I GSK 891/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Wegner Sędzia NSA Bogdan Fischer Sędzia NSA Anna Apollo (spr.) po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej D. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 19 kwietnia 2023 r. sygn. akt I SA/Ol 81/23 w sprawie ze skargi D. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 grudnia 2022 r. nr UP-959/2022 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od D. G. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z 19 kwietnia 2023 r. sygn. akt I SA/Ol 81/23 oddalił skargę D.G. (dalej określanego jako Strona lub Skarżący) decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 15 grudnia 2022 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Skarżący. Zaskarżając wyrok w całości zarzucił mu: Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej określanej skrótem P.p.s.a.): 1. naruszenie przepisu prawa materialnego z art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2024 r. oz. 497, dalej określanej skrótem u.s.u.s.) , poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji nieumorzenie zaległości przez organ w stosunku do skarżącego, mimo, iż Komornicy Sądowi nie znaleźli majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 2. naruszenie przepisu prawa materialnego z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji nieumorzenie zaległości przez organ w stosunku do skarżącego, mimo ziszczenia się przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne; 3. naruszenie przepisu postępowania z art. 141 § 2 P.p.s.a. którego uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez sporządzenie i wysłanie uzasadnienia zaskarżonego wyroku po wyznaczonym przez w/w ustawę terminie 14 dni; 4. naruszenie przepisu postępowania z art. 7, 77 § 1 i 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r. poz. 775, dalej określanej skrótem K.p.a.) poprzez niewyczerpujące wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz niewszechstronne rozpatrzenie zebranego w sprawie materiału dowodowego, co w konsekwencji doprowadziło do wydania decyzji pozostającej w sprzeczności z interesem prawnym obywatela, słusznym interesem strony oraz podstawowymi zasadami współżycia społecznego, bowiem organ nie uwzględnił tych aspektów z urzędu. W oparciu o powyższe zarzuty wniósł o uchylenie i zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie skargi w całości, a w konsekwencji umorzenie należności z tytułu składek. Ponadto wniósł o zasądzenie od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. na jego rzecz kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Jednocześnie zrzekł się przeprowadzenia rozprawy. Argumenty na poparcie zarzutów przytoczono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Podkreślono, że w przypadku skarżącego istnieje stan całkowitej nieściągalności, który występuje wtedy, kiedy dłużnik nie jest w stanie spłacić swojego zobowiązania względem ZUS i nie istnieją skuteczne sposoby na uregulowanie takiej zaległości. W przypadku skarżącego stan jego całkowitej nieściągalności obrazuje bezskuteczność prowadzonych wobec niego egzekucji komorniczych, ale także egzekucji Dyrektora Oddziału ZUS w Olsztynie, nadto stan majątkowy skarżącego wynika również ze składnych przez niego w niniejszej sprawie oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym. Ponadto skarżący wykazał, że ze względu na stan majątkowy nie jest on w stanie opłacić zaległych należności z tytułu składek na rzecz ZUS, bowiem jak wynika z jego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym nie posiada on zasobów pozwalających mu na opłacenie w/w należności. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, jako niezasadnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wyjaśnić, że skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 182 § 2 i § 3 P.p.s.a., ponieważ skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a druga strona – ZUS w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej nie zajął stanowiska w tej kwestii. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Z akt sprawy nie wynika, by zaskarżone orzeczenie zostało wydane w warunkach nieważności, której przesłanki określa art. 183 § 2 P.p.s.a. Dalej należy zaznaczyć, że stosownie do normy art. 193 zdanie drugie P.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną winno zawierać ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze P.p.s.a. (por. wyroki NSA: z dnia 25 listopada 2016 r., sygn. akt I FSK 1376/16, z dnia 17 stycznia 2017 r., sygn. akt. I GSK 1294/16, z dnia 8 lutego 2017 r., sygn. akt I GSK 1371/16, z dnia 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt I GSK 91/17; z dnia 27 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 1869/17; baza orzeczeń nsa.gov.pl). Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 P.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia. Wreszcie Naczelny Sąd Administracyjny, kontrolując zaskarżony wyrok, zobowiązany jest ograniczyć się do zbadania, czy wyrok ten uchybia przepisom wskazanym w skardze kasacyjnej w ramach podstaw z art. 174 P.p.s.a. Stosownie do tego przepisu skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich, ani w inny sposób korygować. Przystępując do rozważań na tle podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia należy wspomnieć, że według art. 193 zdanie drugie P.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze P.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu pierwszej instancji. Rozpoznając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w niniejszej sprawie należy stwierdzić, iż nie została ona oparta na usprawiedliwionych podstawach. Skarga kasacyjna została oparta na obu postawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a., tj. naruszeniu prawa materialnego oraz naruszeniu przepisów postępowania. W myśl art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów prawa procesowego wiąże się z obligatoryjnym wskazaniem, że naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W orzecznictwie NSA prezentowany jest pogląd, że wynikającym z przepisu art. 176 P.p.s.a. obowiązkiem strony wnoszącej skargę kasacyjną jest nie tylko wskazanie podstaw kasacyjnych, lecz również ich uzasadnienie, co w odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów postępowania powinno się wiązać z uprawdopodobnieniem istnienia wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. Strona wnosząca skargę kasacyjną zobowiązana jest więc uzasadnić, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia w takim stopniu, że w sytuacji, gdyby do nich nie doszło, wyrok sądu administracyjnego I instancji byłby inny (por. wyrok NSA z dnia 15 marca 2019r., II GSK 850/17, Lex nr 2636756). Zawarty w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zwrot normatywny "mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy", należy wiązać z hipotetycznymi następstwami uchybień przepisom postępowania. Oznacza to po stronie skarżącej obowiązek uzasadnienia, że następstwa stwierdzonych uchybień były na tyle istotne, iż kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia (por. wyrok NSA z dnia 17 czerwca 2011r., sygn. akt II FSK 330/10, LEX nr 992297). Nie wystarczy w tym zakresie ogólne wskazanie w uzasadnieniu, że doszło do naruszenia przepisów procesowych i stwierdzenie, że miało ono wpływ na wynik sprawy. Wskazana wada zarzutów procesowych w postaci braku wykazania ich istotnego wpływu na wynik sprawy skutkuje stwierdzeniem o niezasadności w tym zakresie złożonej skargi kasacyjnej. W ramach zarzutów procesowych Skarżący zarzucił naruszenie art. 141 § 2 P.p.s.a. poprzez sporządzenie i doręczenie Skarżącemu wyroku po upływie terminu. Zgodnie z powołanym przepisem w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku. W treści przepisu nie ma mowy o obowiązku sporządzenia i doręczenia stronie odpisu wyroku z uzasadnieniem w terminie 14 dni od wpływu wniosku o sporządzenie uzasadnienia. Wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji wpłynął do tegoż Sądu 2 maja 2023 r. Uzasadnienie sporządzono 31 maja 2023 r. Zatem sporządzono je po upływie terminu. Z zapisu na zarządzeniu o wysyłce wynika, że sprawozdawca przebywał w tym czasie na zwolnieniu lekarskim. Formułując zarzut naruszenia art. 141 § 2 P.p.s.a Skarżący nie wykazał w żaden sposób, by to dwutygodniowe opóźnienie miało jakikolwiek wpływ na wynik sprawy. Dlatego zarzut ten należało uznać za niezasadny. W drugim zarzucie procesowym Skarżący zarzucił naruszenie art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. poprzez niewyczerpujące wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz niewszechstronne rozpatrzenie zebranego w sprawie materiału dowodowego, co w konsekwencji doprowadziło do wydania decyzji pozostającej w sprzeczności z interesem prawnym obywatela, słusznym interesem strony oraz podstawowymi zasadami współżycia społecznego, bowiem organ nie uwzględnił tych aspektów z urzędu. Przy czym nie wskazał, jakich dodatkowych, istotnych elementów nie uwzględniono w stanie faktycznym sprawy. Przede wszystkim zaś nie