I GSK 906/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Michał Kowalski (spr.) Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski Protokolant asystent sędziego Marta Górniak po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2022 r. sygn. akt III SA/Gd 252/21 w sprawie ze skargi K. B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 15 stycznia 2021 r. nr 2201-IOC.4400.4.2020.AK w przedmiocie należności celnych przywozowych 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od K. B. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku 1800 (jeden tysiąc osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 13 stycznia 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 252/21 na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualnie: Dz. U. 2024 poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") oddalił skargę K. B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 15 stycznia 2021 r., nr 2201-IOC.4400.4.2020.AK w przedmiocie zwolnienia z długu celnego i określenia jego wysokości. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. W dniu 25 listopada 2019 r. firma A A. H., działając jako przedstawiciel bezpośredni skarżącego kasacyjnie Pana K. B., zgłosiła do procedury dopuszczenia do obrotu towar opisany w polu 31 dla pozycji nr 1 jako: samochód osobowy marki FORD. Towar zaklasyfikowano do kodu TARIC 9905000000 i zastosowano preferencje taryfowe, wskazując stawkę cła w wysokości 0% i podatku VAT w wysokości 0%. Zgłoszenie zostało przyjęte i zaewidencjonowane. Do zgłoszenia celnego załączono dokumenty mające potwierdzić, że powyższy pojazd jest mieniem osobistym skarżącego, który przenosi swoje miejsce zamieszkania z Kanady do Polski. W związku z faktem, że weryfikacja prawidłowości danych zawartych w zgłoszeniu celnym oraz analiza dołączonych do niego dokumentów wzbudziła wątpliwości organu co do zasadności zwolnienia z cła, strona pismem z dnia 2 grudnia 2019 r. została wezwana do przedstawienia dodatkowych dokumentów świadczących o przeniesieniu centrum życiowego z Kanady do Polski; przedłożenia dokumentu potwierdzającego posiadanie na własność samochodu osobowego FORD oraz przedstawienia dowodów użytkowania powyższego samochodu przez K. B., obejmujących okres co najmniej 6 miesięcy przed datą zakończenia jego zamieszkiwania w Kanadzie. W odpowiedzi skarżący na dowód przeniesienia swojego centrum życiowego z Kanady do Polski nadesłał zaświadczenie wydane przez notariusza w dniu 4 listopada 2019 r., potwierdzające zakup działki w Polsce oraz rachunki telefoniczne dokumentujące zawarcie umowy z operatorem telefonicznym na terenie Polski. Ponadto strona nadesłała certyfikat rejestracji w dniu 28 sierpnia 2008 r. działalności gospodarczej prowadzonej przez K. B. pod nazwą B INC. z siedzibą [...] oraz ubezpieczenie samochodu marki FORD F350, wystawione na firmę w dniu 22 października 2019 r. Mając na uwadze przedstawione dokumenty i wyjaśnienia Naczelnik Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gdyni nie znalazł podstaw do uznania, że samochód osobowy marki FORD jest mieniem osobistym skarżącego, który przeniósł swoje miejsce zamieszkania z Kanady do Polski i decyzją z dnia 13 sierpnia 2020 r. orzekł odmowie zwolnienia z należności celnych przywozowych samochodu osobowego marki FORD jako mienie osobiste przywożone przez osoby fizyczne przenoszące swoje miejsce zamieszkania z państwa trzeciego na obszar celny Wspólnoty oraz określił całkowitą kwotę należności celnych (A00) z tytułu importu samochodu w wysokości 18.040,00 PLN. W odwołaniu od decyzji wniesionym w imieniu strony przez przedstawiciela bezpośredniego wskazano, że organ błędnie wyłączył sprowadzony przez stronę samochód z mienia osobistego. Decyzją z dnia 15 stycznia 2021 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalając zaskarżonym wyrokiem skargę stwierdził, że w istocie brak jest sugerowanej przez stronę skarżącą wątpliwości, co do