I GSK 857/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc (spr.) Sędzia NSA Piotr Piszczek Sędzia del. WSA Małgorzata Bejgerowska Protokolant asystent sędziego Izabela Kołodziejczyk po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 grudnia 2019 r., sygn. akt V SA/Wa 988/19 w sprawie ze skargi K. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 marca 2019 r., nr 499/2019 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne odrzuca skargę kasacyjną.

Wyrokiem z 6 grudnia 2019 r., sygn. akt V SA/Wa 988/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (zwany dalej także "Sądem I instancji") oddalił skargę K. S. (zwanego dalej "skarżącym") na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwanego dalej "ZUS") z 14 marca 2019 r., nr 499/2019, w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Skarżący wniósł skargą kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości ze względu na naruszenie prawa materialnego i proceduralnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: 1. naruszenie art. 28 ust. 3 pkt 6 w zw. z art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 31 i 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r. nr 137, poz. 88; dalej zwanej "u.s.u.s.") poprzez jego błędne zastosowanie polegające na nieprzyjęciu, że skarżący spełnia wymogi dla umorzenia należności z tytułu składek, bowiem nie stwierdzono, iż w egzekucji nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, gdy tymczasem patrząc na stan majątkowy skarżącego widać to już na pierwszy rzut oka, bowiem nie prowadzi on działalności, nie wykonuje żadnego zawodu, nie ma żadnych dochodów, ani nieobciążonego majątku; 2. naruszenie § 3 pkt 1 – 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365) w zw. z art. art. 28 ust. 3a i 3 b w zw. z art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 31 i 32 u.s.u.s. poprzez jego błędne zastosowanie polegające na nieprzyjęciu, że zapłacenie zaległości składkowych pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, nieprzyjęciu, że doszło do nadzwyczajnego zdarzenia, które pozbawiło skarżącego możliwości dalszego prowadzenia działalności, a konieczność zapłaty zaległości przyśpieszyła decyzję o jej zakończeniu, poza tym, nieprzyjęciu, że skarżący jest chory na nieuleczalną, śmiertelną chorobę, co uniemożliwia, lub przynajmniej znacznie utrudnia osiągnięcie dochodów pozwalających na spłatę zaległości; 3. naruszenie prawa proceduralnego mające wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie, tj. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, poprzez niewzięcie pod uwagę interesu społecznego oraz słusznego interesu obywateli oraz poprzez zaniechanie starannego oraz wyczerpującego zebrania materiału dowodowego oraz dowolną, a nie swobodną jego ocenę polegające na nieprawidłowej subsumpcji stanu faktycznego do treści przepisów dotyczących umorzenia zaległości składkowych; 4. naruszenie prawa proceduralnego mające wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie, tj. art. 81a § 1 i art. 7 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego poprzez wydanie decyzji na podstawie nieusuniętych wątpliwości, podczas gdy organ przy wydaniu decyzji powinien dążyć do ustalenia prawdy materialnej. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumenty na poparcie zarzutów postawionych w petitum wniesionego środka zaskarżenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności uwzględnić trzeba, że skuteczne wniesienie skargi kasacyjnej oraz wszczęcie na jej podstawie postępowania sądowoadministracyjnego przed sądem drugiej instancji uzależnione jest od spełnienia warunków wynikających z przepisów ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej zwanej "p.p.s.a."). Obowiązek ustalenia, czy skarga kasacyjna spełnia wymogi skutecznego środka odwoławczego spoczywa zarówno na wojewódzkim sądzie administracyjnym (art. 178 p.p.s.a), jak i na Naczeinym Sądzie Administracyjnym (art. 180 p.p.s.a.). Stosownie do art. 180 p.p.s.a. w zw. z art. 90 § 2 p.p.s.a Naczelny Sąd Administracyjny odrzuci skargę kasacyjną, jeżeli ulegała ona odrzuceniu przez wojewódzki sąd administracyjny, albo zwróci ją temu sądowi w celu usunięcia dostrzeżonych braków. W przedmiotowej sprawie, skarżący wniósł osobiście sporządzoną i podpisaną skargę kasacyjną od wyroku Sądu I instancji z 6 grudnia 2019 r., oddalającą skargę strony na decyzję ZUS z 14 marca 2019 r. Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu z urzędu wiadomo, że skarżący w dniu wniesienia skargi kasacyjnej był tymczasowo zawieszony w wykonywaniu czynności zawodowych na mocy postanowienia Sądu Dyscyplinarnego Izby Adwokackiej w Warszawie z 19 marca 2018 r., sygn. akt DZ 27/18. Tym samym, przed przystąpieniem do rozpoznania skargi kasacyjnej, rozstrzygnąć należy, czy skarga kasacyjne spełnia wymogi niezbędne do skutecznego wniesienia ww. środka zaskarżenia, tj. czy skarga kasacyjna spełnia wymóg art. 175 § 1 p.p.s.a. Zagadnienie o analogicznym charakterze było już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego w postanowieniu z 14 października 2020 r., sygn. akt II GZ 316/20 (treść postanowienia dostępna w Internetowym Portalu Orzeczeń, na stronie: https://ipo.trybunal.gov.pl/). Rozważania w nich zawarte Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszej sprawie w pełni podziela i przyjmuje za swoje, w związku z czym posłuży się nimi w niezbędnym zakresie. Jak wynika z treści art. 4b ust. 1 pkt 5 ustawy z 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (tekst jedn. Dz. U. z 2020, poz. 1651), adwokat nie może wykonywać zawodu w razie orzeczenia kary zawieszenia w czynnościach zawodowych albo tymczasowego zawieszenia w wykonywaniu czynności zawodowych. Stosowanie zaś do treści art. 4d powołanej ustawy, adwokat zawieszony w wykonywaniu czynności zawodowych nie może występować przed sądami lub organami państwowymi i samorządowymi. Skoro, jak już wskazano, skarżący został skutecznie zawieszony w prawach wykonywania zawodu adwokata – wykonywania czynności zawodowych, to zgodnie z przywołanym art. 4d utracił on uprawnienie do występowania przed sądami. Wniesienie skargi kasacyjnej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi obwarowane zostało tak zwanym przymusem radcowsko – adwokackim. Przepis art. 175 § 1 p.p.s.a., określa bowiem, że skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokat lub radcę prawnego. Skarżący, jako pozbawiony (zawieszony), w świetle przywołanych przepisów ustawy o adwokaturze, prawa do wykonywania zawodu, w tym przede wszystkim występowania przed sądami, chcąc zaskarżyć kasacyjnie orzeczenie wojewódzkiego sądu administracyjnego powinien skorzystać z pomocy czynnego zawodowo adwokata lub radcy prawnego, aby wnoszony środek zaskarżenia spełniał nałożony wymóg art. 175 § 1 p.p.s.a. warunkujący skuteczność zainicjowania postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Samodzielne sporządzenie i podpisanie skargi kasacyjnej przez skarżącego, warunkowi temu uchybiało w konsekwencji czego czyniło tak wniesioną skargę kasacyjną nieskuteczną z przyczyn formalnych. Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 wzw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., art. 180 p.p.s.a. w zw. z art. 90 § 2 p.p.s.a w zw. z art. 178 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.