I GSK 536/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc Sędzia del. WSA Marek Sachajko (spr.) po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej G. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 26 stycznia 2023 r. sygn. akt III SA/Łd 618/22 w sprawie ze skargi G. R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 13 lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

Zaskarżonym wyrokiem z 26 stycznia 2023 r., sygn. akt III SA/Łd 618/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę G. R. (dalej: skarżąca, strona) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi (dalej: Dyrektor IAS, organ odwoławczy) z 13 lipca 2022 r. w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną. Od wyroku z 26 stycznia 2023 r. skarżąca wniosła skargę kasacyjną, w której zaskarżyła to orzeczenie w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: 1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7 § 2 w zw. z art. 1 a pkt 12 lit. a i art. 54 § 1 pkt 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm., dalej: u.p.e.a.) poprzez błędne przyjęcie przez Sąd I Instancji, iż dopuszczalne i zgodne z prawem jest zajęcie przez organ egzekucyjny świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej skarżącej w sytuacji, gdy skuteczna i mniej uciążliwa egzekucja może być prowadzona z pozostałych składników majątkowych, 2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 7 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.), art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie, w efekcie czego Sąd I instancji błędnie przyjął, iż organy administracyjne w sposób wystarczający i należyty wyjaśniły wszystkie okoliczności faktyczne sprawy mające istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia i prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy. W skardze kasacyjnej skarżąca zrzekła się rozprawy oraz wniosła uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi oraz o zasądzenie na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów udzielonej skarżącej z urzędu pomocy prawnej, nieopłaconych w całości ani w części, według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od skarżącej na rzecz organu kosztów zastępstwa procesowego radcy prawnego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdyż skarżąca zrzekła się rozprawy, a organ nie zażądał jej przeprowadzenia. Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do – niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a. – oceny zarzutów skargi kasacyjnej. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach zarzutów kasacyjnych, chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z 8 grudnia 2009 r., II GPS 5/09; dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; pozostałe powoływane orzeczenia tamże). Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, ponieważ wyrok WSA w Łodzi odpowiada prawu (art. 184 p.p.s.a.) i dlatego skarga kasacyjna podlega oddaleniu. W skardze kasacyjnej zawarto zarzuty zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego oraz naruszenia przepisów postępowania polegające na nieustaleniu przez organy, który środek egzekucyjny mógł być najmniej uciążliwy dla skarżącej. Przypomnieć należy, że zawiadomieniem z 23 marca 2022 r., organ dokonał zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej zobowiązanej. Zawiadomienia te zostały skarżącej doręczone 28 marca 2022 r. Zastosowano w sprawie środek egzekucyjny, który jest wymieniony w katalogu środków egzekucyjnych w art. 1a pkt 12 a u.p.e.a. Zgodnie z treścią art. 79 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego zobowiązanego, a także z renty socjalnej, zwanych dalej "świadczeniami", przez przesłanie do organu rentowego właściwego do spraw wypłaty zobowiązanemu świadczeń zawiadomienia o zajęciu tej części przysługujących zobowiązanemu świadczeń, która nie jest zwolniona spod egzekucji, na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa organ rentowy, aby nie wypłacał zajętej części świadczenia zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu aż do pełnego pokrycia egzekwowanych należności pieniężnych. Zajęcie świadczeń jest dokonane z chwilą doręczenia organowi rentowemu zawiadomienia o zajęciu. Zajęcie to zachowuje moc również w przypadku zmiany organu rentowego właściwego do wypłaty świadczeń – art. 79 § 2. W stosunku do egzekwowanej należności pieniężnej nieważne są rozporządzenia świadczeniami przekraczające część wolną od zajęcia, dokonane po ich zajęciu, a także przed tym zajęciem, jeżeli są wymagalne po zajęciu – art. 79 § 3. Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu przysługujących mu świadczeń, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia przesłanego do organu rentowego, pouczając ponadto zobowiązanego, że nie może odbierać świadczeń poza częścią wolną od zajęcia, ani rozporządzać nimi w żaden inny sposób – art. 79 § 4 pkt 1. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca we wniesionej skardze kasacyjnej nie zdołała podważyć stanowiska Sądu pierwszej instancji, którym stwierdzono niezasadność zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że podstawą zarzutu opartego na przesłance "zastosowania zbyt uciążliwego środka" jest stwierdzenie, że organ egzekucyjny spośród kilku możliwych środków, z których każdy prowadziłby do osiągnięcia tożsamego rezultatu, wybrał środek powodujący największą dolegliwość dla zobowiązanej. Dla skuteczności takiego zarzutu, zobowiązana musiałaby wykazać w pierwszej kolejności, że organ egzekucyjny miał w ogóle wybór jednego z kilku środków zmierzających bezpośrednio do realizacji zobowiązania. Ponadto powinna była wykazać, że organ egzekucyjny wybrał środek, który w konkretnych okolicznościach okazał się dla zobowiązanej najbardziej dolegliwy. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie miała miejsca, ponieważ skarżąca nie wskazała konkurencyjnego środka w postępowaniu egzekucyjnym, mniej dla niej uciążliwego, który jednocześnie prowadziłby do osiągnięcia tożsamego rezultatu. Powyższe powoduje, że prawidłowo WSA w Łodzi przychylił się do stanowiska organu egzekucyjnego, który zastosował ww. środek egzekucyjny zgodnie z wymogami przewidzianymi w obowiązujących przepisach prawa. Także z przyczyn formalnych nie mógł być uznany drugi ze sformułowanych zarzutów. Po pierwsze autor skargi kasacyjnej nie powiązał wskazanych w pkt 2 petitum skargi kasacyjnej przepisów k.p.a. z przepisem odsyłającym, tj. art. 18 u.p.e.a. Po wtóre po stwierdzeniu, że Sąd I instancji błędnie przyjął, że organ prawidłowo ustalił stan faktyczny oraz przywołaniu rozumienia przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. podnosi tylko, że w ocenie skarżącej organ nie dążył w sprawie do wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Brak tu jakiegokolwiek określenia na czym zarzucane naruszenie polegało oraz (co oczywiste wobec tego braku) jaki był potencjalny jego wpływ na wynik sprawy. Samo twierdzenie, że naruszenie miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie, które nie zostało poparte żadną argumentacją, nie spełnia normatywnych wymogów określonych w art. 176 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 lit. c) p.p.s.a. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. Mając na względzie sytuację życiową i majątkową skarżącej, której przyznano prawo pomocy, uznać należy, że w sprawie tej zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek przemawiający za odstąpieniem od zasądzenia od skarżącej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Z tego względu na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 2 sentencji wyroku. Wskazać jednocześnie należy, że Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. W związku z tym należne od Skarbu Państwa wynagrodzenie pełnomocnika za wykonaną pomoc prawną z urzędu (także przed Naczelnym Sądem Administracyjnym) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 p.p.s.a.