wykładni pojęcia "mienia osobistego", ponieważ samo znaczenie pojęcia "osobisty" wskazuje na ścisły związek, przynależność z konkretną osobą (odniesienie do określonej osoby), a tym bardziej jest to właśnie uwidocznione w kontekście dotyczącym pojazdu mechanicznego, bowiem sam prawodawca unijny dookreślił, że tego rodzaju mienie czyli towar o takim charakterze, to wyłącznie prywatny, a więc stanowiący czyjąś osobistą własność (nie należący do innego podmiotu) - pojazd mechaniczny. Pojazd mechaniczny zarejestrowany na podmiot gospodarczy (przedsiębiorstwo) i stanowiący jego własność, dopóki należy do mienia tego przedsiębiorstwa (bez względu na to czy jest to działalność jednoosobowa, w której osoba prowadzącą działalność gospodarczą jest tożsama z osobą przesiedlającą się), nie stanowi jednocześnie tym samym "mienia osobistego" przywożonego przez osoby fizyczne przenoszące swoje miejsce zamieszkania z państwa trzeciego na obszar Wspólnoty. W skardze kasacyjnej zaskarżono powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego tj.: 1. art. 4 w z w. z art. 2 ust. 1 lit. c Rozporządzenia Rady (WE) nr 1186/2009 z dnia 16 listopada 2009 r. ustanawiającego wspólnotowy system zwolnień celnych, dalej zwane rozporządzeniem nr 1186/2009, poprzez jego błędną wykładnie tj. uznanie a priori, że samochód osobowy wchodzący w skład majątku jednoosobowego przedsiębiorstwa, w ramach którego prowadzona była działalność gospodarcza, którego jedynym właścicielem była osoba zainteresowana, nie może zostać uznany za przedmiot stanowiący "mienie osobiste" przesiedlającego się ze względu na fakt, że takie mienie wchodziło w skład przedsiębiorstwa oraz zostało zakupione, zarejestrowane i ubezpieczone na przedsiębiorstwo, podczas gdy zgodnie z przepisami takie "mienie osobiste" powinno służyć na własny użytek osób zainteresowanych lub do zaspokojenia potrzeb ich gospodarstw domowych oraz powinno pozostać w posiadaniu i używaniu osoby zainteresowanej, a brak jest wymogu aby takie "mienie osobiste" było własnością osoby zainteresowanej. 2. art. 3 rozporządzenia nr 1186/2009 poprzez brak jego zastosowania i odmowę zwolnienia mienia osobistego, w postaci samochodu marki Ford F350, z należności celnych, 3. art. 6 lit. d rozporządzenia nr 1186/2009 poprzez jego błędną wykładnię i uznanie a priori, że skoro samochód osobowy został nabyty w ramach jednoosobowego przedsiębiorstwa, w ramach którego była prowadzona działalność gospodarcza osoby zainteresowanej, którego jest ona jedynym właścicielem, to oznacza to, że taki pojazd był wykorzystywany do wykonywania działalności gospodarczej w ramach ww. przedsiębiorstwa, 4. art. 28 w zw. z art. 31 rozporządzenia nr 1186/2009 poprzez jego błędną wykładnie i wyrażenie błędnego poglądu prawnego, że samochód osobowy, zakupiony i używany w warunkach jak powyżej, mógłby podlegać zwolnieniu celnemu na podstawie art. 28 rozporządzenia nr 1186/2009, podczas gdy zgodnie z art. 31 lit. a rozporządzenia nr 1186/2009 zwolnienia nie stosuje się do środków transportu, które nie mają charakteru środków produkcji lub charakteru usługowego, a przedmiotowy pojazd nie miał takiego charakteru, a zatem nie mógł podlegać zwolnieniu na podstawie ww. przepisu, a powinien podlegać zwolnieniu na podstawie art. 3 rozporządzenia nr 1186/2009. Poza powyższym w skardze kasacyjnej sformułowano wniosek o skierowanie do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej pytania prejudycjalnego w trybie art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej co do wykładni pojęcia mienia osobistego oznaczającego każde mienie przeznaczone na własny użytek osób zainteresowanych lub do zaspokojenia potrzeb ich gospodarstw domowych wskazanego w art. 2 ust. 1 lit. c rozporządzenia Rady (WE) nr 1186/2009 z dnia 16 listopada 2009 r. ustanawiającego wspólnotowy system zwolnień celnych tj. czy na gruncie rozpatrywanej sprawy mienie, samochód osobowy i traktor, którego właścicielem