I GSK 427/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Grzelak (spr.) Sędzia NSA Bogdan Fischer Sędzia del. WSA Grzegorz Dudar po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 listopada 2023 r. sygn. akt III SA/Po 116/23 w sprawie ze skargi K. P. na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z dnia 29 grudnia 2022 r. nr 797/22/2022 w przedmiocie przyznania pomocy finansowej na dofinansowanie zakupu nawozów mineralnych 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 17 listopada 2023 r., sygn. akt III SA/Po 116/23, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: p.p.s.a.), oddalił skargę K. P. (dalej: skarżąca) na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach z 29 grudnia 2022 r. w przedmiocie przyznania pomocy finansowej na dofinansowanie zakupu nawozów mineralnych. Treść uzasadnienia tego wyroku oraz innych przywołanych w niniejszym orzeczeniu dostępna jest w serwisie internetowym CBOSA (orzeczenia.nsa.gov.pl). Od powyższego wyroku skarżąca, zastępowana przez pełnomocnika z urzędu, złożyła skargę kasacyjną zaskarżając orzeczenie w całości. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. wyrokowi Sądu I instancji zarzucono: 1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 ust. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie, w efekcie czego Sąd I instancji błędnie przyjął, iż organy administracyjne w sposób wystarczający i należyty ustaliły stan faktyczny sprawy, w tym w zakresie kwestii użytkowania gruntów rolnych objętych wnioskiem o przyznanie pomocy finansowej; 2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art. 3 § 1 i 2 pkt 1 i art. 151 p.p.s.a. poprzez niedostrzeżenie przez WSA w Poznaniu naruszenia przez organy administracji publicznej naruszeń przepisów prawa materialnego oraz prawa procesowego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, mianowicie: naruszenia § 13 zo ust. 1, ust. 7 i ust. 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27.01.2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: rozporządzenie RM) w zw. z art. 6-8 k.p.a. i art. 78 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie w sprawie, które polegały przede wszystkim na nierozpatrzeniu całego materiału dowodowego, jak również w rozstrzyganiu wszelkich wątpliwości na niekorzyść strony, co spowodowało naruszenie zasady prawdy obiektywnej, która obliguje organ do działań zmierzających do wyjaśnienia w pełni stanu faktycznego sprawy, przeprowadzaniu dowodów mogących przyczynić się do wyjaśnienia sprawy. Argumenty na poparcie postawionych zarzutów przedstawiono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Skarżąca, na podstawie art. 176 w związku z art. 185 § 1 p.p.s.a., wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu, a także o przyznanie na rzecz pełnomocnika z urzędu adw. E. B. kosztów udzielonej skarżącej z urzędu pomocy prawnej, nieopłaconych w całości ani w części, według norm przepisanych. Skarżąca oświadczyła jednocześnie, na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a., iż zrzeka się rozprawy. Odpowiedź na skargę kasacyjną złożył Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu wnosząc o jej oddalenie jako bezzasadnej, a także o zasądzenie od skarżącej na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł oraz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Wbrew postawionym zarzutom, Sąd I instancji zasadnie uznał, że organy procedujące w sprawie wniosku skarżącej z 13 maja 2022 r. o przyznanie pomocy finansowej na dofinansowanie zakupu w okresie od dnia 1 września 2021 r. do dnia 15 maja 2022 r. nawozów mineralnych innych niż wapno nawozowe i wapno nawozowe zawierające magnez nie naruszyły przepisów regulujących ten rodzaj pomocy. Należy zatem przypomnieć, że organ I instancji przyznał skarżącej pomoc, jednak w obliczeniu podstawy dla udzielonego wsparcia nie uwzględnił całego areału zgłoszonego do płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, zgodnie z § 13zo ust. 7 i 