I GSK 543/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia del. WSA Jacek Boratyn (spr.) Protokolant asystent sędziego Marta Górniak po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 7 czerwca 2022 r. sygn. akt I SA/Bd 47/21 w sprawie ze skargi M. L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 7 grudnia 2020 r. nr 0401-IEE.711.271.2020.2 w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od M. L. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy (dalej: WSA w Bydgoszczy), wyrokiem z 7 czerwca 2022 r., sygn. I SA/Bd 47/21, po rozpoznaniu skargi M. L. (dalej zwanego skarżącym lub zobowiązanym) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 7 grudnia 2020 r., nr 0401-IEE.711.271.2020.2, w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną, oddalił skargę. W stanie faktycznym sprawy Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Bydgoszczy prowadził wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne na podstawie wystawionego przez Wójta Gminy [...] tytułu wykonawczego z dnia 20 września 2018 r., obejmującego nieuiszczony podatek od nieruchomości. W toku prowadzonego postępowania, organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 21 sierpnia 2020 r., dokonał zajęcia wierzytelności skarżącego z rachunku bankowego w Banku Spółdzielczym w K. Zawiadomienie doręczono skarżącemu w dniu 9 września 2020 r. Pismem z dnia 15 września 2020 r. skarżący wniósł skargę na dokonane zajęcie rachunku bankowego, w której podniósł, iż tytuł wykonawczy na podstawie którego dokonano powyższego zajęcia wystawiony został na zobowiązanego M.L.1 Posiadaczem zajętego rachunku bankowego jest natomiast M. L. Postanowieniem z dnia 15 października 2020 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Bydgoszczy oddalił złożoną skargę. Organ egzekucyjny wskazał, że w sprawie zastosowano jeden ze środków egzekucyjnych wymienionych w art. 1a pkt 12 lit. a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm. – dalej jako: "u.p.e.a."). Zaskarżona czynność egzekucyjna zajęcia rachunku bankowego przeprowadzona została zgodnie z art. 80 § 1 u.p.e.a., przez przesłanie zawiadomienia o zajęciu do dłużnika zajętej wierzytelności. O zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego zawiadomiono również skarżącego. Zdaniem organu, zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego spełnia wszystkie wymogi wynikające z obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa. Brak zatem było podstaw do uznania skargi za zasadną. Rozpoznając złożone zażalenie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 7 grudnia 2020 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Organ stwierdził, że podstawę zastosowanego środka egzekucyjnego stanowiło prawidłowo sporządzone zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego, które zawierało wszystkie wymagane dla tego dokumentu elementy określone w art. 67 § 2 i § 2a u.p.e.a. Wobec powyższego, organ egzekucyjny stosując środek egzekucyjny przewidziany w art. 1a pkt 12 lit.a u.p.e.a., nie naruszył przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a zatem brak jest podstaw do uznania zasadności złożonej skargi. Pod względem proceduralnym i formalnym zaskarżona czynność egzekucyjna przeprowadzona została prawidłowo. Natomiast, podniesiona zarówno w skardze, jak i zażaleniu na postanowienie organu egzekucyjnego okoliczność dotycząca wskazania w tytule wykonawczym imienia zobowiązanego, innego niż w zawiadomieniu o zajęciu, nie może być przedmiotem rozpatrzenia skargi określonej w art. 54 u.p.e.a. Niemniej jednak, jak wynika z akt niniejszej sprawy, w dacie wystawienia tytułu wykonawczego skarżący nosił imię "M.1", a dopiero w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego dokonał zmiany imienia z "M.1" na "M." (obowiązującego od dnia 31 października 2019 r.). Oznacza to, że zawiadomienie z dnia 21 sierpnia 2020 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego w Banku Spółdzielczym w K. prawidłowo wskazuje imię i nazwisko skarżącego, jako zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 20 września 2018 r. WSA w Bydgoszczy po rozpoznaniu skargi zobowiązanego, oddalił tę skargę. Sąd stwierdził, że zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy oraz zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. W sprawie skargi na czynności egzekucyjne, postanowienie wydaje organ egzekucyjny, na które przysługuje zażalenie (art. 54 § 4 i § 5 powyższej ustawy). Przedmiotem skargi są czynności egzekucyjne, przez które należy rozumieć, zgodnie z definicją zawartą w art. 1a pkt 2 powołanej ustawy, wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania, zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości w działaniu organu egzekucyjnego, który na podstawie art. 80 § 1 u.p.e.a. przesłał do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wezwał bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz niezwłocznie po upływie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności. Zawiadomienie o zajęciu doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności za pośrednictwem systemu Ognivo