jest przedsiębiorstwo, którego jedynym właścicielem jest skarżący i w którym skarżący prowadzi działalność gospodarczą, a które to mienie nie służyło skarżącemu do prowadzenia działalności gospodarczej i było wykorzystywane tylko i wyłącznie w ramach majątku osobistego przez skarżącego, stanowi mienie osobiste w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. c rozporządzenia Rady (WE) nr 1186/2009 z dnia 16 listopada 2009 r. ustanawiającego wspólnotowy system zwolnień celnych ? Strona przeciwna w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów według norm przepisanych. Jednocześnie wniosła o przeprowadzenie rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionej podstawy. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, Nr 3, poz. 40). Przystępując do rozważań na tle zarzutów kasacyjnych oraz ich uzasadnienia należy wskazać, że ich istota sprowadza się w gruncie rzeczy do negowania stanowiska zgodnie z którym samochód osobowy marki FORD F350 nie mógł zostać uznany za przedmiot stanowiący "mienie osobiste" przesiedlającego się skarżącego, bowiem za tego typu mienie nie może zostać uznane mienie "firmowe", wchodzące w skład majątku przedsiębiorstwa, zakupione, zarejestrowane i ubezpieczone na firmę/przedsiębiorstwo, w ramach którego prowadzona jest działalność gospodarcza. Odnosząc się do tej kwestii należy wskazać, że z dokonanych w sprawie ustaleń wynika, że przedmiotem zadeklarowanego w dniu 25 listopada 2019 r. przez skarżącego do procedury dopuszczenia do obrotu był towar zaklasyfikowany do kodu TARIC 9905000000, stanowiący samochód osobowy marki FORD F350, nr VIN 1FT8W3BT6HED89090, pojemność-silnika 6700 cm3, rok produkcji 2017. Pojazd ten, jak wynikało z załączonej dokumentacji oraz wyjaśnień składanych w postępowaniu administracyjnym przez skarżącego został zakupiony przez firmę Ontario Inc., należącą w pełni do skarżącego K. B., będąc w jego wyłącznym posiadaniu i służąc mu do osobistego użytku podczas pobytu w Kanadzie Przy czym, jak podnosił skarżący, użytkowanie pojazdu zarówno do użytku osobistego jako osoby fizycznej, jak również w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą nie powinno stanowić o braku przesłanki do zastosowania zwolnienia w trybie mienia przesiedlenia, skoro firma, w której samochód został zarejestrowany, stanowi jednoosobową własność skarżącego, a ponadto skarżący został wskazany w ubezpieczeniu jako jedyny użytkownik tego pojazdu w Kanadzie. Stosownie do art. 2 ust. 1 lit. c rozporządzenia Nr 1186/2009 do celów niniejszego rozporządzenia "mienie osobiste" oznacza każde mienie przeznaczone na własny użytek osób zainteresowanych lub do zaspokojenia potrzeb ich gospodarstw domowych. "Mienie osobiste" tworzą w szczególności majątek ruchomy gospodarstwa domowego; rowery i motocykle, prywatne pojazdy mechaniczne i przyczepy do nich, przyczepy campingowe, łodzie wycieczkowe i prywatne samoloty. Dobytek gospodarstwa domowego właściwy dla zwykłych potrzeb rodziny, zwierzęta domowe i zwierzęta wierzchowe, jak również przenośne instrumenty i sprzęt potrzebny do wykonywania przez osobę zainteresowaną rzemiosła lub zawodu, również stanowią "mienie osobiste". Mienie osobiste nie może mieć takiego charakteru bądź ilości, która wskazywałaby, że jest przywożone w celach handlowych. Zgodnie z art. 3 powołanego rozporządzenia, z zastrzeżeniem art. 4-11 zwolnione z należności celnych przywozowych jest mienie osobiste przywożone przez osoby fizyczne przenoszące swoje miejsce zamieszkania z państwa trzeciego na obszar celny Wspólnoty, przy czym – stosownie do art. 4 - zwolnienie ograniczone jest do mienia osobistego, które z wyjątkiem szczególnie uzasadnionych okoliczności, pozostawało w posiadaniu oraz, w przypadku towarów nieprzeznaczonych do konsumpcji, było używane przez osobę zainteresowaną w jej poprzednim miejscu zamieszkania przez co najmniej sześć miesięcy przed datą, w której osoba zainteresowana