I GSK 595/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc (spr.) Sędzia NSA Piotr Piszczek Sędzia del. WSA Jacek Boratyn Protokolant asystent sędziego Izabela Kołodziejczyk po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 listopada 2020 r. sygn. akt V SA/Wa 184/20 w sprawie ze skargi K. B. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 19 listopada 2019 r. nr 107/2019 w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu ułatwiania startu młodym rolnikom 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od K. B. na rzecz Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa 4 050 (cztery tysiące pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej zwany: WSA lub sądem I instancji) wyrokiem z 3 listopada 2020 r. sygn. akt V SAMa 184/20, działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej zwanej: p.p.s.a.), oddalił skargę K. B. (dalej zwanego: skarżącym) na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej zwanego: Prezesem ARiMR lub Agencją) z 19 listopada 2019 r. nr 107/2019 w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom". Skarżący, reprezentowany przez adwokata, wniósł skargę kasacyjną na powyższe orzeczenie zaskarżając je w całości. W skardze kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz uchylenie w całości decyzji Prezesa ARiMR z 19 listopada 2019 r. – na podstawie art. 188 p.p.s.a. oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Ponadto skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego tj. § 18 ust. 1 pkt 3 lit. b rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwienie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013 (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1159; dalej zwanego: rozporządzeniem wykonawczym) przez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że wydatki poniesione przez skarżącego przy umowach kupna nr 1, 2 i 3 z 1 października 2018 r. nie są wydatkami w rozumieniu powyższego przepisu poniesionymi w terminie tam wymienionym na inwestycje określone w biznesplanie, gdyż 1 października 2018 r. na podstawie umów kupna nr 1, 2 i 3 skarżący nie nabył własności gruntów rolnych. Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżący przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z 183 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Na wstępie należy wskazać, że jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną powinno zawierać ocenę przedstawionych w tej skardze zarzutów. Przepis ten określa tym samym zakres, w jakim NSA realizuje obowiązek uzasadnienia wyroku oddalającego skargę kasacyjną – modyfikując treść normy prawnej zawartej w art. 141 § 4 p.p.s.a. Norma zawarta w art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie) umożliwia zatem ograniczenie uzasadnienia wyroku NSA wyłącznie do oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny, mając powyższe na uwadze, ograniczył rozważania w niniejszej sprawie do oceny zarzutów skargi kasacyjnej i wyjaśnienia istoty rozstrzygnięcia. W myśl art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przechodząc do oceny zarzutów kasacyjnych wypada stwierdzić, że przedmiotową skargę kasacyjną oparto na naruszeniu prawa materialnego. W rozpoznawanej sprawie zasadnicze znaczenie ma ocena przyjętej przez sąd I instancji wykładni przepisów prawa materialnego § 18 ust. 1 pkt 3 lit. b) rozporządzenia wykonawczego. Zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 3 lit. b) rozporządzenia wykonawczego beneficjent powinien wydatkować w okresie 3 lat od dnia wypłaty pomocy co najmniej 70% kwoty pomocy na inwestycje określone w biznesplanie. Z kolei § 19 pkt 2 stanowi, że beneficjent powinien przedłożyć w Agencji potwierdzone za zgodność z oryginałem przez pracownika Agencji lub notariusza kopie faktur, dokumentów księgowych o równoważnej wartości dowodowej lub innych dokumentów potwierdzających poniesienie wydatków co najmniej 70% kwoty pomocy na inwestycje zgodne z założeniami biznesplanu – po zrealizowaniu każdej z inwestycji i nie później niż do dnia upływu 3 lat od dnia wypłaty pomocy. Pomoc podlega zwrotowi w całości lub części jeżeli beneficjent nie spełni warunków, o których mowa w § 18 ust. 1, lub nie przedłoży w Agencji dokumentów, o których mowa w § 19, co wynika z § 20 rozporządzenia wykonawczego. Natomiast w myśl § 21 rozporządzenia beneficjent może wystąpić do dyrektora oddziału regionalnego Agencji z wnioskiem o wyrażenie zgody na zmianę założeń biznesplanu, w tym wydłużenie okresu jego realizacji, jeżeli spełni warunki określone w § 2 ust. 1 pkt 3 lit. b) i c), czyli jeżeli m. in. plan rozwoju gospodarstwa przewiduje inwestycje na kwotę co najmniej 70% pomocy, z zastrzeżeniem § 18 ust. 3. Powołane przepisy określają zobowiązania jakie beneficjent musi spełnić, aby mógł skorzystać z otrzymanej pomocy, bez konieczności jej zwrotu. Do spełnienia tych warunków skarżący zobowiązał się