I GSK 503/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia NSA Małgorzata Grzelak (spr.) Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc Protokolant starszy asystent sędziego Maja Wiercińska po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 18 stycznia 2023 r. sygn. akt I SA/Op 366/22 w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 września 2022 r. nr 2013/2022 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z 18 stycznia 2023 r., sygn. akt I SA/Op 366/22, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.), oddalił skargę M. S. (dalej: skarżąca) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 27 września 2022 r. w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne. Treść uzasadnienia tego wyroku oraz innych przywołanych w niniejszym orzeczeniu dostępna jest w serwisie internetowym CBOSA (orzeczenia.nsa.gov.pl). Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca zaskarżając orzeczenie w całości. Zaskarżonemu wyrokowi skarżąca zarzuciła naruszenie: I. przepisów prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię, tj. art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009) zwanej dalej "ustawą" w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) zwanym dalej "rozporządzeniem", poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdzie opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązaną możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, co miało wpływ na wynik sprawy. W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sadowi Administracyjnemu w Opolu i o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych powiększonych o należny podatek VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej oraz według spisu kosztów zgodnie z załącznikiem do niniejszego pisma. Skarżąca wniosła także o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Prezes Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie skorzystał z możliwości złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził, aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. – jak też aby zachodziły przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenie oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Przed odniesieniem się do zarzutów skargi kasacyjnej konieczne jest podkreślenie, że ze względu na to, że konstrukcja art. 174 p.p.s.a. umożliwia zaskarżenie wszelkich naruszeń prawa, jakich mógł się dopuścić Sąd I instancji przy wydawaniu rozstrzygnięcia, granice skargi kasacyjnej wyznaczane są przez stronę skarżącą kasacyjnie. Powinny one zawsze zostać wyznaczone w sposób precyzyjny. Obowiązkiem strony składającej środek odwoławczy jest takie zredagowanie podstaw kasacyjnych skargi, a także ich uzasadnienia, aby nie budziły one wątpliwości interpretacyjnych (por. wyrok NSA z 19 lutego 2009 r., sygn. akt II FSK 1688/07). Naczelny Sąd Administracyjny nie może bowiem domniemywać granic skargi kasacyjnej. Sąd ten jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów (norm), które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Nie jest dopuszczalna wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowanie, uściślanie zarzutów skargi kasacyjnej czy też poprawianie jej niedokładności (por. wyrok NSA z 13 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 1420/14). Właściwe określenie w skardze kasacyjnej zakresu i podstaw zaskarżenia jest również konieczne z uwagi na ustanowioną w art. 183 p.p.s.a. wskazaną wyżej zasadę stanowiącą, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Pewnym złagodzeniem rygorów wynikających z art. 176 w związku z art. 178 p.p.s.a. jest przewidziana w art. 183 § 1 tej ustawy możliwość przytoczenia przez stronę nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Czego w tej sprawie nie uczyniono. Należy przy tym wskazać, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 20 września 2006 r., SK 63/05 – orzekając o zgodności art. 174, art. 183 § 1, art. 184 p.p.s.a. z wymienionymi przepisami Konstytucji RP – nie zakwestionował konstytucyjności przyjętego modelu skargi kasacyjnej w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Autor skargi kasacyjnej w ramach jedynego podniesionego zarzutu naruszenia prawa, tj. naruszenia materialnego, podnosi "błędną wykładnię" art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia poprzez jego niezastosowanie. Przy czym autor skargi kasacyjnej nie wskazuje precyzyjnie i nie wyjaśnia którego przepisu (lub obu) owa błędna wykładnia i niezastosowanie ma dotyczyć. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej również nie sposób tego wywieść. Skarżąca kasacyjnie nie określiła, w jakim sensie przyjmuje błędny charakter wykładni ani też nie wskazała, na czym powinna polegać w jej ocenie wykładnia prawidłowa. W szczególności nie odniosła niezbędnych w tym zakresie rozważań ani do przebiegu wykładni ani do zastosowanych dyrektyw i reguł, ani też do samego rezultatu wykładni. Nie określiła ponadto, co oznacza w jej rozumieniu takie wskazanie na błędną wykładnię, które w konsekwencji prowadzi do niewłaściwego zastosowania tego przepisu. Podnieść bowiem należy, że takie połączenie obu postaci naruszenia prawa materialnego jest możliwe, ale wymaga to zaprezentowania odpowiedniego rozumowania i argumentacji wskazującej na taką właśnie zależność, a zwłaszcza określenia relacji wzajemnej w kontekście odniesienia do odpowiedniego etapu stosowania prawa (zastosowania przepisu). W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny – będąc związany granicami skargi kasacyjnej, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł o jej oddaleniu. Odnosząc się natomiast do wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej orzeka Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu na podstawie art. 254 § 1 p.p.s.a. Z tego powodu nie zawarto w orzeczeniu rozstrzygnięcia dotyczącego tej kwestii.