przestała zamieszkiwać w państwie trzecim, który opuściła; jest przeznaczone do użytku w takim samym celu w nowym miejscu zamieszkania. Ponadto państwa członkowskie mogą uzależnić zwolnienie takiego mienia od poniesienia w kraju pochodzenia bądź w kraju opuszczanym opłat celnych lub skarbowych, którym takie mienie zwykle podlega. W myśl art. 5 rozporządzenia Nr 1186/2009 zwolnienie może zostać udzielone tylko osobom, których miejsce zamieszkania znajdowało się poza obszarem celnym Wspólnoty nieprzerwanie przez okres co najmniej 12 miesięcy (ust. 1); jednakże właściwe organy mogą zezwolić na odstępstwa od zasady ustanowionej w ust. 1 pod warunkiem że wyraźną intencją osoby zainteresowanej było zamieszkiwanie poza obszarem celnym Wspólnoty nieprzerwanie przez okres co najmniej 12 miesięcy (ust. 2). Stosownie jednak do treści art. 6 rozporządzenia Nr 1186/2009, zwolnienia nie stosuje się m.in. do przedmiotów wykorzystywanych do wykonywania rzemiosła lub zawodu, innych niż przenośne instrumenty i sprzęt potrzebny do wykonywania tych zajęć (lit. d/). W świetle powołanych unormowań prawnych zwolnieniem z konieczności zapłaty należności celnych przywozowych mogą zostać objęte wyłącznie takie przedmioty, które stanowią "mienie osobiste" osoby przesiedlającej się z państwa trzeciego, a więc przeznaczone na własny użytek osoby przesiedlającej się lub do zaspokojenia potrzeb gospodarstwa domowego takiej osoby (np. prywatne pojazdy mechaniczne – art. 3 w zw. z art. 2 ust. 1 lit. c/ ww. rozporządzenia), w stosunku do których spełnione zostaną łącznie następujące przesłanki pozytywne, takie jak to, że przedmioty te (mienie): 1/ w odniesieniu do towarów nieprzeznaczonych do konsumpcji - znajdowały się posiadaniu osoby przenoszącej swoje miejsce zamieszkania (osoby zainteresowanej); 2/ były używane przez tę osobę w jej poprzednim miejscu zamieszkania w państwie trzecim co najmniej sześć miesięcy; 3/ są przeznaczone do użytku w takim samym celu w nowym miejscu zamieszkania (art. 4 ww. rozporządzenia); a jednocześnie nie zachodzi przesłanka negatywna dotycząca przedmiotów wchodzących w skład mienia osobistego, wykorzystywanych do wykonywania rzemiosła lub zawodu (przy czym innych niż przenośne instrumenty i sprzęt potrzebny do wykonywania tych zajęć – art. 6 lit. d/ ww. rozporządzenia). W ocenie Sądu należy podzielić stanowisko, że samochód osobowy marki FORD F350 nie mógł zostać uznany za przedmiot stanowiący "mienie osobiste" przesiedlającego się skarżącego w rozumieniu wspomnianego rozporządzenia, bowiem za mienie "osobiste" nie może zostać uznane mienie "firmowe", wchodzące w skład majątku firmy/przedsiębiorstwa, zakupione, zarejestrowane i ubezpieczone na firmę/przedsiębiorstwo, w ramach którego prowadzona jest działalność gospodarcza. Skrót "INC" Incorporated Company przy nazwie firmy prowadzonej w Kanadzie przez skarżącego, jak ustaliły organy, oznacza zarejestrowane i wyodrębnione przedsiębiorstwo posiadające osobowość prawną, które pozostaje wyodrębnione z majątku jego właściciela/właścicieli. Dodatkowo, w odniesieniu do przedmiotu (towaru), jakim jest przedmiotowy samochód, organy słusznie zauważają, że prawodawca unijny w katalogu mienia osobistego wskazuje na m.in. "prywatne pojazdy mechaniczne", a więc nie jakiekolwiek inne pojazdy wykorzystywane w mniejszym lub większym stopniu do celów osobistych, jak dla przykładu właśnie pojazdy firmowe. Omawiane zwolnienie z należności celnych towaru przywożonego z państwa trzeciego na obszar celny Unii Europejskiej stanowi wyjątek od generalnej zasady powszechności cła, a skoro tak, to wszelkie przepisy statuujące to zwolnienie zawarte w rozporządzeniu Nr 1186/2009 należy interpretować ściśle, stosując wykładnię zwężającą a nie rozszerzającą. Mając powyższe na uwadze zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego brak jest sugerowanej przez stronę skarżącą wątpliwości, co do wykładni pojęcia "mienia osobistego", gdyż