umożliwiającego elektroniczną wymianę informacji, w dniu 21 sierpnia 2020 r. Skarżący natomiast, stosownie do art. 67 § 2b powołanej ustawy, otrzymał wydruk tego zawiadomienia, w dniu 9 września 2020 r. Sąd uznał, że słuszne jest stanowisko organu, że zarzuty dotyczące wskazania w tytule wykonawczym imienia zobowiązanego innego niż w zawiadomieniu o zajęciu, nie może być przedmiotem rozpatrzenia skargi określonej w art. 54 u.p.e.a. Może bowiem stanowić podstawę do złożenia zarzutów z art. 33 § 1 u.p.e.a. Niemniej jednak zauważył, że można na podstawie akt sprawy stwierdzić, że organ prawidłowo ustosunkował się do twierdzeń skarżącego. Z akt administracyjnych wynika, że w dacie wystawienia spornego tytułu wykonawczego skarżący nosił imię "M.1", a dopiero w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego dokonał zmiany imienia z "M.1" na "M." (obowiązującego od dnia 31 października 2019 r., karta nr 21). Zatem, zawiadomienie pochodzące z dnia 21 sierpnia 2020 r., wystosowane już po zmianie imienia przez skarżącego, o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego, prawidłowo wskazuje aktualne na ten moment imię i nazwisko skarżącego, jako zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 20 września 2018 r. wystawionego na tę samą osobę, lecz noszącą jeszcze wówczas imię M.1. Zmiana imienia w toku postępowania egzekucyjnego nie powoduje konieczności umorzenia postępowania. Sąd dodał także, że nie jest przedmiotem sporu i nie ulega wątpliwości to, że osoba zobowiązanego nie uległa zmianie. Potwierdzają to dane identyfikacyjne – jak w szczególności PESEL. Nie ma zatem podstaw do kwestionowania zaskarżonej czynności egzekucyjnej. Skargę kasacyjną od wyroku WSA w Bydgoszczy wniósł zobowiązany, zaskarżając go w całości. 1. Na podstawie art. 174 pkt. 2 P.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 3 par 1 i 2 pkt 2 w zw. z art. 145 par. 1 pkt 1 i 151 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że działanie organów administracji publicznej było prawidłowe, nie naruszało przepisów powszechnie obowiązującego prawa, co uzasadniało oddalenie skargi na czynność egzekucyjną, b) art. 67 par. 2 i par. 2 a) u.p.e.a. poprzez niewłaściwą wykładnię i zastosowanie, w konsekwencji przyjęcie, że zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego stanowiące podstawę zastosowania środka egzekucyjnego zawierało wszystkie elementy, c) art. 54 u.p.e.a. poprzez jego niewłaściwy wykładnię i w konsekwencji wyłączenie od zastosowania w stanie faktycznym i prawnym sprawy, d) art. 61 a) K.p.a. w związku z art. z art. 54 par. 1 w zw. z art 1a pkt. 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez: - przyjęcie, że w stanie faktycznym i prawnym sprawy nie dokonano czynności egzekucyjnej na którą przysługiwała by skarga w trybie art. 54 u.p.e.a., - aktualizacja zajęcia nie jest czynnością egzekucyjną w rozumieniu ustawy 2. na podstawie art. 174 pkt. 1 P.p.s.a. naruszenie prawa materialnego: w postaci art. 8 K.p.a. tj. poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania uczestników postępowania w do władzy publicznej. Na tej podstawie skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Bydgoszczy. Ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego kasacyjnie wystąpił ponadto o przyznanie mu wynagrodzenia za udzielenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powołano się na znaczenie w postępowaniu egzekucyjnym tytułu wykonawczego i konieczność jego aktualizacji na gruncie niniejszej sprawy. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy, w odpowiedzi na skargę kasacyjną, wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na swoja rzecz kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. (ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. Jak stanowi zaś art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego, przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), bądź na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). W przypadku zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania podkreślić należy, że prawidłowo sformułowany zarzut tego typu winien wskazywać konkretne regulacje procesowe, którym uchybił sąd pierwszej instancji, a także to, że naruszenie tego rodzaju regulacji mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Skarżący kasacyjnie nie może więc ograniczyć się tylko do wskazania, że do naruszenia określonych przepisów faktycznie doszło, ale musi wykazać, co najmniej potencjalny, związek przyczynowy pomiędzy tym naruszeniem, a wynikiem sprawy, tj. treścią zapadłego orzeczenia. O skuteczności zarzutów, postawionych w oparciu o podstawę kasacyjną określoną w art. 174 pkt 2 P.p.s.a., nie decyduje bowiem każde stwierdzone uchybienie przepisom postępowania, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszym przypadku skarżący kasacyjnie podniósł przeciwko zaskarżonemu wyrokowi WSA w Bydgoszczy cztery zarzuty oparte na stwierdzeniach odnośnie naruszenia przepisów postepowania i jeden zarzut, który określił jako materialnoprawny. W ramach zarzutu oznaczonego nr 1. a), w jego podstawie prawnej jako naruszone