I GSK 941/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bogdan Fischer (spr.) Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia del. WSA Marek Sachajko Protokolant starszy asystent sędziego Patrycja Czubała po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej G. Spółki z o.o. w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 kwietnia 2021 r. sygn. akt VIII SA/Wa 639/19 w sprawie ze skargi G. Spółki z o.o. w B. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza od Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie na rzecz G. Spółki z o.o. w B. kwotę 1952 (słownie: tysiąc dziewięćset pięćdziesiąt dwa) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 kwietnia 2021 r., sygn. akt VIII SA/Wa 639/19 oddalił skargę G. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich. Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy. A. Sp. z o.o. złożyła wniosek o przyznanie płatności bezpośredniej na rok 2009. W dniu 7 grudnia 2009 r. Kierownik BP ARiMR w B. wydał decyzję nr [...] w sprawie umorzenia postępowania dla działek wycofanych z wniosku w dniu 26 sierpnia 2009 r. i przyzna jednolitą płatność obszarową w wysokości 4 554,64 zł. W rezultacie postępowań odwoławczych i sądowoadministracyjnych w sprawie, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. decyzją Nr [...] z dnia [...] stycznia 2012 r. umorzył w części postępowania oraz przyznał spółce płatności w wysokości 7566,10 zł i odmówił przyznania uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych. W wyniku złożenia wniosku o zawieszenie postepowania odwoławczego Dyrektor MzOR w dniu 27 kwietnia 2012 r. zawiesił postepowania odwoławcze. Natomiast Strona w ciągu 3 lat nie zwróciła się o podjęcie zwieszonego postępowania w związku z powyższym decyzją nr [...] w dniu [...] maja 2015 r. Dyrektor MzOR umorzył postępowanie wszczęte na wniosek strony. Następnie został złożony wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego decyzją nr [...] w dniu [...] maja 2015 r. W dniu 25 stycznia 2016 r. Kierownik BP ARiMR w B. decyzją nr [...] uchylił decyzję dotychczasową, umorzył postępowanie w części oraz odmówił przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009, wskazując na niespełnienie warunków określonych w art. 7 ust. 1, 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2008 r.nr. 170 poz. 1051 ze zm.) ze względu na stworzenie sztucznych warunków przez Pana P. M. celem uzyskania nienależnych płatności poprzez podział posiadanego gospodarstwa rolnego. Mając na uwadze powyższe, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. zawiadomieniem Nr ONW/11/1 18/18 z dnia 28 listopada 2018 r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia G. Sp. z o.o. następcy prawnemu A. Sp. z o.o. kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przyznanych decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. Nr [...] z dnia [...] grudnia 2009 r., decyzją nr [...] z dnia [...] września 2010 r. oraz decyzją nr [...] z dnia 10 stycznia 2012 r. w związku z wydaniem w dniu [...] stycznia 2016 r. decyzji nr [...] o uchyleniu decyzji dotychczasowej, umorzeniu postępowania w części oraz odmowie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009. Decyzją z dnia [...] marca 2019 r. Nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. , ustalił G. Sp. z o.o. następcą prawnym A. Sp. z o.o. kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009 w wysokości 7 556,10 zł. Od przedmiotowej decyzji, w dniu 4 kwietnia 2019 r. P. M. —Prezes zarządu G. Sp. z o.o., następcy prawnego A. Sp. z o.o. złożył odwołanie z zachowaniem ustawowego terminu do jego wniesienia. Decyzją z dn. [...] lipca 2019 r. Dyrektor OR ARiMR w Warszawie, po rozpatrzeniu odwołania, orzekł o utrzymaniu w całości decyzji organu I instancji. W ocenie Dyrektora ARiMR w przedmiotowej sprawie nienależne płatności powstały z przyczyn leżących po stronie beneficjenta, bowiem przyznanie płatności w nieprawidłowej wysokości wynikało z zamierzonego działania wnioskodawcy nakierowanego na uzyskanie korzystniejszego wsparcia finansowego mimo ograniczenia przewidzianego w przepisach prawa. Skoro płatności zostały wypłacone Spółce jako podmiotowi spełniającemu warunki jej uzyskania, to obowiązek ich