I GZ 120/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Henryk Wach po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 listopada 2023 r., sygn. akt VIII SA/Wa 180/23 w zakresie odrzucenia skargi o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 25 listopada 2022r. sygn. akt VIII SA/Wa 839/22 w sprawie ze skargi M.B. na pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 1 kwietnia 2022 r. znak: 992200/421/112/2022-RKP w przedmiocie podlegania ubezpieczeniu społecznemu postanawia: odrzucić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 17 listopada 2023 r., sygn. akt VIII SA/Wa 180/23, działając na podstawie art. 279 i art. 280 w związku z art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329; dalej: p.p.s.a.) odrzucił skargę M. B. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 25 listopada 2022r. sygn. akt VIII SA/Wa 839/22 w sprawie ze skargi [...] na pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 1 kwietnia 2022 r. znak: 992200/421/112/2022-RKP w przedmiocie podlegania ubezpieczeniu społecznemu. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że postanowieniem z 25 listopada 2022 r., sygn. akt. VIII SA/Wa 839/22 odrzucono skargę M. B. (dalej: skarżącego lub strony) na pismo ZUS z 1 kwietnia 2022r. w przedmiocie wyjaśnienia w sprawie podlegania ubezpieczeniu społecznemu. Strona w skardze z 9 marca 2023 r. zażądała wznowienia postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w sprawie o sygn. akt VIII SA/Wa 839/22. WSA wezwał skarżącego do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez: – wskazanie podstaw prawnych wznowienia i ich uzasadnienie (art. 271-273 p.p.s.a.; – wskazanie okoliczności stwierdzających zachowanie trzymiesięcznego terminu do wniesienia skargi (art. 277 p.p.s.a.); – wskazanie, czy skarżący żąda uchylenia, czy zmiany zaskarżonego orzeczenia. Uzasadniając odrzucenie skargi o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego WSA w Warszawie podkreślił, że skarżący zarządzeniem z 28 września 2023r. został wezwany do usunięcia, wskazanych powyżej, braków formalnych skargi w terminie 7 dni pod rygorem jej odrzucenia. Pomimo wezwania Sądu, w swym stanowisku skarżący nie wskazał żadnej ustawowej podstawy do wznowienia postępowania. Skarga o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem, jest dopuszczalna tylko wyjątkowo i musi być oparta na podstawie wskazanej wprost w ustawie. Skarżący takiej podstawy nie wskazał. Sąd I instancji podkreślił, że skarżący nie uzupełnił, w wyznaczonym terminie, pozostałych braków formalnych, w tym braku formalnego w postaci złożenia oświadczenia o żądaniu uchylenia lub zmiany zaskarżonego orzeczenia, stosownie do wymogu określonego w art. 279 p.p.s.a. Zażalenie na to postanowienie wniósł skarżący, wnosząc o jego uchylenie zaskarżonego postanowienia i wznowienie postępowania. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono nierozpoznanie istoty skargi oraz pominięcie zgłoszonego zarzutu należytej reprezentacji. ZUS w odpowiedzi na zażalenie wniósł o jego oddalenie oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, iż skarga o wznowienie postępowania jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, mającym na celu wzruszenie prawomocnego orzeczenia sądu i doprowadzenie do ponownego rozpoznania sprawy. Postępowanie ze skargi o wznowienie postępowania składa się z dwóch etapów: badania dopuszczalności tej skargi przez sąd i ewentualnie następnie badania jej zasadności. Te dwa etapy poprzedza ocena skargi przez przewodniczącego wydziału pod względem spełnienia warunków formalnych pisma procesowego i warunków fiskalnych. Skarga o wznowienie postępowania, która spełnia warunki formalne pisma procesowego kierowana jest na posiedzenie niejawne celem dokonania przez sąd oceny jej dopuszczalności, czyli stwierdzenia czy zachowany został termin do jej wniesienia, czy skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia (art. 280 § 1 p.p.s.a.) i czy nie występują przesłanki z art. 285 p.p.s.a. Badając zachowanie terminów, o których mowa w art. 277 i 278 p.p.s.a., sąd może zażądać od zgłaszającego skargę uprawdopodobnienia okoliczności stwierdzających zachowanie terminu (art. 280 § 2 p.p.s.a.). W przypadku nieuprawdopodobnienia przez stronę zachowania terminu podstawą odrzucenia skargi o wznowienie postępowania jest art. 280 § 1 p.p.s.a. Konsekwencją uznania art. 280 § 1 w zw. z art. 277 p.p.s.a. za prawidłową podstawę prawną zaskarżonego postanowienia