już we wniosku o przyznanie pomocy zaznaczając odpowiednie rubryki w punkcie XII oraz w części "Oświadczenie o zadeklarowanych do przyjęcia działkach ewidencyjnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego przedstawionego w biznesplanie", a także punkcie XV wniosku "Inne oświadczenia i zobowiązania wnioskodawcy", w którym oświadczył, że znane są mu zasady przyznawania i wypłaty pomocy z tytułu "Ułatwienia startu młodym rolnikom" w ramach PROW 2007 – 2013. Również w decyzji z 30 marca 2015 r. przyznającej skarżącemu pomoc z tytułu "Ułatwianie startu młodym rolnikom", wymieniono te zobowiązania zaznaczając, że beneficjent jest zobligowany do wywiązania się z nich (decyzja z 30 marca 2015 r., pouczenie punkt 4. d), k. 38 akt administracyjnych). Realizacja założeń biznesplanu w zakresie planowanej inwestycji na kwotę co najmniej 70% pomocy, w określonym przez rozporządzenie czasie, jest jednym z takich zobowiązań. Już biznesplan na etapie składania wniosku musi przewidywać określone inwestycje na kwotę co najmniej 70% pomocy. Jest to warunek otrzymania pomocy zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 3 lit. c) rozporządzenia wykonawczego, który stanowi, że pomoc finansowa w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego programem, jest przyznawana osobie fizycznej jeżeli plan rozwoju gospodarstwa (biznesplan) przewiduje inwestycje na kwotę co najmniej 70% pomocy, z zastrzeżeniem § 18 ust. 3. Wobec powyższego stwierdzić należy, że aby wywiązać się z zobowiązań wynikających z § 18 i § 19 rozporządzenia wykonawczego i nie narazić się na konieczność zwrotu pomocy na podstawie § 20 rozporządzenia, to należy w ciągu 3 lat od otrzymania pomocy wydatkować co najmniej 70% kwoty pomocy na inwestycje określone w biznesplanie i przedłożyć w określonym czasie dokumenty potwierdzające ten fakt. Jeżeli beneficjent chce przeznaczyć uzyskaną kwotę na inną inwestycję, niż wskazana w biznesplanie załączonym do wniosku, to najpierw musi zwrócić się do organu o wyrażenie zgody, gdyż jest to zmiana warunków na jakich pomoc została udzielona. Beneficjent może wystąpić o wyrażenie zgody w okresie 3 lat, gdyż w wciągu 3 lat musi wydatkować co najmniej 70% pomocy. W związku z tym stwierdzić należy, że sąd I instancji dokonał prawidłowej wykładni § 18 ust. 1 pkt 3 lit. b) rozporządzenia wykonawczego uznając, że z powołanego przepisu wynika obowiązek zrealizowania inwestycji określonych w biznesplanie w okresie 3 lat od wypłaty pomocy przy wydatkowaniu co najmniej 70% kwoty pomocy. Sąd interpretując powołany przepis zasadnie wziął pod uwagę treść § 19 pkt 2 rozporządzenia wykonawczego, który reguluje sposób i termin dokumentowania wydatków co najmniej 70% kwoty pomocy na inwestycje zgodne z założeniami biznesplanu i potwierdza, że każda z inwestycji przewidzianych w biznesplanie powinna być zrealizowana nie później niż do dnia upływu 3 lat od dnia wypłaty pomocy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego taki obowiązek wynikał również z biznesplanu, który miał realizować skarżący. Przyjęto w nim, że wydatki o charakterze inwestycyjnym – zakup nieruchomości, będą dokonywane zgodnie z zasadami przyznawania i wypłaty pomocy z tytułu "Ułatwienia startu młodym rolnikom" w ramach PROW 2007 – 2013. Z kolei § 18 ust. 1 pkt 3 lit. b) rozporządzenia wykonawczego wskazuje, że należy wydatkować, w okresie 3 lat od dnia wypłaty pomocy, co najmniej 70% kwoty pomocy na inwestycje określone w biznesplanie. Wobec tego nie sposób przyjąć, jak uczynił to skarżący kasacyjnie, że biznesplan miał być realizowany w tym zakresie przez 5 lat. Wyraźnie również zostało to wyartykułowane w decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w Krakowie z 30 marca 2015 r. przyznającej skarżącemu pomoc finansową w wysokości 100 000 zł (pouczenie punkt 4. d)). Skoro pomoc została wypłacona skarżącemu 8 grudnia 2015 r., to termin realizacji zobowiązania upływał 8 grudnia 2018 r. Stanowisko skarżącego kasacyjnie, że wydatkowanie 70% pomocy przy zawarciu pisemnej umowy kupna stanowiło wydatek na inwestycję określoną w biznesplanie nie uwzględnia, że stosownie do § 18 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia wykonawczego wydatki na inwestycje mogą obejmować zakup gruntów rolnych, które do dnia upływu 5 lat od dnia wypłaty pomocy beneficjent będzie wykorzystywał do działalności rolniczej w gospodarstwie. Zakup gruntów rolnych następuje z chwilą zawarcia umowy przenoszącej własność gruntu rolnego w formie aktu notarialnego i tylko wydatki z tego tytułu, a nie z tytułu zawarcia jedynie pisemnej umowy "kupna", mogą być traktowane jako wydatki na inwestycje. W świetle powyższych rozważań za nietrafny należy uznać zarzut naruszenia prawa materialnego podniesiony w skardze kasacyjnej. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 § 1 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.