wskazał na czym miało polegać uchybienie Sądu pierwszej instancji. Nie powiązał zarzutu z przepisami regulującymi procedurę sądowoadministracyjną, a to właśnie te przepisy, a nie przepisy Kodeksy postępowania administracyjnego stosował Sąd pierwszej instancji. Tymczasem zarzut odnosi się wprost do zaskrzonej decyzji. Nadto Skarżący w istocie nie uzasadnił tego zarzutu w lakonicznym uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Tym bardziej nie wykazał, że to zarzucane naruszenie przepisów K.p.a. miało wpływ na wynik sprawy. Dlatego także ten zarzut skargi kasacyjnej należało uznać za niezasadny. W konsekwencji za podstawę rozstrzygnięcia sprawy Naczelny Sąd Administracyjny przyjął stan faktyczny sprawy ustalony przez Sąd pierwszej instancji. Z niego zaś wynika, w kontekście argumentów o niewypłacalności Skarżącego, że Komornicy sądowi nie stwierdzili u niego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, ale bezskuteczność prowadzonej przez nich egzekucji. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w [...] w postanowieniu z 15 czerwca 2016 r. wprost podał, że umorzył prowadzone przez siebie postępowanie egzekucyjne, gdyż bezskuteczna okazała się egzekucja z rachunku bankowego. Egzekucja była kierowana do jednego składnika majątkowego (rachunku bankowego), w sytuacji gdy wszystkie zaległości są objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora Oddziału ZUS w Olsztynie. W ramach zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego Skarżący zarzucił naruszenie art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji nieumorzenie zaległości przez organ w stosunku do skarżącego, mimo, iż Komornicy Sądowi nie znaleźli majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Zarzucił także naruszenie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji nieumorzenie zaległości przez organ w stosunku do skarżącego, mimo ziszczenia się przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Zarzut naruszenia przepisu prawa materialnego poprzez błędną wykładnię wymaga od Skarżącego kasacyjnie przedstawienia wykładni przepisu prawa, jaką sam uważa za poprawną i skonfrontowanie jej z wykładnią dokonana przez Sąd pierwszej instancji. Tymczasem sposób sformułowania zarzutu wskazują, że w istocie Skarżący zarzuca naruszenie prawa poprzez jego niezastosowanie. Zarzut błędnego zastosowania przepisu, także w postaci jego niezastosowania, polega na tzw. błędzie w subsumcji, tj. gdy stan faktyczny ustalony w sprawie błędnie uznano za odpowiadający lub, w przypadku wadliwego niezastosowania, nieodpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w obowiązującej normie prawnej. Strona zobowiązana jest więc do wskazania, dlaczego przyjęty przez sąd I instancji przepis nie "przystaje" do przepisu, stanowiącego podstawę orzekania. Musi to być powiązane z ustalonym w sprawie stanem faktycznym. Podobnie, jak w przypadku zarzutów naruszenia przepisów procesowych także i zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego nie zostały należycie uzasadnione. Wobec niepodważenia, przyjętego przez Sąd pierwszej instancji, stanu faktycznego, w ramach którego Sąd podzielił stanowisko ZUS o prowadzeniu przez Dyrektora ZUS w Olsztynie egzekucji wobec Skarżącego, zaś komornik sądowy umorzył egzekucją prowadzoną wyłącznie z rachunku bankowego Skarżącego, zarzut nieuwzględnienia stanu niewypłacalności Skarżącego, a właściwe zarzut całkowitej nieściągalności nie mógł być uwzględniony. Z podobnych powodów nie mógł być uwzględniony zarzut naruszenia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Zgodnie z tym przepisem należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zarzut błędnej wykładni tego przepisu i w konsekwencji jego niezastosowania Skarżący powiązał z przesłanką całkowitej nieściągalności należności. Tymczasem z przepisu jasno wynika, że chodzi o inne przypadku niemożności uregulowania zaległych składek. Lecz tak w zarzucie jak i w uzasadnieniu skargi kasacyjnej Skarżący innych okoliczności nie wskazał. Nie wyjaśnił także, na czym polegała błędna wykładnia tego przepisu dokonana przez Sąd pierwszej instancji. Nie przedstawił własnej wykładni i wpływu tej rozbieżności na wynik sprawy. Tym samym zarzut ten wymyka się spod kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wobec powyższego skargę kasacyjną, jako niezasadną, na podstawie art. 184 P.p.s.a oddalono. O zasądzeniu kosztów postępowania Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 200, art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935.).