżącego, aby dokonać rzetelnej oceny faktycznych możliwości płatniczych strony, a co za tym idzie, stwierdzić, czy zachodzi któraś z przesłanek wskazanych w omawianym przepisie. W tym miejscu wskazać należy, że zaskarżona decyzja zobowiązuje skarżącego do zwrotu nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych w kwocie 24 310 zł. Aby ocenić, czy rzeczywiście egzekucja tej kwoty może wyrządzić znaczną szkodę lub spowodować trudne do odwrócenia skutki, konieczne jest jej odniesienie do sytuacji majątkowej skarżącego. Tymczasem strona we wniosku (ani w zażaleniu) jedynie fragmentarycznie opisała, w jakiej sytuacji obecnie się znajduje. Nie wiadomo, jakim obecnie dysponuje majątkiem. Skarżący nie uprawdopodobnił okoliczności świadczących o jego trudnej sytuacji stosownymi dokumentami źródłowymi, jak choćby wyciągiem z rachunków bankowych. W postępowaniu o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji ocenie podlegają takie skutki jej wykonania, które są mierzalne i weryfikowalne oraz odnoszą się do konkretnych okoliczności przedstawionych i uprawdopodobnionych przez wnioskodawcę. Zdaniem NSA, brak wystarczającego uzasadnienia wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji uniemożliwia w istocie ocenę przesłanek, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a. Dopiero bowiem zestawienie informacji dotyczącej sytuacji majątkowej skarżącego, potwierdzonych stosownymi dokumentami, z wysokością zobowiązania umożliwiłoby w tej sprawie ocenę, czy wykonanie zaskarżonej decyzji mogłoby spowodować u skarżącego znaczną szkodę bądź trudne do odwrócenia skutki. W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie WSA w Warszawie odpowiada prawu. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.