I GSK 532/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia NSA Piotr Piszczek Sędzia del. WSA Izabella Janson (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 25 września 2018 r., sygn. akt I SA/Bd 454/18 w sprawie ze skargi A. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 kwietnia 2018 r., nr 560500/71/2018-RED-8880025685-9-UP-18-D w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne postanawia zawiesić postępowanie kasacyjne.

Wyrokiem z 25 września 2018r., sygn. akt I SA/Bd 454/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uwzględnił skargę A. G. i uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 13 kwietnia 2018r., nr 560500/71/2018-RED-888002 5685-9-UP-18-D w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Niniejsza sprawa skierowana została do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału I Izby Gospodarczej. Podstawę tego zarządzenia stanowił art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tj. Dz.U.2021.2095 ze zm.). Pismem z 1 kwietnia 2023r. skarżący zawiadomił, że postanowieniem z 1 października 2019r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w Toruniu ogłosił upadłość A. G. - jako osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej. Skarżący złożył do akt kserokopię odpisu tego postanowienia oraz poinformował, że wobec jego zobowiązań ZUS złożył odpowiednie żądania do syndyka masy upadłości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Sąd zawiesza postępowanie z urzędu jeżeli w stosunku do strony zostało wszczęte postępowanie upadłościowe, a sprawa dotyczy przedmiotu wchodzącego w skład masy upadłości. Zgodnie z § 2 tego przepisu w przypadkach wymienionych w § 1 pkt 1 i 4, zawieszenie ma skutek od dnia zdarzeń, które je spowodowały; zdarzenia te nie wstrzymują jednak wydania orzeczenia, jeżeli nastąpiły po zamknięciu rozprawy. Użyte w § 1 powyższego przepisu wyrażenie "Sąd zawiesza postępowanie z urzędu" na gruncie wykładni językowej prowadzi do wniosku, że art. 124 § 1 p.p.s.a. wyraża normę kompetencyjną o charakterze obligatoryjnym. W konsekwencji Sąd administracyjny w momencie powzięcia wiadomości o zaistnieniu okoliczności wskazanej w art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a., tj. o wszczęciu postępowania upadłościowego wobec strony postępowania sądowoadministracyjnego, które dotyczy przedmiotu wchodzącego w skład masy upadłości, jest zobligowany do zawieszenia postępowania z urzędu. Przepis ten, na mocy art. 193 p.p.s.a., ma odpowiednie zastosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego - jeżeli w stosunku do strony zostało wszczęte postępowanie upadłościowe, a sprawa dotyczy przedmiotu wchodzącego w skład masy upadłości - ma na celu umożliwienie Syndykowi masy upadłości wstąpienia do postępowania sądowego i zajęcia stanowiska procesowego. Tego typu czynność może być dokona jedynie poprzez oświadczenie złożone expressis verbis. Ponadto zgodnie z dyspozycją art. 144 ust. 1 ustawy z 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe (obecnie Dz.U. z 2022r., poz. 1520 t.j.) po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez Syndyka albo przeciwko niemu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie już stwierdzano, że przepisy prawa upadłościowego i naprawczego (obecnie upadłościowego), stanowiące o pozbawieniu upadłego prawa do rozporządzania majątkiem, mają charakter bezwzględnie obowiązujący i są przepisami szczególnymi w stosunku do przepisów Ordynacji podatkowej, które dotyczą strony postępowania w znaczeniu formalnym (tak np.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 października 2009r., I FSK 1033/08, publ.: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Dlatego też wyłączną legitymację procesową w zakresie postępowań podatkowych dotyczących masy upadłości ma Syndyk. Stosownie do art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a. i art. 144 prawa upadłościowego Sąd administracyjny jest zobligowany do zawieszenia postępowania z urzędu ze względu na powzięcie wiadomości o powołaniu Syndyka masy upadłości w postępowaniu upadłościowym wobec skarżącego, osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 124 § 1 pkt 4 w zw. z art. 193 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.