jest kwestia środka odwoławczego, który przysługuje stronie od postanowienia o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania z powodu uchybienia terminu do jej wniesienia. Postępowanie sądowe ze skargi o wznowienie postępowania uregulowane zostało odrębnie w Dziale VII p.p.s.a. Częściowo odrębnie uregulowano warunki formalne skargi o wznowienie postępowania (art. 279 p.p.s.a.), terminy wniesienia tej skargi (art. 277 i 278 p.p.s.a.), procedurę badania dopuszczalności skargi (art. 280, art. 281, art. 285 p.p.s.a.) oraz tryb postępowania przy merytorycznym rozpoznaniu skargi o wznowienie i ponownym rozpoznaniu sprawy (art. 281, art. 282 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 276 p.p.s.a. do skargi o wznowienie postępowania stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, jeżeli przepisy niniejszego działu nie stanowią inaczej. Jednak, gdy do wznowienia postępowania właściwy jest NSA, stosuje się odpowiednio przepis art. 276 p.p.s.a., który w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658), stanowi odesłanie do stosowania do skargi o wznowienie postępowania sądowego (m.in. warunków formalnych skargi) przepisów o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, chyba, że przepisy działu VII stanowią inaczej. Terminy wniesienia skargi o wznowienie postępowania zostały uregulowane odrębnie w art. 277 i 278 p.p.s.a. Zgodnie z art. 280 § 1 p.p.s.a. sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd skargę o wznowienie odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę. Natomiast – w myśl art. 281 zdanie pierwsze p.p.s.a. – na rozprawie sąd rozstrzyga przede wszystkim o dopuszczalności wznowienia i jeżeli brak jest ustawowej podstawy wznowienia lub termin do wniesienia skargi nie został zachowany, odrzuca skargę o wznowienie. Oznacza to, że przepisy art. 280 § 1 i 281 p.p.s.a. również stanowią szczególną – w stosunku do art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. – podstawę prawną odrzucenia skargi o wznowienie postępowania z powodu uchybienia terminu do jej wniesienia. Zgodnie z art. 173 § 1 p.p.s.a. od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, z wyłączeniem przypadków, o których mowa w art. 58 § 1 pkt 2-4, art. 161 § 1 oraz art. 220 § 3, przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W myśl art. 194 § 1 pkt 1a p.p.s.a. na postanowienie o odrzuceniu skargi w przypadkach, o których mowa w art. 58 § 1 pkt 2-4 oraz art. 220 § 3 przysługuje zażalenie. Zasadą jest, że od postanowień kończących postępowanie w sprawie przysługuje skarga kasacyjna. Wyjątki od tej zasady wymienione w art. 173 § 1 p.p.s.a. nie mogą być wykładane rozszerzająco. Takim wyjątkiem jest przykładowo postanowienie o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania wydane na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. z powodu nieuiszczenia wpisu od skargi. Natomiast postanowienie o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania wydane na podstawie art. 280 § 1 lub na podstawie art. 281 p.p.s.a. nie zostało wymienione w art. 173 p.p.s.a. jako jeden z wyjątków od zasady ogólnej. Zatem od takiego postanowienia przysługuje skarga kasacyjna (por. postanowienie NSA z 3 kwietnia 2019 r., sygn. akt II OZ 40/19). W sprawie skarżący otrzymał odpis zaskarżonego postanowienia WSA z 17 listopada 2023 r. o odrzuceniu wniesionej przez niego skargi o wznowienie postępowania wraz z pouczeniem o przysługującym mu zażaleniu do Naczelnego Sądu Administracyjnego (k. 26 akt WSA). W związku z tym, że skarżący został błędnie pouczony o przysługującym mu środku zaskarżenia, wniesione zażalenie jest niedopuszczalne i dlatego podlegało odrzuceniu. WSA w Warszawie powinien pouczyć skarżącego o właściwym trybie zaskarżenia postanowienia Sądu I instancji o odrzuceniu skargi o wznowienie, tj. przysługującym środku zaskarżenia, terminie i sposobnie jego wniesienia. Dopiero od daty doręczenia postanowienia z prawidłowym pouczeniem może rozpocząć bieg termin do zaskarżenia postanowienia WSA z 17 listopada 2023 r., sygn. akt VIII SA/Wa 180/23. Mając na uwadze powyższe, NSA na podstawie art. art. 178 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia. Natomiast odnosząc się do zawartego w odpowiedzi na zażalenie wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, że nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, bowiem przepisy art. 203 i art. 204 p.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na rozstrzygnięcie WSA.