I GSK 817/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Beata Sobocha-Hoc (spr.) Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej W. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lutego 2023 r., sygn. akt V SA/Wa 1320/22 w sprawie ze skargi W. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 19 kwietnia 2021 r. nr 1401-IEE3.711.1.51.2021.2.MT w przedmiocie zawieszenia postępowania egzekucyjnego 1. prostuje z urzędu oczywistą omyłkę w sentencji wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lutego 2023 r. sygn. akt V SA/Wa 1320/22, w ten sposób, że w wierszu 3 od dołu błędną datę "19 kwietnia 2022 r." zastępuje prawidłową: "19 kwietnia 2021 r."; 2. oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej zwany "WSA" lub "Sądem I instancji") wyrokiem z 22 lutego 2023 r., sygn. akt V SA/Wa 1320/22, działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej zwanej "p.p.s.a."), oddalił skargę W. K. (dalej zwanego "skarżącym") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej zwanego "DIAS" lub "organem") z 19 kwietnia 2021 r. w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Skarżący wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku zaskarżając go w całości. W skardze kasacyjnej wniósł o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym poniesionych kosztów zastępstwa procesowego z urzędu. Ponadto skarżący zrzekł się rozprawy. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy w postaci art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a w zw. z art. 7, art. 77 i art 136 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 256; dalej zwanej "k.p.a.) w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1427.; dalej zwanej "u.p.e.a.") w zw. z art. 56 § 1 pkt 1 – 4 i pkt 5 u.p.e.a., polegające na tym, że Sąd wykonując funkcję kontrolną uznał, że DIAS po otrzymaniu zażalenia uczestnika na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Sochaczewie nr 1428.SEE.711.07.2021.ID o odmowie zawieszenia postępowania egzekucyjnego nie miał obowiązku przeprowadzić żadnych czynności wyjaśniających mających na celu zweryfikowanie, jakie stanowisko zajął Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu wobec wniosku o umorzenie należności, a także że organ nie miał obowiązku zweryfikowania, czy nie wystąpiły przesłanki zawieszenia postępowania egzekucyjnego z urzędu, wskazane w art. 56 § 1 pkt 1 – 4 u.p.e.a. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano argumenty na poparcie przedstawionego zarzutu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdyż skarżący kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a organ nie zażądał jej przeprowadzenia. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. – jak też aby zachodziły przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenie oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę związany był granicami skargi kasacyjnej. Zaznaczenia wymaga, że zakres kontroli instancyjnej dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny jest ograniczony w tym sensie, że jest wyznaczony zarzutami i żądaniami strony zawartymi w skutecznie wniesionej skardze kasacyjnej. Innymi słowy, NSA może uwzględnić tylko te zarzuty kasacyjne, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej. Nie może natomiast zastępować strony i uzupełniać przytoczonych podstaw kasacyjnych oraz badać, czy sąd administracyjny I instancji nie naruszył innych przepisów. Jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Przepis ten wyznacza granice, w jakich NSA uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej. Wskazana regulacja – będąca przepisem szczególnym – modyfikuje normę zawartą w art. 141 § 4 p.p.s.a., stosowanym odpowiednio w związku z art. 193 (zdanie pierwsze) p.p.s.a., w ten sposób, że pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ograniczyć się do oceny zarzutów skargi kasacyjnej, umożliwiając tym samym pominięcie tych elementów uzasadnienia wyroku, które nie są niezbędne dla wyjaśnienia istoty rozstrzygnięcia NSA. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w rozpoznawanej sprawie przesłanka ta została spełniona. Zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: - naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.); - naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Skargę kasacyjną w rozpoznawanej sprawie oparto wyłącznie na podstawie naruszenia przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy. Przypomnieć należy, że przedmiotem kontroli Sądu I instancji było postanowienie organu nadzoru, którym utrzymano w mocy postanowienie organu egzekucyjnego, odmawiające zawieszenia prowadzonego wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego. Przyczyny zawieszenia postępowania egzekucyjnego zostały enumeratywnie wymienione w art. 56 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu w całości lub w części w razie wstrzymania wykonania, odroczenia terminu wykonania obowiązku albo rozłożenia na raty spłat należności pieniężnej, śmierci zobowiązanego, jeżeli obowiązek nie jest ściśle związany z osobą zmarłego, utraty przez zobowiązanego zdolności do czynności prawnych i braku jego przedstawiciela ustawowego, na żądanie wierzyciela, w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Zaistnienie jednej z powyższych przesłanek obliguje organ egzekucyjny do zawieszenia postępowania egzekucyjnego, natomiast żadne inne przyczyny nie mogą skutkować jego zawieszeniem. Zawieszenie postępowania egzekucyjnego nie zależy zatem od uznania organu egzekucyjnego, lecz od ustalenia, czy wystąpiła obligatoryjna przyczyna