I GSK 430/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc Sędzia NSA Tomasz Smoleń (spr.) Sędzia del. WSA Monika Krzyżaniak Protokolant asystent sędziego Izabela Kołodziejczyk po rozpoznaniu w dniu 4 września 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Gminy K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 czerwca 2021 r. sygn. akt V SA/Wa 270/21 w sprawie ze skargi Gminy K. na decyzję Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 3 listopada 2020 r. nr ST5.4759.21.2020.3.HGPY w przedmiocie zobowiązania do zwrotu nienależnie uzyskanej kwoty części oświatowej subwencji ogólnej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Gminy K. na rzecz Ministra Finansów i Gospodarki 2 700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 2 czerwca 2021 r., sygn. akt V SA/Wa 270/21, oddalił skargę Gminy K. (skarżąca kasacyjnie, Gmina) na decyzję Ministra Finansów, Funduszu i Polityki Regionalnej (organ) z dnia 3 listopada 2020 r., nr ST5.4759.21.2020.3.HGPY w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych płatności. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca kasacyjnie Gmina, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając wyrok w całości oraz wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu z dnia 24 czerwca 2020 r., nr ST4.4755.313.2019.9.CNNG. Ponadto wniosła o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym oraz zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj.: - art. 3 pkt 2a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (w brzmieniu obowiązującym na czas dokonywania ustaleń; aktualnie: t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 881 dalej: u.s.o.) poprzez błędną wykładnię i uznanie, że wymogi dot. liczebności oddziału integracyjnego w momencie organizowania tego oddziału w strukturach szkoły powodują, że spadek liczby uczniów z odpowiednim orzeczeniem poniżej przepisanego minimum oznacza, że z mocy prawa oddział przestaje być oddziałem integracyjnym, podczas gdy należało uznać, że likwidacja oddziału integracyjnego nie następuje automatycznie - z mocy prawa, a dokonuje się na drodze zmiany statutu szkoły i tylko w przypadku gdy nie wpłynie to negatywnie na dobro dzieci uczących się w oddziale integracyjnym, a wymóg co do minimalnej liczebności musi być spełniony tylko momencie organizowania oddziału w strukturach szkoły, co skutkowało błędnym uznaniem przez Sąd, że skarżąca gmina nie miała prawa rozliczyć uczniów niepełnosprawnych uczęszczających do takiego oddziału podwyższoną wagą współczynnika określającego wysokość należnej subwencji oświatowej. Argumentację na poparcie zarzutów sformułowanych w petitum skargi kasacyjnej przedstawiono w jej uzasadnieniu. W odpowiedzi na skargę kasacyjną, Minister Finansów wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie od skarżącej kasacyjnie Gminy na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Ponadto wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia. W rozpoznawanej sprawie skarżąca kasacyjnie podniosła jedynie zarzuty naruszenia prawa materialnego. Na wstępie przypomnieć należy, że przedmiotem kontroli Sądu pierwszej instancji była decyzja wydana na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 23; dalej: u.d.j.s.t.) zobowiązująca Gminę do zwrotu nienależnie uzyskanej kwoty części oświatowej subwencji ogólnej. Zgodnie z art. 37 ust. 1 u.d.j.s.t., w przypadku gdy ustalona dla jednostki samorządu terytorialnego część oświatowa subwencji ogólnej jest wyższa od należnej, minister właściwy do spraw finansów publicznych, w drodze decyzji: 1) zmniejsza o odpowiednią kwotę część oświatową subwencji ogólnej w zakresie subwencji na rok budżetowy oraz potrąca z kolejnej raty nienależnie otrzymaną kwotę, wynikającą ze zmniejszenia tej części subwencji, a jeżeli nienależnie otrzymana kwota jest wyższa od jednej raty - wstrzymuje przekazywanie rat, bądź gdy nienależnie otrzymana kwota jest wyższa od kwoty pozostałej do przekazania do końca roku budżetowego - wstrzymuje przekazywanie rat i zobowiązuje do zwrotu pozostałej części nienależnej kwoty części subwencji; 2) zobowiązuje do zwrotu nienależnej kwoty tej części subwencji, chyba że jednostka ta dokonała wcześniej zwrotu nienależnie otrzymanych