I GSK 914/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Salachna (spr.) Sędzia NSA Bogdan Fischer Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 lutego 2024 r. sygn. akt III SA/Gl 837/23 w sprawie ze skargi P. Sp. z o. o. w M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 lipca 2023 r. nr 3/2023/RDZ/D w przedmiocie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: WSA lub Sąd I instancji) wyrokiem z dnia 20 lutego 2024 r., sygn. akt III SA/Gl 837/23 – w sprawie ze skargi P. Sp. z o. o. w M. (dalej: skarżąca lub spółka) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ lub ZUS) z dnia 19 lipca 2023 r., nr 3/2023/RDZ/D w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej – uchylił zaskarżoną decyzję. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł ZUS, w której zaskarżył orzeczenie w całości. Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. niewłaściwe zastosowanie art. 145 § 1 a-c p.p.s.a. odpowiednio w zw. z art. 31zo ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020r. poz. 1842, ze zm.; dalej: ustawa Covid) co do naruszenia prawa w szczególności art. 11, art. 77 § 1, art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775.; dalej: k.p.a.) - co do naruszenia prawa procesowego - poprzez uznanie, iż organ rentowy uchybił obowiązkowi wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, co miało wpływ na treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji, a w konsekwencji naruszenie art. 11 k.p.a., w sytuacji, gdy ZUS prawidłowo zebrał materiał dowodowy wskazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na jakich dowodach się oparł, jakie wniosku z zebranego materiału dowodowego wywiódł. W związku z powyższymi zarzutami wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Alternatywnie wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi. Wniesiono też o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego oraz zrzeczono się z przeprowadzenia rozprawy w sprawie. W piśmie procesowym z [...] lipca 2024 r. spółka wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej, zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania kasacyjnego. Skarżąca wniosła też o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu – wyroku Sądu Okręgowego w Częstochowie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 15 maja 2024 r., sygn. IV 694/23 – celem wykazania braku nieprawidłowości polegających na zatrudnieniu przez płatnika własnych pracowników na podstawie umów zlecenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdyż skarżący kasacyjnie organ zrzekł się rozprawy, a spółka nie zażądała jej przeprowadzenia. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. – jak też aby zachodziły przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenia oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA) rozpoznając sprawę związany był granicami skargi kasacyjnej, czyli wnioskami skargi kasacyjnej i jej podstawami. Zaznaczenia wymaga, że zakres kontroli instancyjnej dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny jest ograniczony w tym sensie, że jest wyznaczony zarzutami i żądaniami strony zawartymi w skutecznie wniesionej skardze kasacyjnej. Innymi słowy, NSA może uwzględnić tylko te zarzuty kasacyjne, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej. Jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Wskazana regulacja – będąca przepisem szczególnym – modyfikuje normę zawartą w art. 141 § 4 p.p.s.a., stosowanym odpowiednio w związku z art. 193 (zdanie pierwsze) p.p.s.a., w ten sposób, że pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ograniczyć się do oceny zarzutów skargi kasacyjnej, umożliwiając tym samym pominięcie tych elementów uzasadnienia wyroku, które nie są niezbędne dla wyjaśnienia istoty rozstrzygnięcia NSA. Skarga kasacyjna, co wynika expressis verbis z jej petitum, została w rozpoznawanej sprawie oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia prawa procesowego. W kontekście konstrukcji zgłoszonego zarzutu oraz sposobu w jaki go uzasadniono wskazania wymaga, że według art. 174 pkt 2 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. O skuteczności zarzutów naruszenia przepisów postępowania formułowanych w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie decyduje każde im uchybienie, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przez wpływ, o którym mowa należy rozumieć istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem przepisom postępowania stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem sądu administracyjnego pierwszej instancji, który to związek przyczynowy, jakkolwiek nie musi być realny, to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy. Z art. 176 p.p.s.a. wynika, że skarga kasacyjna poza tym, że ma czynić zadość wymaganiom przypisanym dla każdego pisma procesowego, powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Przez przytoczenie podstaw kasacyjnych należy rozumieć dokładne wskazanie takiej podstawy oraz określenie tych przepisów prawa, które zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną zostały naruszone przez sąd wydający zaskarżone orzeczenie. Obowiązkiem strony wnoszącej skargę kasacyjną jest więc nie tylko wskazanie podstaw kasacyjnych, lecz również ich uzasadnienie, co w odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów postępowania powinno się wiązać zarówno z przedstawieniem na czym konkretnie w danej sprawie naruszenie polegało, jak i z uprawdopodobnieniem istnienia wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy (zapadłe rozstrzygnięcie). W ramach zgłoszonej podstawy kasacyjnej wskazano na naruszenie art. 145 § 1 lit. a)-c) p.p.s.a. odpowiednio w zw. z art. 31zo ustawy Covid, a następnie przepisów art. 11, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a., co miało prowadzić do uznania (błędnego), że organ uchybił obowiązkowi wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, co miało wpływ na treść uzasadnienia decyzji. W odniesieniu do konstrukcji zarzutu oraz jego uzasadnienia wskazać w pierwszej kolejności trzeba, że Sąd I instancji uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie wyłącznie art. 145 § 1 lit. c) p.p.s.a., a zatem z uwagi na stwierdzone naruszenie przepisów postępowania. Organ zaś nie wskazuje (i nie argumentuje) w żaden sposób na czym miałoby polegać naruszenie art. 145 § 1 lit. a) i b) p.p.s.a. Treść uzasadnienia zarzutu wskazuje także, że zawiera ona powielenie dotychczas prezentowanego przez organ stanowiska oraz krytyczną ocenę dokonanych przez WSA ustaleń. Brak jest natomiast sprecyzowania na czym konkretnie polegało naruszenie prawa przez Sąd I instancji oraz - co niezmiernie istotne (jak już wskazano w wyjaśnieniach odnośnie do wymogów jakim sprostać winien autor skargi kasacyjnej) - brak jakiegokolwiek uprawdopodobnienia istotności naruszenia na wynik sprawy, a zatem brak obligatoryjnego elementu skargi kasacyjnej. W tym względzie nie może go zastępować ogólnikowe twierdzenie, że wskazywane uchybienia mogły mieć wpływ na wynik sprawy. W takim stanie zarzut kasacyjny nie mógł zostać poddany ocenie merytorycznej. Brak skuteczności zgłoszonego zarzutu odnoszącego się do kwestii postępowania dowodowego oraz treści uzasadnienia decyzji (w przedmiocie spełniania/niespełniania warunków zwolnienia z opłacania składek) wynika także i z tej przyczyny, że nie kwestionowano - co miało istotne znaczenie z punktu widzenia procedowania przez organ - stanowiska WSA, zgodnie z którym skoro organ wydał sporną decyzję w wyniku wznowienia postępowania to jego obowiązkiem było także wskazanie przyczyn i podstawy prawnej uzasadniającej konieczność podjęcia takiej czynności, a także wskazanie w jakiej sprawie zakończonej decyzją ostateczną to wznowienie następuje (s. 12 uzasadnienia zaskarżonego kasacyjnie orzeczenia). Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 182 § 2 w zw. z art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekał o zwrocie kosztów postępowania na rzecz skarżącej, ponieważ odpowiedź na skargę kasacyjną zawierająca wniosek o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania została wniesiona po terminie, o którym stanowi 179 p.p.s.a.