zawieszenia postępowania egzekucyjnego przewidziana przez ustawodawcę w wyżej przytoczonym przepisie art. 56 § 1 u.p.e.a. Jeżeli zatem zachodzi którakolwiek ze wskazanych w powołanym przepisie przesłanek, to organ egzekucyjny ma obowiązek zawieszenia postępowania. Z drugiej zaś strony w razie niewystąpienia żadnej z przyczyn zawieszenia postępowania egzekucyjnego, wymienionych w analizowanym przepisie, organ egzekucyjny nie może zawiesić postępowania. Przy czym, co istotne, użyty przez ustawodawcę w art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a. zwrot "w innych przypadkach przewidzianych w ustawach" odnosi się do takich sytuacji, gdy przepis innej ustawy zobowiązuje, bądź upoważnia organ egzekucyjny do zawieszenia postępowania. Zatem tylko ustawa może określać inne niż zawarte w art. 56 § 1 pkt 1 – 4 u.p.e.a. podstawy zawieszenia postępowania egzekucyjnego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z przepisu art. 56 u.p.e.a. wynika, że organ egzekucyjny jest zobowiązany z mocy prawa do zawieszenia postępowania w przypadku zaistnienia jednej z wymienionych przesłanek. Nie uprawnia on jednak organu egzekucyjnego do tzw. luzu decyzyjnego, tj. nie może on zawiesić postępowania egzekucyjnego z innych niż wymienionych w przepisie przyczyn. Samo wniesienie przez skarżącego wniosku o umorzenie należności lub rozłożenia ich na raty nie obliguje organu do zawieszenia postępowania. Jedynie pozytywna decyzja w sprawie udzielenia ulgi w spłacie stanowiłaby przesłankę do zawieszenia postępowania. Strona skarżąca w skardze kasacyjnej nie wskazała żadnych przesłanek z art. 56 u.p.e.a. Należy podkreślić, że już Sąd I instancji rozpoznając skargę zwrócił uwagę, że zobowiązany, wnosząc o zawieszenie postępowania egzekucyjnego jest zobowiązany do wskazania jednej z okoliczności, o których mowa w ww. przepisie. Przy czym zaznaczyć w tym miejscu należy, że przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewidują możliwości zawieszenia postępowania na wniosek dłużnika, na co słusznie zwrócił także uwagę autor skargi kasacyjnej wskazując podnosząc, iż ustawa u.p.e.a nie przewiduje konstrukcji wniosku zobowiązanego postępowania egzekucyjnego, a więc pisma uczestnika sygnalizujące przesłanki zawieszenia na podstawie art. 56 u.p.e.a. zawsze powinny być uwzględniane jako oświadczenia wiedzy. Należy przyjąć przy tym jednak, że skoro wniosek zobowiązanego o zawieszenie postępowania egzekucyjnego nie stanowi oświadczenia woli składanego w celu doprowadzenia do czasowego przerwania stosowania środków egzekucyjnych, ale oświadczenie wiedzy dotyczące istnienia podstaw do zawieszenia postępowania, to zobowiązany, wnosząc o zawieszenie postępowania, jest zobligowany do wskazania istnienia jednej z okoliczności, o których mowa w art. 56 § 1 pkt 1 – 3 i 5 u.p.e.a. Wówczas oświadczenie to jest podstawą do podjęcia przez organ egzekucyjny działań z urzędu (por. P. M. Przybysz [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, LEX/el. 2023, art. 56). W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że skarżący we wniosku nie wskazał bezpośrednio żadnej z przesłanek, o której mowa w art. 56 § 1 pkt 1 – 3 i 5 u.p.e.a. Skarżący pomimo, iż wniósł o zawieszenie postępowania egzekucyjnego, to – jak wskazuje zgromadzony materiał dowodowy, na co również słusznie zwrócił uwagę Sąd I instancji – w sprawie nie wystąpiła przesłanka zawieszenia postępowania egzekucyjnego przewidziana przez ustawodawcę w art. 56 § 1 u.p.e.a., która nakazywałaby organowi zawiesić postępowanie egzekucyjne prowadzone w stosunku do skarżącego. Skarżący nie miał, ani odroczonego terminu wykonania obowiązku, ani wstrzymanego wykonania obowiązku, posiadał zdolność do czynności prawnych, a ponadto nie zachodziły żadne inne przyczyny zawieszenia postępowania egzekucyjnego przewidziane przepisami prawa. Również wierzyciel nie występował do organu egzekucyjnego z żądaniem zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Skoro zatem, wskazane przez autora skargi kasacyjnej, trwające postępowanie administracyjne w przedmiocie umorzenia należności nie stanowi przesłanki art. 56 u.p.e.a. to organ nie miał obowiązku ich zbadania w szczególności, że pozostają one bez znaczenia dla sprawy – co wynika wprost z poczynionych wcześniej rozważań. Tym samym nie można uznać za zasadne podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a w zw. z art. 7, art. 77 i art 136 § 1 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 56 § 1 pkt 1 – 4 i pkt 5 u.p.e.a. W oparciu o powyższe rozważania uznać bowiem należy, że Sąd I instancji zasadnie stwierdził, iż w sprawie nie naruszono zasady praworządności, zaufania do władzy publicznej i postępowania dowodowego. Działania organu oparte były na dokładnej analizie zgromadzonego materiału dowodowego, który znajdował się w aktach sprawy, a organ nadzoru, podjął wszelkie czynności celem dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz poddał prawidłowej ocenie, wyjaśnił przesłanki, którymi kierował się przy wydaniu rozstrzygnięcia, a poczynione ustalenia zawarto w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Z tych powodów, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną oddalił. Na podstawie art. 156 § 1 i § 3 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny sprostował z urzędu oczywistą omyłkę w sentencji zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 22 lutego 2023 r. sygn. akt V SA/Wa 1320/22 w wierszu trzecim od dołu poprzez zastąpienie daty "19 kwietnia 2022 r." datą "19 kwietnia 2021 r.", jako właściwą datą wydania postanowienia przez DIAS.