wymienił wyłącznie ustrojowe i wynikowe (określające sposób orzekania wojewódzkiego sądu administracyjnego) regulacje P.p.s.a., które zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie mogą stanowić samodzielnej podstawy zarzutu kasacyjnego. Strona skarżąca kasacyjnie, chcąc powołać się na zarzut naruszenia tych przepisów, zobowiązana jest bezpośrednio powiązać omawiany zarzut z zarzutem naruszenia konkretnych przepisów, którym - jej zdaniem - sąd I instancji uchybił w toku rozpoznania sprawy. Naruszenie wymienionych przepisów jest zawsze następstwem uchybienia innym przepisom, czy to procesowym, czy też materialnym (por. wyrok NSA z 30 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OSK 1701/14 – dost. w CBOSA – orzeczenia.nsa.gov.pl). Tak więc, z uwagi na rodzaj wskazanych jako naruszone przepisów, przedmiotowy zarzut uznać należało za nieskuteczny. W przypadku zarzutów oznaczonych numerami 1. b) i b) skarżący kasacyjnie zarzucił WSA w Bydgoszczy dopuszczenie się naruszenia art. 54 i art. 67 § 2 i § 2a u.p.e.a., w pierwszej kolejności poprzez ich wadliwą wykładnię, a przy tym niewłaściwe zastosowanie. Nie wskazał jednak na czym ten błąd wykładni miałby polegać. Co więcej z twierdzeń obu zarzutów wynika, że naruszenia wymienionych w nim regulacji upatruje on w przyjęciu przez Sąd, że zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego zawierało wszystkie niezbędne elementy, co skutkowało uznaniem legalności oddalenia skargi na czynność egzekucyjną. Skarżący kasacyjnie precyzyjnie nie wskazał konkretnego braku zawiadomienia o zajęciu. Jedynie z kontekstu sprawy i pośrednio argumentów uzasadnienia skargi kasacyjnej można wywieść, że może mu chodzić o niezgodność imienia zobowiązanego (uprawnionego do rachunku) z stanem rzeczywistym. Mając to na względzie podkreślić należy, że żaden z tych przepisów nie odnosi się do problematyki niezgodności imienia zobowiązanego, podanego w zawiadomieniu, z aktualnym jego imieniem. Art. 67 ust. 2 u.p.e.a. mówi jedynie o oznaczeniu zobowiązanego (pkt 1), a poza tym również o wskazaniu tytułu wykonawczego stanowiącego podstawę zajęcia (pkt 4). W niniejszym przypadku imię zobowiązanego odpowiadało imieniu wskazanemu w tytule wykonawczym, w związku z tym brak jest podstaw do uznania, że w sprawie doszło do naruszenia art. 67 § 2 u.p.e.a. Jeżeli chodzi o zarzut 1. d) to w tym wypadku nie sposób zgodzić się z jego twierdzeniem, że w sprawie Sąd pierwszej instancji niezasadnie przyjął, że nie dokonano w jej okolicznościach czynności egzekucyjnej, na którą przysługiwałaby skarga. WSA w Bydgoszczy nie wyraził tego rodzaju poglądu. Stanął on jedynie na stanowisku, że skarga na czynność egzekucyjną, jaką było zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, skarżącemu niewątpliwie przysługiwała, jednakże nie był to właściwy środek prawny do kwestionowania niezgodności imienia zobowiązanego, podanego w zawiadomieniu i tytule wykonawczym, z jego aktualnym jego imieniem. Podobnie WSA w Bydgoszczy nie stwierdził, co zarzuca mu skarżący kasacyjnie, że aktualizacja zajęcia nie jest czynnością egzekucyjną. W związku z tym również ten zarzut uznać należy za pozbawiony podstaw. Przechodząc do jedynego zarzutu, który skarżący kasacyjnie określił jako oparty na podstawie z art. 174 pkt 1 P.p.s.a., stwierdzić należy, że został on niewłaściwie skonstruowany, a przy tym jego twierdzenia są niejasne w stopniu uniemożliwiającym odniesienie się do nich. W tym względzie w pierwszej kolejności zauważyć należy, że art. 8 K.p.a. nie jest przepisem prawa materialnego. Zawiera on bowiem regulację procesową, statuującą jedną z zasad postepowania administracyjnego, nakazującą prowadzenie postępowania w sposób pogłębiający zaufanie jego uczestników do organów władzy publicznej. Poza tym podnosząc naruszenie przedmiotowej zasady autor skargi kasacyjnej nie wskazał na czym uchybienie w tym względzie miałoby polegać. W tej więc sytuacji przedmiotowy zarzut należało uznać za nieskuteczny. Mając więc na uwadze nieskuteczność podniesionych zarzutów skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił przedmiotową skargę kasacyjną. Na podstawie art. 209, art. 204 pkt 1 P.p.s.a. oraz art. 207 § 1 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935) Naczelny Sąd Administracyjny zasądził od skarżącego kasacyjnie na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy kwotę 480 zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Obejmuje ona zwrot kosztów zastępstwa procesowego przez radcę prawnego, który sporządził odpowiedź na skargę kasacyjną i reprezentował organ na rozprawie. W kwestii wniosku ustanowionego z urzędu pełnomocnika skarżącego kasacyjnie o przyznanie mu wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu, której koszty nie zostały opłacone, stwierdzić należy, że zgodnie z art. 254 § 1 P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z mocy tego przepisu rozpoznawanie wniosków o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej pozostaje w zakresie kompetencji tych sądów. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł uwzględnić przedmiotowego wniosku.