zwrotu obciąża podmiot, który przejął Spółkę, tj. w tym przypadku skarżącą. Nie zostały też spełnione przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu przez skarżącą za rok 2009, określone w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. Zgodnie bowiem z art. 73 ust. 5 ww. rozporządzenia zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze. Organ wyjaśnił, że wypłata płatności OB na rok 2009, uznanej następnie za nienależnie pobraną miała miejsce w dniach 28.01.2010r., 19.10.2010r. oraz 21.02.2012r., natomiast zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków finansowych, przyznanych Spółce zostało doręczone następcy prawnemu, tj. skarżącej w dniu 14 grudnia 2018 r. Zatem skarżąca została zawiadomiona o nieuzasadnionym charakterze ww. płatności przed upływem dziesięciu lat od daty płatności. Dziesięcioletni okres przedawnienia liczony od dnia wypłaty jeszcze więc nie upłynął. Następnie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję organu odwoławczego wniosła G. sp. z o.o. w B. , który wyrokiem z dnia 22 kwietnia 2021 r., sygn. akt VIII SA/Wa 639/19 ją oddalił. Sąd I instancji uznał, że orzekające w sprawie organy dokonały prawidłowej analizy dotyczącej zasad sukcesji praw i obowiązków w sferze prawa regulującego płatności rolnicze, w szczególności zaś odpowiedniego stosowania przepisów ustawy z dn. 5 lutego 2015r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego wymienionych w ustawie o ARiMR. Skoro w dniu 23 października 2018 r. w KRS prowadzonym dla skarżącej został dokonany wpis dotyczący jej połączenia z innymi podmiotami, w tym m.in. ze Spółką, to skarżąca jako spółka przejmująca jest następcą prawnym Spółki. Efektem wpisu połączenia jest bowiem wykreślenie spółek przejmowanych lub spółek łączących się przez utworzenie nowej. Skoro zatem wpis o połączeniu w rejestrze spółki przejmującej nastąpił w ww. dniu, to tym samym z tym dniem Spółka utraciła byt prawny. Stosownie zaś do art. 494 § 1 Kodeksu spółek handlowych (zasada sukcesji generalnej) spółka przejmująca wstępuje z dniem połączenia we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejmowanej. Tym samym, z dniem 23 października 2018 r. skarżąca stała się następcą prawnym Spółki. Następnie skarżąca G. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, na podstawie art. 173 i art. 174 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), dalej "p.p.s.a.", zaskarżyła w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 22 kwietnia 2021 r., sygn. akt VIII SA/Wa 639/19. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła: A. naruszenie przepisów postępowania, których naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, skutkujących nieważnością postępowania w rozumieniu art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.. tj.: art. 15 zzs4 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 poz. 374 ze zm,), dalej "ustawa z 2 marca 2020 r.", w związku z art. iszzs4.i ustawy z 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS- CoV-2 (dalej: ustawa COVID) w zw. z art. 90 § 1 PPSA w zw. z art. 119 pkt 1-5 PPSA poprzez skierowanie przez WSA sprawy na posiedzenie niejawne w dniu 22 kwietnia 2021 r., z pominięciem rozprawy, w sytuacji, gdy przepis ustawy COVID przewiduje uprawnienie w przedmiocie skierowania sprawy na posiedzenie niejawne wyłącznie dla Naczelnego Sądu Administracyjnego (tj. do skierowania do rozpoznania skargi na posiedzenie niejawne), zaś w sprawie to to WSA, pomimo wcześniejszego wyznaczenia terminu rozprawy, zarządzeniem skierowano sprawę na posiedzenie niejawne w sytuacji, gdy ta zgodnie z art. 90 § 1 PPSA. winna trafić na rozprawę, gdyż nie wystąpiła żadna z przesłanek, uprawniających Sąd do skierowania sprawy na posiedzenie niejawne wymienionych w art. 119 PPSA. Za taką nie można uznać będącą podstawą prawną przepis ustawy Niezależnie od powyższego zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła B. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.: 1) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niewyjaśnienie w treści uzasadnienia wyroku Sądu I instancji przyczyn, z powodu, których Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę oraz sporządzenie uzasadnienia niepoddającego się ocenie sądu kasacyjnego w zakresie motywów przyjętych przez Sąd, przemawiających, za tym organy prawidłowo zastosowały przepisy regulujące kwestię przedawnienia, tj. art. 73 ust. 4 i ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. Urz. UE Seria L z 2004 r. Nr 141, poz. 18 ze zm., dalej: rozporządzenie 796/2004), oraz kwestię braku zaistnienia przesłanki dobrej wiary, o której mowa w art. 73 ust. 5 cyt. rozporządzenia jak i tego, że w sprawie nie zachodzą przypadki wyłączające obowiązek zwrotu płatności z art. 73 ust. 4 rozporządzenia 796/2004 2) art. 133 § 1 p.p.s.a., art. 134 § 1 p.p.s.a., art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na subiektywnie selektywnym potraktowaniu dowodów przedstawionych przez stronę skarżącą w przedmiocie istnienia dobrej wiary w działaniu spółki składającej pierwotny wniosek i nieodniesieniu się w uzasadnieniu wyroku Sądu I instancji do wskazywanych przez skarżącą okoliczności w przedmiocie dobrej wiary oraz przedawnienia obowiązku zwrotu, co skutkowało błędnym niezastosowaniem w sprawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.., gdyż Sąd meriti nie wziął pod uwagę, iż: a) działanie skarżącej było przez nią niezawinione, gdyż składając wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich nie działała w złej wierze. Przeciwnie jej działanie cechowała dobra wiara,; b) skarżąca działała w dobrej wierze, gdzie uzyskane środki zostały przeznaczone zgodnie z celem ich przyznania a skarżąca nie uzyskała żadnej dodatkowej korzyści dla siebie, tym samym nie miała żadnej motywacji by celowo naruszyć przepisy c) w działaniu skarżącej trudno doszukać się sztucznych warunków uzyskania pomocy 3) art. 3 § 1 i § 2 ust. 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), art. 151 p.p.s.a.. w związku z art. 73 ust 5 rozporządzenia 796/2004 polegające na oddaleniu zamiast uwzględnienia skargi, w konsekwencji zaakceptowania w procesie oceny legalności decyzji faktu, że organ oparł swe rozstrzygnięcie na nieprawidłowo zinterpretowanych przepisach cyt. rozporządzenia, w szczególności nie uwzględnił dobrej wiary Skarżącej i nie uwzględnił okresu przedawnienia, pomimo, że dowody wskazują na dobrą wiarę spółki w wyniku, czego niesłusznie utrzymano w mocy wadliwe decyzje i doszło do oddalenia skargi, zamiast jej uwzględnienia; 4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi mimo naruszenia przez organ przepisów art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. mających istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez brak wyczerpującego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności oraz całkowicie dowolne ustalenie, że skarżący nie działał w dobrej wierze; 5) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi mimo nieprawidłowego zastosowania przez organ w sprawie przepisów art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2, ust. la, ust. 2 i ust. 7 ustawy ARiMR w zw. z art. 2 ustawy z 24 stycznia 2014 r. o zmianie ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2014 r., poz. 341) w zw. z art. 2 Konstytucji RP poprzez uznanie, że skarżąca kasacyjnie nienależnie pobrała środki publiczne, mimo braku podstaw do takiego przyjęcia, a także poprzez błędne zastosowanie ww. przepisów do zdarzeń, które miały miejsce przed ich wejściem w życie, co stanowi naruszenie konstytucyjnej zasady niedziałania prawa wstecz. C. Przepisów prawa materialnego, tj.: 1) art. 73 ust. 4 rozporządzenia 796/2004, przez uznanie, że w sprawie przepis ten nie ma zastosowania; 2) art. 73 ust. 5 zd. 2 rozporządzenia 796/2004, przez uznanie, że w sprawie powyższy przepis nie ma zastosowania, podczas gdy przepis ma zastosowanie w ustalonym stanie faktycznym sprawy, gdyż w sprawie można mówić o dobrej wierze spółki składającej wniosek w przedmiocie płatności. 3) art. 73 ust. 5 w zw. z art. 81 tiret 2 rozporządzenia 796/2004 poprzez wydanie decyzji pomimo upływu biegu terminu przedawnienia do jej wydania, w związku z upływem ponad 4 letniego okresu pomiędzy przekazaniem stronie środków z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt, a otrzymaniem przez nią wezwania do ich zwrotu, wobec niewykazania w toku postępowania by otrzymując wsparcie działała ona w złej wierze. 