samo znaczenie pojęcia "osobisty" wskazuje na ścisły związek, przynależność z konkretną osobą (odniesienie do określonej osoby), a tym bardziej jest to właśnie uwidocznione w kontekście dotyczącym pojazdu mechanicznego, bowiem sam prawodawca unijny dookreślił, że tego rodzaju mienie czyli towar o takim charakterze, to wyłącznie "prywatny" – a więc stanowiący czyjąś osobistą własność (nie należący do innego podmiotu) - pojazd mechaniczny. Pojazd mechaniczny zarejestrowany na podmiot gospodarczy (przedsiębiorstwo) i stanowiący jego własność, dopóki należy do mienia tego przedsiębiorstwa (bez względu na to czy jest to działalność jednoosobowa, w której osoba prowadzącą działalność gospodarczą jest tożsama z osobą przesiedlającą się), nie stanowi jednocześnie tym samym "mienia osobistego" przywożonego przez osoby fizyczne przenoszące swoje miejsce zamieszkania z państwa trzeciego na obszar Wspólnoty. Jak słusznie wskazał bowiem organ odwoławczy, takie mienie może podlegać zwolnieniu w innym reżimie prawnym, tj. na zasadach określonych w art. 28 i nast. rozporządzenia (WE) Nr 1186/2009, jako dobra inwestycyjne oraz inne urządzenia należące do przedsiębiorstw, które ostatecznie zaprzestają swojej działalności w państwie trzecim i przenoszą się na obszar celny Wspólnoty w celu kontynuowania tam podobnej działalności. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że definicja "mienia osobistego", jego wykorzystywania i przeznaczenia została określona w przywołanych przepisach w sposób precyzyjny i jednoznaczny. Prawodawca unijny nie pozostawił w tym zakresie żadnego domniemania, czy też miarkowania w kontekście możliwości uznania składników majątku przedsiębiorstwa za minie osobiste, dlatego Naczelny Sąd Administracyjny odnosząc się do zgłoszonego przez skarżącego wniosku o skierowanie do TSUE pytania prejudycjalnego co do wykładni art. 2 ust. 1 lit. c/ rozporządzenia nie dostrzegł w rozpoznawanej sprawie takiej konieczności. Innymi słowy stwierdzić należy, że w rozpatrywanej sprawie nie ziściły się przesłanki uzasadniające wystąpienie przez NSA z pytaniem prejudycjalnym do TSUE w zakresie odnoszącym się do kwestii, które przedstawione zostały we wniosku autorki skargi kasacyjnej. Z art. 267 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej wynika bowiem obowiązek sądu przedstawienia TS pytania prejudycjalnego w przypadku, gdy według tego Sądu do rozstrzygnięcia sprawy konieczna jest wykładnia aktów prawnych przyjętych przez instytucje Unii Europejskiej. Zdaniem Sądu kasacyjnego, w rozpatrywanej sprawie wątpliwości co do interpretacji przepisów prawa unijnego, w zakresie mającym zastosowanie w sprawie niniejszej, nie występują. Dlatego też wniosek skarżącej kasacyjnie należało uznać za nieusprawiedliwiony. Podsumowując należy stwierdzić, że w rozpatrywanej sprawie zakup pojazdu został dokonany w ramach działalności gospodarczej, co oznaczało, że dokumenty, rejestracji (dowód własności), odpowiedzialności (karta odpowiedzialności), ubezpieczenia (polisa) zostały wystawione na firmę B INC. Skoro zatem zakup pojazdu nie został dokonany przez osobę fizyczną ale przez firmę o nazwie B INC należy przyjąć, że przeznaczenie pojazdu było do celów prowadzenia działalności gospodarczej, w innym przypadku dokumenty dotyczące zakupu i użytkowania pojazdu zostałyby wystawione na skarżącego kasacyjnie. Zwolnienie z cła może być zastosowane jedynie w odniesieniu do mienia przesiedlenia stanowiącego mienie osoby przenoszącej swoje miejsce zamieszkania z kraju trzeciego na terytorium UE, natomiast pojazd stanowił własność przedsiębiorstwa, a więc należał do jego składników majątkowych. Stąd za chybione należało uznać zarzuty naruszenia art. 3, art. 4 w z w. z art. 2 ust. 1 lit. c, art. 6 lit. d, art. 28 w zw. z art. 31 rozporządzenia nr 1186/2009. Stąd też na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 5 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).