kwot - w zakresie subwencji za lata poprzedzające rok budżetowy. Sąd I instancji uznał, że podziela ustalenia faktyczne dokonane przez organ jako mające oparcie w zebranym materiale dowodowym oraz wskazujące na nieprawidłowe naliczenie części oświatowej subwencji ogólnej za 2016 r. W ocenie Sądu I instancji stanowiły one wystarczającą podstawę do zastosowania względem skarżącego kasacyjnie art. 37 ust. 1 pkt 2 u.d.j.s.t. Zdaniem Gminy, Sąd I instancji w wydanym wyroku naruszył art. 3 pkt 2a u.s.o. (w brzmieniu obowiązującym na czas dokonywania ustaleń) poprzez błędną wykładnię i uznanie, że wymogi dot. liczebności oddziału integracyjnego w momencie organizowania tego oddziału w strukturach szkoły powodują, że spadek liczby uczniów z odpowiednim orzeczeniem poniżej przepisanego minimum oznacza, że z mocy prawa oddział przestaje być oddziałem integracyjnym, podczas gdy należało uznać, że likwidacja oddziału integracyjnego nie następuje automatycznie - z mocy prawa, a dokonuje się na drodze zmiany statutu szkoły i tylko w przypadku gdy nie wpłynie to negatywnie na dobro dzieci uczących się w oddziale integracyjnym, a wymóg co do minimalnej liczebności musi być spełniony tylko w momencie organizowania oddziału w strukturach szkoły. Oddziałem integracyjnym stosownie do art. 3 pkt 2a) u.s.o. jest oddział szkolny, w którym uczniowie posiadający orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego uczą się i wychowują razem z pozostałymi uczniami, zorganizowany zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 71b ust. 7 pkt 2 ww. ustawy. W okresie, którego dotyczy rozpatrywana sprawa, kwestię dotyczącą warunków koniecznych do organizowania i funkcjonowania w szkołach podstawowych oddziału integracyjnego regulowały przepisy złącznika Nr 2 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 21 maja 2001 r. w sprawie ramowych statutów publicznego przedszkola oraz publicznych szkot (t.j. Dz.U. Nr 61, poz. 624 z późn. zm.). Zgodnie z § 5 ust. 2 ww. załącznika stanowiącego "Ramowy statut publicznej szkoły podstawowej", liczba uczniów w oddziale szkoły integracyjnej oraz w oddziale integracyjnym w szkole ogólnodostępnej powinna wynosić od 15 do 20, w tym od 3 do 5 uczniów niepełnosprawnych. Zatem warunkiem koniecznym do organizowania i funkcjonowania oddziału integracyjnego w szkole podstawowej było spełnienie przez oddział wymogu liczebności uczniów ogółem, jak i wymogu wskazanej wyżej liczebności uczniów niepełnosprawnych. Niekwestionowane w sprawie jest ustalenie, że Szkoła Podstawowa w K. utworzyła w 2011 r. oddział integracyjny, w którym było 3 uczniów niepełnosprawnych, a więc zgodnie z obowiązującym wówczas rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 17 listopada 2010 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych oraz niedostosowanych społecznie w przedszkolach, szkołach i oddziałach ogólnodostępnych lub integracyjnych (t.j. Dz. U. Nr 228, poz. 1490). Okolicznością bezsporna w sprawie jest również to, że w systemie informacji oświatowej, wg stanu na dzień 30 września 2015 r. Szkoła Podstawowa w K. wykazała w tabeli U.3.1 - Uczniowie według klas, zawodów lub specjalności – specyfika grupy oddziałów dwóch uczniów posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, jako uczniów oddziału integracyjnego, a w tabeli U3.1 - Uczniowie według klas, zawodów lub specjalności jedna uczennicę klasy III która zmieniła miejsce zamieszkania i zgodnie z arkuszem ocen była uczennicą szkoły tylko do 1 września 2015 r. Mając powyższe na uwadze trafnie Sąd I instancji stwierdził, że " ... skoro Szkoła Podstawowa w K. wykazała w systemie informacji oświatowej, według stanu na dzień 30 września 2015 r. 2 niepełnosprawnych uczniów w oddziale integracyjnym liczącym 17 uczniów oddział ten nie spełniał wymogu w zakresie liczebności uczniów niepełnosprawnych (minimum 3 uczniów), określonego przepisami rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 21 maja 2001 r.". Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie art. 184 p.p.s.a. O koszach postępowania Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 209 p.p.s.a. oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 5 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 265).