I GSK 694/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Śląskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Częstochowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 stycznia 2025 r. sygn. akt III SA/Gl 812/24 w sprawie ze skargi R. K. na postanowienie Dyrektora Śląskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Częstochowie z dnia 11 lipca 2024 r. nr OR12/2024/P/031 w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Dyrektora Śląskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Częstochowie na rzecz R. K. 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 29 stycznia 2025 r., III SA/Gl 812/24 po rozpoznaniu skargi R. K. (dalej: strona) na postanowienie Dyrektora Śląskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Częstochowie (organ) z 11 lipca 2024 r. nr OR12/2024/P/031 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w punkcie 1. uchylił zaskarżone postanowienie. W punkcie 2. zasądził od organu na rzecz strony 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Dyrektor Śląskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Częstochowie (dalej: "skarżący kasacyjnie organ") wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku domagając się jego uchylenia w całości i oddalania skargi. Ewentualnie wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. W każdym przypadku wniesiono o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym oraz zrzeczono się rozpoznania sprawy na rozprawie. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.: 1) art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) ustawy z 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2024 roku poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") w związku z art. 58 § 1 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że skarżący uprawdopodobnił brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania i w skutek tego uznanie, że organ błędnie odmówił przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, podczas gdy pełnomocnik skarżącego w dniu 5 kwietnia 2024 r. wniosła odwołanie, ale bez wniosku o przywrócenie terminu, zatem w takiej sytuacji należało uznać, że w tej dacie ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia odwołania, gdyż pełnomocnik skarżącego była w stanie dokonać czynności procesowej w postaci sporządzenie i wniesienia odwołania, a skoro tak to po tej dacie nie można już mówić o braku winu w uchybieniu terminu i braku winy co do niezłożenia wniosku do przywrócenia terminu wraz z odwołaniem; w takim stanie faktycznym trudno uznać, że skarżący, a właściwie pełnomocnik skarżącego, uprawdopodobniła, że uchybiła terminowi do wniesienia odwołania bez swojej winy; 2) art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 58 § 2 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu w terminie 7 (siedmiu) dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, podczas gdy w sprawie należało uznać, że przyczyna uchybienia terminu ustała w dacie złożenia przez pełnomocnik skarżącego odwołania w dniu 5 kwietnia 2024 r. i w tej dacie, ewentualnie najpóźniej do 12 kwietnia 2024 r., powinien zostać złożony również wniosek o przywrócenie terminu, a skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania dopiero 11 czerwca 2024 r. zatem po upływie siedmiu dni od dnia ustania przyczyny do wniesienia odwołania i już tylko z tej przyczyny wniosek o przywrócenie terminu nie zasługiwał na uwzględnienie; nawet jeżeliby przyjąć założenie, że w dacie złożenia odwołania pełnomocnik skarżącego nie miała świadomości, że odwołanie zostało złożone po terminie i dlatego razem z odwołaniem nie złożyła wniosku o przywróceniu terminu do jego wniesienia to pełnomocnik skarżącego z pewnością miała już taką świadomość w dacie odbioru postanowienia o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania tj. 31 maja 2024 r., zatem powinna złożyć wniosek o przywrócenie terminu do 7 czerwca 2024 r., a pełnomocnik skarżącego uczyniła to dopiero w dniu 11 czerwca 2025 r. czyli również w tym przypadku nie dochowała siedmiodniowego terminu od dnia ustania przyczyny uchybienia na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania i przy przyjęciu ww. założenia wniosek o przywrócenie terminu również nie mógłby zostać uwzględniony. Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżący kasacyjnie organ przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Strona w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym, gdyż skarżący kasacyjnie organ zrzekł się przeprowadzenia rozprawy, zaś strona jej nie zażądała. Zgodnie z art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Wskazana regulacja – będąca przepisem szczególnym – modyfikuje normę zawartą w art. 141 § 4 p.p.s.a., stosowanym odpowiednio w związku z art. 193 (zdanie pierwsze) p.p.s.a., w ten sposób, że pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ograniczyć się do oceny zarzutów skargi kasacyjnej, umożliwiając tym samym pominięcie tych elementów uzasadnienia wyroku, które nie są niezbędne dla wyjaśnienia istoty rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego. Przechodząc do rozpoznania skargi kasacyjnej należy zauważyć, iż uwzględniając istotę sporu prawnego rozpatrywanej sprawy, komplementarny charakter zarzutów kasacyjnych uzasadnia, aby rozpatrzeć je łącznie. Kwestią sporną w sprawie pozostaje, czy zasadnie Dyrektor Śląskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Częstochowie postanowieniem z 11 lipca 2024 r. odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji tego organu z 11 marca 2024 r. Należy przypomnieć, że podstawę prawną zaskarżonego postanowienia stanowiły przepisy art. 58 § 1 i § 2 w związku z art. 59 § 2 k.p.a. Zgodnie z art. 58 § 1 i 2 k.p.a., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. O przywróceniu terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia postanawia ostatecznie organ właściwy do rozpatrzenia odwołania lub zażalenia (art. 59 § 2 k.p.a.). Odnotować przy tym wypada, że art. 58 § 1 k.p.a. nie wymaga, aby brak winy w niedochowaniu terminu był przedmiotem dowodu. Zgodnie bowiem z tym przepisem, okoliczności przemawiające za przywróceniem terminu muszą zostać uprawdopodobnione, tj. wykazanie określonych okoliczności w sposób niedający pewności, ale wskazujący wyłącznie na określone prawdopodobieństwo ich wystąpienia. Przywrócenie terminu nie jest przedmiotem uznania administracyjnego, gdyż organ administracji publicznej ma obowiązek przywrócenia terminu w przypadku, gdy zachodzi ustawowa przesłanka, tj. jeżeli zainteresowany uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (świadczy o tym zwrot "należy przywrócić"). Wobec tego istota tego postępowania sprowadza się do ustalenia, czy zainteresowany uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Przy czym brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z rozważeniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy oraz przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem. Przywrócenie terminu ma zatem charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Może mieć miejsce tylko w przypadku, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przesłanką przywrócenia terminu jest zatem uprawdopodobnienie braku winy strony w jego uchybieniu, przy czym pojęcie winy należy rozumieć w sposób obiektywny - wymagający od strony staranności. Podkreślić w tym miejscu należy, że z uprawdopodobnieniem wiąże się ustalenie jakiegoś faktu w oparciu o wiarygodne środki dowodowe, pozwalające na przekonanie się przez organ administracji o zgodności danych faktów z rzeczywistością. Uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu nie jest zatem równoznaczne z udowodnieniem tej okoliczności. Uprawdopodobnienie pojmowane jest jako środek zastępczy dowodu w ścisłym znaczeniu, jest to środek zwolniony z formalizmu zwykłego postępowania dowodowego, bowiem ma na celu przyspieszenie postępowania w sprawie. To właśnie od oceny organu administracji publicznej (sądu) zależy uznanie, czy dokonane na podstawie uprawdopodobnienia ustalenia są na tyle wiarygodne, by można było uznać za uprawdopodobnione fakty, na które strona się powołuje. Postępowanie w sprawie przywrócenia terminu opiera się na argumentach przedstawionych przez stronę, ciężar uprawdopodobnienia spoczywa na zainteresowanym, ciężar wykazania braku winy w uchybieniu terminu obciąża wnioskodawcę. Jak wynika z akt sprawy decyzja organu z 11 marca 2024 r. została doręczona pełnomocnikowi skarżącego 20 marca 2024 r. Pismem z 28 marca 2024 r. (nadanym 5 kwietnia 2024 r. w placówce pocztowej) pełnomocnik strony wniósł odwołanie od decyzji z 11 marca 2024 r. Organ postanowieniem z 24 maja 2024 r. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Pełnomocnik strony pismem z 11 czerwca 2024 r. złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji. Do wniosku z 11 czerwca 2024 r. dołączono zaświadczenie lekarskie z 4 czerwca 2024 r. jak również odwołanie z 28 marca 2024 r. Istotną okolicznością w sprawie jest przedłożone zaświadczenie lekarskie z 4 czerwca 2024 r. (vide karta nr 32 akt administracyjnych), z którego wynika, że pełnomocnik skarżącego był leczony na zaburzenia depresyjno – lękowe o charakterze mieszanym w dniach (od 5 marca 2024 r. do 4 czerwca 2024 r.). Zatem na podstawie powyższych ustaleń wynika, że ostatnim dniem ustania przyczyny uchybienia terminu do wniesienia odwołania był 4 czerwca 2024 r. W związku z tym ustawowy siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu rozpoczął bieg 5 czerwca 2024 r. i zakończył się 12 czerwca 2024 r. Z kolei wniosek o przywrócenie terminu z jednoczesnym wniesieniem odwołania (dopełnieniem czynności, dla której uchybiono terminowi) został wniesiony 11 czerwca 2024 r., czyli z zachowaniem siedmiodniowego terminu. Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się z Sądem I instancji, że analiza argumentów wskazanych we wniosku o przywrócenie terminu oraz załączonej dokumentacji dawała podstawy do uznania, że pełnomocnik skarżący przekonująco uprawdopodobnił brak winy w niedochowaniu terminu do złożenia odwołania. W sprawie uprawdopodobnienie nie opiera się wyłącznie na twierdzeniach zainteresowanego, gdyż zostały one wzmocnione i poparte (uwiarygodnione) za pomocą przedłożonych środków dowodowych, które przemawiają na rzecz tezy, że pełnomocnik skarżącego uchybiając terminowi nie działał w sposób niedbały. Ponadto, przy ocenie winy należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie danej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań niezwłocznie po uchybieniu terminu. W sprawie, niezwłocznie po ustąpieniu dolegliwości chorobowych, pełnomocnik skarżącego dokonał uchybionych czynności i 11 czerwca 2024 r. złożył odwołanie wraz z wnioskiem. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionej podstawy i zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługują na uwzględnienie a zaskarżony wyrok odpowiada prawu. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2) p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 215)