I GSK 889/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia NSA Tomasz Smoleń Sędzia del. WSA Paweł Janusz Lewkowicz (spr.) Protokolant asystent sędziego Tomasz Sasak po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej W. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 31 sierpnia 2020 r. sygn. akt I SA/Kr 1345/18 w sprawie ze skargi W. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 grudnia 2014 r. nr 180000/71/96/2014-II-RED2-119 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2020 r., sygn. akt I SA/Kr 1345/20, oddalił skargę W. G. (skarżący kasacyjnie) o wznowienie postępowania sądowego w sprawie ze skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (organ) z dnia 31 grudnia 2014 r., nr 180000/71/96/2014-II-RED2-119 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zakończonego wyrokiem tego Sądu z dnia 25 września 2015 r. o sygn. akt I SA/Kr 438/15. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący kasacyjnie, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając wyrok w całości oraz wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie, a także rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. W oparciu o art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucił naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, mianowicie: - przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. - w związku z nieprawidłowym i pobieżnym ustaleniem stanu sprawy oraz brakiem wskazania podstaw prawnych rozstrzygnięcia, - przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia w sposób nieodpowiadający wymogom ustawy tj. przede wszystkim nie odniesienie się do podstawy wznowienia postępowania wskazanej przez skarżącego, a nadto rażąco ogólnikowe uzasadnienie podstawy rozstrzygnięcia, - przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z w związku z art. 273 § 2 p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a polegające na braku wyjaśnienia w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku powodów, dla których jako podstawę wznowienia postępowania wskazał sąd fakt niepodlegania obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, a co za tym idzie brak obowiązku opłacania składek, a zatem również zaległość o umorzeniu której rozstrzygano w rozpoznawanej sprawie, podczas gdy okoliczność ta odbiegała od okoliczności podniesionych w skardze, a zatem od rzeczywistej podstawy wznowienia wskazanej w skardze o wznowienie postępowania, - przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 151 p.p.s.a polegające na całkowitym braku wyjaśnienia w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku powodów, dla których powołana przez skarżącego podstawa wznowienia postępowania oceniona została jako nieuzasadniona merytorycznie, powyższe zaś naruszenia nie pozwalają na rekonstrukcję przesłanek, którymi kierował się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalając skargę o wznowienie postępowania w całości i świadczy o istocie wpływu naruszenia na wynik sprawy a także wywołuje po stronie skarżącego stan niepewności związany z brakiem wyczerpującego wyjaśnienia przyczyn oddalenia skargi, - przepisu art. 145 § 1 pkt 1 oraz art. 151 p.p.s.a. - w związku oddaleniem skargi o wznowienie postępowania, a w jej następstwie brakiem uchylenia decyzji organów orzekających w przedmiocie braku przesłanek umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, wydanych z naruszeniem prawa, w wyniku czego naruszono przepisy art. 273 § 2 p.p.s.a. w związku z art. 282 § 2 p.p.s.a. w związku oddaleniem skargi na tej podstawie, że brak jest merytorycznych podstaw do wznowienia postępowania zakończonego wydaniem wyroku w sprawie I SA/KR 438/15 Argumentację na poparcie zarzutów sformułowanych w petitum skargi kasacyjnej przedstawiono w jej uzasadnieniu. W sprawie nie udzielono odpowiedzi na skargę. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd I instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia. Postawione w skardze kasacyjnej zarzuty należało uznać za nieusprawiedliwione. Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Przypomnieć należy, że przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. określa niezbędne elementy, jakie powinno zawierać prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku. Powinno ono mianowicie zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, a ponadto, jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji - wskazania co do dalszego postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić skuteczną samodzielną podstawę kasacyjną, gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie, w tym gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy nie zawiera stanowiska sądu odnośnie do stanu faktycznego przyjętego jako podstawa zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. uchwałę NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, ONSAiWSA 2010, Nr 3, poz. 39; a także wyroki NSA: z 19 lutego 2019 r., sygn. akt II GSK 5379/16; z 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FSK 568/08, LEX nr 513044). Naruszenie to musi być na tyle istotne, aby można było uznać, że mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), co strona skarżąca kasacyjnie powinna wykazać. Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że dokonana przez WSA ocena skargi oraz orzeczenia, o wznowienie którego wnosił skarżący kasacyjnie, była kompletna i znalazło to prawidłowy wyraz w uzasadnieniu. Należy zaznaczyć, iż zarzutem naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można skutecznie kwestionować prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej. Podkreślić trzeba, że ewentualna wadliwość uzasadnienia może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. jedynie w sytuacji, gdy uzasadnienie wyroku sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa stałaby się kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku, co nie ma miejsca w realiach niniejszej sprawy. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy wymienione w art. 141 § 4 p.p.s.a. i przeprowadzenie prawidłowej kontroli instancyjnej tego wyroku nie nastręcza trudności. W uzasadnieniu WSA przedstawił bowiem opis tego, co działo się w sprawie wznowieniowej. Przede wszystkim należy zaznaczyć, że w przedmiotowym postępowaniu mamy do czynienia ze skargą kasacyjną od prawomocnego wyroku oddalającego skargę w zakresie wznowienia postępowania sądowego. Zgodnie z treścią art. 272 § 1 do 3 p.p.s.a. poza przypadkami nieważności postępowania, można żądać wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. Można także żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy zostało wydane orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, które ma wpływ na treść wydanego orzeczenia. Ponadto wznowienia postępowania można również żądać w przypadku, gdy potrzeba taka wynika z rozstrzygnięcia organu międzynarodowego działającego na podstawie umowy międzynarodowej ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską. Można również żądać wznowienia na tej podstawie, że orzeczenie zostało oparte na dokumencie podrobionym lub przerobionym albo na skazującym wyroku karnym, następnie uchylonym lub gdy orzeczenie zostało uzyskane za pomocą przestępstwa. Ponadto można żądać wznowienia w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Można także żądać wznowienia w razie późniejszego wykrycia prawomocnego orzeczenia dotyczącego tej samej sprawy. W tym przypadku przedmiotem rozpoznania przez sąd jest nie tylko zaskarżone orzeczenie, lecz są również z urzędu inne prawomocne orzeczenia dotyczące tej samej sprawy. Po wniesieniu skargi o wznowienie postępowania sądowo-administracyjnego, Sąd w pierwszej kolejności sprawdza, czy została ona oparta o podstawy wznowienia oraz złożona w terminie. W niniejszej sprawie warunki te zostały spełnione. Skarżący wskazał bowiem ustawowe podstawy wznowienia oraz wykazał zachowanie terminu do złożenia skargi. Następnie, stosownie do dyspozycji art. 281 i 282 p.p.s.a., Sąd rozpoznaje sprawę na nowo w granicach, jakie zakreśla podstawa wznowienia, które obejmuje badanie prawdziwości przytoczonej w skardze o wznowienie postępowania podstawy wznowienia oraz właściwe rozpoznanie sprawy. W pierwszej zatem kolejności Sąd bada, czy powołane podstawy wznowienia faktycznie w sprawie zaistniały, co dopiero daje możliwość ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy. Wskazać w tym miejscu można na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2012r. (sygn. akt