4) art. 73 ust. 5 rozporządzenia 796/2004 poprzez jego niewłaściwe zastosowanie wskutek przyjęcia, że w okolicznościach sprawy nie zachodzą przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu przez skarżącą nienależnie pobranych płatności, podczas, gdy w sprawie wystąpiły przesłanki skutkujące stwierdzeniem braku obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności z powodu krótszego okresu przedawnienia, gdyż działania spółki cechowała dobra wiara; W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca przedstawiła argumentację wniesionych zarzutów i wniosła o: A. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości przez WSA w trybie art. 179a p.p.s.a. przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu. ewentualnie o: B. stwierdzenie nieważności zaskarżonego wyroku z uwagi na pozbawienie strony przez WSA możliwości obrony swoich praw, przez skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne przez Sąd I instancji w oparciu o art. 15szz4 1 ustawy z 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2, w sytuacji braku możliwości stosowania tego przepisu dla innych niż NSA sądów administracyjnych, Ewentualnie w razie nieuwzględnienia wniosku o stwierdzenie nieważności wniosła o: C. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz uchylenie decyzji Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego ARMiR w Warszawie z [...] lipca 2019 r., nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji na mocy art. 188 p.p.s.a. ewentualnie o: D. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a.; w każdym z przypadków o: E. zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego. F. rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie (art. 176 § 2 p.p.s.a.) i niekierowanie jej na posiedzenie niejawne. Skarżąca wskazuję, że nie wyraża zgodny na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ w pełni poparł stanowisko zawarte w zaskarżonym wyroku Sądu I instancji i wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki określone zostały w § 2 wymienionego artykułu. Zgodnie z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. Do pozbawienia strony możliwości obrony jej praw dochodzi wówczas, gdy z powodu naruszenia przez Sąd lub stronę przeciwną określonych przepisów lub zasad procedury, strona nie mogła brać i nie brała udziału w postępowaniu lub istotnej jego części i nie miała możliwości usunięcia skutków tych uchybień na następnych rozprawach poprzedzających wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 21 lutego 2006 r., sygn. akt II GSK 378/05; z 13 października 2005 r., sygn. akt FSK 2356/04; z 27 października 2020 r., sygn. akt II OSK 1697/20; wyroki Sądu Najwyższego: z 10 maja 1974 r., sygn. akt II CR 155/74, OSP 1975/3/66; z 13 marca 1998 r., sygn. akt I CKN 561/97, LEX nr 949016; z 13 lutego 2004 r., IV CK 61/03, te orzeczenia oraz powoływane dalej dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; pozostałe powoływane orzeczenia, tamże). W orzecznictwie sądów administracyjnych dominującym jest pogląd, zgodnie z którym termin "pozbawienie możności obrony swych praw" należy rozumieć ściśle, chodzi o kardynalne błędy dotyczące udziału strony w postępowaniu sądowym, a nie jakiekolwiek usterki czy utrudnienia w tym zakresie. Generalnie rzecz ujmując, pozbawienie strony możności obrony swych praw w procesie stwarza sytuację, w której sąd rozpoznający sprawę nie powinien w ogóle przystępować do ostatecznego merytorycznego jej rozstrzygnięcia. Przedmiotowa sprawa została rozpoznana przez Sąd pierwszej instancji na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 kwietnia 2021 r. na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 z póżn. zm.). Przepis ten, w brzmieniu właściwym dla sprawy, stanowił, że przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Prawodawca na mocy przepisów ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 z póżn. zm.) dopuścił, przy spełnieniu określonych warunków, możliwość załatwiania spraw w postępowaniu sądowoadministracyjnym na posiedzeniu niejawnym. Przepisy te nie naruszają jednak podstawowych uprawnień procesowych strony. Okoliczność, że sprawa ma zostać rozpoznana na posiedzeniu niejawnym nie oznacza zatem, że strona nie może przed wydaniem wyroku bronić swoich