I GZ 102/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Dariusz Dudra po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia G. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 grudnia 2022 r., sygn. akt V SA/Wa 240/21 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia w sprawie ze skargi G. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 października 2020 r., nr 1271/2020 w przedmiocie odmowy zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie, 2. przywrócić termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 24 sierpnia 2022 r.

Postanowieniem z 19 grudnia 2022 r., sygn. akt V SA/Wa 240/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej jako: WSA, Sąd I instancji) odmówił G. C. (dalej jako: strona, skarżący) przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku tego Sądu z 24 sierpnia 2022 r. w przedmiocie odmowy zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W uzasadnieniu WSA ocenił, że przedstawiona przez skarżącego dokumentacja z leczenia szpitalnego jest niewystarczająca do uprawdopodobnienia, że przebyta choroba uniemożliwiła złożenie wniosku w przepisanym terminie. Sąd I instancji stwierdził, że skarżący powinien się także wykazać dochowaniem należytej staranności w podjęciu działań mogących zapobiec uchybieniu terminu, przykładowo poprzez wyręczenie się inną osobą. Skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia. W uzasadnieniu zażalenia stwierdził, że Sąd I instancji błędnie przyjął, iż zwolnienie lekarskie oraz potwierdzenie pobytu w szpitalu są niewystarczające, by uprawdopodobnić brak winy strony w uchybieniu terminu. Wniosek o przywrócenie terminu również uargumentował zwolnieniem lekarskim. Postanowieniem z 13 grudnia 2023 r., sygn. akt I GZ 354/23, Naczelny Sąd Administracyjny w pkt 1) uchylił postanowienie WSA w Warszawie z 27 lipca 2023 r. o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z 19 grudnia 2022 r. i w pkt 2) przywrócił termin do dokonania ww. czynności procesowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 85 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023 r., poz. 1634, dalej jako: p.p.s.a.) czynność w postępowaniu administracyjnym podjęta po upływie terminu jest bezskuteczna. Stosownie jednak do art. 86 § 1 p.p.s.a., sąd na wniosek strony postanowi o przywróceniu terminu, jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy. Jak stanowi art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana w terminie 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Z powyższych przepisów wynika, że przywrócenie terminu zależne jest od kumulatywnego spełnienia następujących przesłanek: 1) nastąpiło uchybienie terminu do dokonania czynności, 2) strona złożyła wniosek o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przeszkody, która uniemożliwiła dochowanie terminu, 3) dokonała jednocześnie czynności, której w zakreślonym terminie nie dokonano, 4) uprawdopodobniła, iż uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony oraz 5) w wyniku uchybienia terminu powstały dla strony ujemne skutki procesowe. Podkreślenia zatem wymaga, że powołany przepis ustawy, obok innych warunków przywrócenia terminu, ustanawia obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy. Jak już wyżej wskazano, wnioskodawca nie musi zatem dowodzić braku winy, a jedynie uwiarygodnić fakty świadczące o niezawinionym przekroczeniu terminu. Przy ocenie okoliczności wskazanych we wniosku o przywrócenie terminu należy wypośrodkować, aby z jednej strony nie doprowadzić do pochopnego przywrócenia terminu, z drugiej zaś, aby na skutek nadmiernej surowości w ocenie przesłanki braku winy, nie zamknąć stronie drogi do obrony jej praw przed sądem administracyjnym (por. postanowienie NSA z 27 września 2023 r., sygn. akt III FZ 436/23). Ponadto należy mieć na uwadze, że wykładnia przepisów procesowych regulujących instytucję przywrócenia terminu musi być zawsze dokonywana z perspektywy uwzględniającej treść zasady prawa do sądu, tym samym z perspektywy funkcji ochronnej (zob. np. postanowienia NSA z: 10 sierpnia 2010 r., sygn. II GZ 183/10, 7 sierpnia 2014 r., sygn. I GZ 237/14, z 28 czerwca 2019 r., sygn. I OZ 609/19). Konstytucyjne prawo do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), które – w powiązaniu z nakazem wykładni prokonstytucyjnej – prowadzi bowiem do odrzucenia wyników wykładni zbyt rygorystycznej, zamykającej stronie drogę do rozpoznania jej sprawy przez sąd, spowodowaną nadmiernym formalizmem (por. wyrok NSA z 10 stycznia 2013 r., II OSK 1656/11). W rozpoznawanej sprawie istotą sporu jest to, czy skarżący uprawdopodobnił, że do uchybienia terminu do wniesienia wniosku o uzasadnienie wyroku Sądu I instancji doszło bez jego winy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawione przez skarżącego okoliczności w zakresie uchybienia terminu, wskazujące na jego długotrwałą chorobę, potwierdzone załączoną dokumentacją medyczną oraz brak możliwości skorzystania z pomocy innych osób, uprawdopodabniają w sposób dostateczny stwierdzenie, że do uchybienia terminu doszło wskutek okoliczności niezawinionych przez skarżącego. Natomiast zawarte w objętym zażaleniem postanowieniu WSA w Warszawie stwierdzenie o możliwości skorzystania przy nadaniu pisma z pomocy domowników nie może być uznane za trafne w odniesieniu do osoby prowadzącej samotnie gospodarstwo domowe, podobnie jak rozważanie możliwości prowadzenia swoich spraw pomimo niezdolności do pracy przez osobę długotrwale chorą i – co wynika z karty informacyjnej dołączonej do zażalenia – "po przeszczepieniu narządu". NSA w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę miał również na uwadze, że w analogicznym stanie faktycznym Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 13 grudnia 2023 r., sygn. akt I GZ 354/23, przywrócił termin do wniesienia zażalenia na postanowienie z 19 grudnia 2022 r., uznając, że strona uprawdopodobniła brak winy w uchybieniu terminu. Argumentację przedstawioną w ww. postanowieniu NSA uznaje za aktualną także na gruncie tej sprawy. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 w zw. z art. 86 § 1 i art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.