II OSK 2577/12 – orzeczenia.nsa.gov.pl), w którym zostało wskazane, że badanie dopuszczalności skargi o wznowienie postępowania nie jest badaniem zasadności skargi, lecz jedynie badaniem warunków umożliwiających rozpatrywanie samej skargi. Oceny dokonuje się wyłącznie na podstawie twierdzeń zawartych w skardze. Na tym etapie sąd nie bada trafności powołanych podstaw wznowienia postępowania, ale tylko fakt ich powołania. Z kolei na rozprawie sąd bada merytoryczne występowanie ustawowej podstawy wznowienia. Negatywny wynik tej oceny powoduje oddalenie skargi o wznowienie, a nie jej odrzucenie. Istnienie natomiast przyczyny wznowienia postępowania uzasadnia uchylenie lub zmianę prawomocnego orzeczenia, o ile treść zapadłego orzeczenia jest niewłaściwa, a jego zmianę lub uchylenie uzasadniają okoliczności będące podstawą wznowienia. Przesłanką wskazaną przez skarżącego kasacyjnie, która miała uzasadniać wznowienie postępowania, oparta została na przepisie art. 273 § 2 p.p.s.a. Jak wynika z treści tego przepisu, można żądać wznowienia w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Zgodnie ze skarga o wznowienie postępowania jako okoliczności z przytoczonego przepisu, wskazany został fakt, iż skarżący nie podlegał obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, a co za tym idzie nie istniał obowiązek opłacania składek, a zatem również zaległość, o umorzeniu której rozstrzygano w rozpoznawanej sprawie. O ile zatem wskazana przesłanka odpowiadała treści powyższego przepisu, to nowe okoliczności nie zachodzą w rozpoznawanej sprawie. Zagadnienie to było już jednak przedmiotem rozpoznania w decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 stycznia 2016 r., w której określono wysokość zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za okres od kwietnia 2014 r do listopada 2015 r wraz z odsetkami. Od decyzji tej wnioskodawca złożył odwołanie, które ostało oddalone wyrokiem Sądu Okręgowego w Krakowie z dni 23 listopada 2016 r. sygn. akt VII U 2442/16. Natomiast wyrokiem z dnia 5 września 2019 r wydanym w sprawie sygn. akt III AUa 464/17 Sąd Apelacyjny w Krakowie oddalił apelację wnioskodawcy. Oznacza to, że sprawa została zakończona w przewidzianym normami prawa zakresie. Orzeczenie Sądu Apelacyjnego jest prawomocne. Nie ulega zatem wątpliwości, że Sąd I instancji prawidłowo ocenił przesłanki wznowieniowe czemu dał wyraz w zaskarżonym orzeczeniu. Z tego względu nie mogą wywrzeć skutku prawnego zarzuty skargi kasacyjnej zawarte w jej petitum w pkt. 1 – 4 (myślniki od 1 do 4). Sąd w tym zakresie rozpoznał sprawę prawidłowo. Nie może zostać uwzględniony również zarzut naruszenia art. 141 § 4 oraz 151 i 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. Autor skargi kasacyjnej, polemizując z ustalonym stanem faktycznym, nie powiązał ich z odpowiednimi przepisami. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną (art. 174 pkt 2 tej ustawy), jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu tej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził między innymi, że "bez odniesienia się do treści np. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w powiązaniu z odpowiednimi przepisami postępowania administracyjnego nie jest możliwe skuteczne zakwestionowanie stanowiska Sądu I instancji, który formalnie z nałożonego na niego obowiązku się wywiązał, ale w ocenie strony przyjęte ustalenia są merytorycznie błędne". Zatem autor skargi kasacyjnej mógł wykorzystać art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. do kwestionowania ustalonego stanu faktycznego, wiążąc ten przepis z właściwymi przepisami, czego jednak nie uczynił, wskazując ten przepis jedynie w petitum skargi kasacyjnej i nie uzasadniając go. Przy tak sformułowanym zarzucie odniesienie się do art. 151 p.p.s.a. jest także niewystarczające. Jak z powyższego wynika, brak było merytorycznych podstaw do wznowienia postępowania zakończonego wydaniem wyroku w sprawie I SA/Kr 438/15, a co za tym idzie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że Sąd I instancji nie dopuścił się zarzucanych naruszeń prawa. Tym samym skargę kasacyjną jako nie mającą usprawiedliwionych podstaw na podstawie art. 184 p.p.s.a. należało oddalić.