praw. Rzeczą sądu jest takie zorganizowanie postępowania aby to uprawnienie strony w sposób należyty zapewnić (por. wyrok NSA z dnia 8 czerwca 2021 r., sygn. akt III FSK 3585/21, także zob. wyrok NSA z dnia 1 czerwca 2021 r., sygn. akt III FSK 3543/21, wyrok NSA z dnia 26 maja 2021 r., sygn. akt III FSK 3513/21, wyrok NSA z dnia 8 czerwca 2021 r., sygn. akt III FSK 3586/21, wyrok NSA z dnia 14 października 2021 r., sygn. akt I GSK 650/21, tamże). W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji takich wymagań nie spełnił. Jak wynika z akt sądowych, zarządzeniem z dnia 22 marca 2021 r. Sąd pierwszej instancji na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374) skierował sprawę na posiedzenie niejawne w dniu 22 kwietnia 2021 r. Dalej jak wynika z akt sprawy i co należy podkreślić skarżąca spółka nie została zawiadomiona o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i terminie tego posiedzenia. Skarżąca uzyskała więc wiedzę o posiedzeniu Sądu pierwszej instancji, na którym zapadł kwestionowany wyrok z chwilą doręczenia odpisu sentencji wyroku tj. 28 kwietnia 2021 r. (k. 121 akt sądowych). Powyższe okoliczności w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadniają stwierdzenie, że skarżąca spółka została pozbawiona możliwości obrony swoich praw w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji. Należy zaznaczyć, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym musi zostać powiązane z umożliwieniem stronie obrony swoich praw przez zajęcie stanowiska na piśmie, a skarżącej zostało to uniemożliwione. Nie została ona bowiem powiadomiona o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne. W warunkach stanu pandemii/epidemii, w jakich zostało wydane zarządzenie o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne w rozpoznawanej sprawie, prawo do obrony powinno być zagwarantowane przede wszystkim poprzez powiadomienie stron o posiedzeniu niejawnym i umożliwienie im zajęcia stanowiska w formie pisemnej. Bezsporne jest, że jeżeli o rozprawie jawnej należy zawiadomić strony co najmniej siedem dni przed terminem posiedzenia (art. 91 § 2 p.p.s.a.), to tym bardziej należało przyjąć co najmniej taki termin na wypowiedzenie się strony w formie pisemnej przed rozpoczęciem posiedzenia w sprawie. W orzecznictwie NSA wskazuje się, że już samo zbyt późne zawiadomienie strony o terminie posiedzenia niejawnego wyznaczonego na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374), uniemożliwiające przedstawienie stanowiska w sprawie, wypełnia przesłankę nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określoną w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. (por: np. wyroki NSA: z dnia 16 marca 2022 r., sygn. I OSK 1142/21; z dnia 2 czerwca 2021 r., sygn. III OSK 3462/21, tamże). Wypada w tym miejscu przywołać twierdzenia uchwały NSA w składzie 7 sędziów z dnia 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19, w której wskazano, że przepis art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 z póżn. zm.) należy traktować jako "szczególny" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 p.p.s.a. Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami COVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19, a w obecnym stanie faktycznym istnieją takie okoliczności, które w zarządzonym stanie pandemii, w pełni nakazują uwzględnianie rozwiązań powyższej ustawy w praktyce działania organów wymiaru sprawiedliwości. W uzasadnieniu powołanej uchwały NSA stwierdził w sposób jednoznaczny, że dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego. Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie uprawnienia przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). Powyższe okoliczności uzasadniają w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęcie, że skarżąca spółka została pozbawiona możliwości obrony swoich praw i w konsekwencji mamy do czynienia z nieważnością postępowania. Wobec przedstawionej argumentacji ocena pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej na tym etapie postępowania byłaby przedwczesna. Mając na uwadze stwierdzone uchybienie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a), w związku z § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.).