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2015 r. poz. 187 z późn. zm.; dalej: rozporządzenie RM) wobec uznania, że obszar 9,04 ha podlega wyłączeniu z płatności. Zarzuty skargi kasacyjnej zmierzające do podważenia ustaleń faktycznych poczynionych przez organ są całkowicie bezzasadne i stanowią polemikę z prawidłowym stanowiskiem Sądu I instancji. WSA zgodnie z prawem ocenił stanowisko organu, że w podstawie obliczenia pomocy możliwe jest uwzględnienie jedynie tej powierzchni gruntów zgłoszonych do płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, która jest użytkowana rolniczo przez wnioskodawcę i to pomimo tego, iż w § 13zo ust. 1 pkt 4 rozporządzenia RM mowa jest, że warunkiem do uzyskania pomocy jest złożenie wniosku o przyznanie płatności w rozumieniu przepisów wsparcia bezpośredniego, a w § 13 ust. 7 mowa jest o tym, że podstawą obliczenia pomocy jest powierzchnia gruntów deklarowana przez producenta rolnego we wniosku o przyznanie płatności. Jednym z warunków do przyznania pomocy jest zagrożenie rolnika utratą płynności finansowej w związku z ograniczeniami na rynku spowodowanymi epidemią COVID-19 (§ 13zo ust. 1 pkt 3 rozporządzenia RM). Jednocześnie pomoc może być udzielana producentowi rolnemu, któremu został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie producentów (§ 13zo ust. 1 pkt 1 rozporządzenia RM). Słusznie zatem WSA wyprowadził wniosek, że już z tych warunków wywnioskować należy, że pomoc jest kierowana do producentów rolnych czynnych, którzy wskutek zdarzenia nadzwyczajnego, czyli pandemii COVID-19, zagrożeni byli utratą płynności finansowej. Mowa tu więc o producentach, którzy prowadzą działalność rolniczą. Ponadto, co trafnie zaakcentował Sąd I instancji, w myśl § 13zo ust. 8 pkt 1 ww. rozporządzenia RM wysokość pomocy uzależniona jest od powierzchni upraw rolnych co dodatkowo przemawia za interpretacją, że wsparcie może być przyznane wyłącznie rolnikom prowadzącym uprawę na gruntach zgłoszonych do płatności. Dlatego prawidłowy jest wniosek Sądu, że organ słusznie uczynił przyjmując za podstawę do obliczenia kwoty dofinansowania kosztów zakupu nawozów wyłącznie powierzchnię tych gruntów zgłoszonych do płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, które są rolniczo uprawiane (w tym przypadku przez skarżącą). Na gruncie rozpatrywanej sprawy brak jest podstaw do uznania, że wyłączony z pomocy obszar [...] ha był uprawiany przez skarżącą. To na skarżącej spoczywała powinność wykazania tej okoliczności. W art. 3 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, ustawodawca postanowił, że z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Z kolei stanowiąc w art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, ustawodawca zdecydował się na odejście od zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w części drugiej art. 7 k.p.a., nakazującej organom administracji publicznej podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Konsekwencją odejścia od zasady prawdy obiektywnej jest również rezygnacja z zasady postępowania dowodowego wyrażonej w art. 77 k.p.a. (por. wyrok NSA z 17 grudnia 2019 r., sygn. akt I GSK 1538/18, a także wyrok NSA z dnia 8 sierpnia 2017 r., sygn. akt II GSK 710/17). Skoro obowiązek zebrania materiału dowodowego został przerzucony na strony postępowania oraz inne osoby uczestniczące w tym postępowaniu, organ nie jest obowiązany do podjęcia z urzędu (lub na wniosek strony) wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, a także – do zebrania materiału dowodowego w sposób kompletny i wszechstronny (por. wyrok NSA z 10 lipca 2019 r., sygn. akt I GSK 1331/18). Organ nie jest zobowiązany do podjęcia wszechstronnych czynności dowodowych w celu załatwienia sprawy ani też z własnej inicjatywy pouczania strony czy też informowania strony o przysługujących jej prawach. Obowiązująca w postępowaniu administracyjnym zasada prawdy materialnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.) została bowiem w postępowaniu o przyznanie płatności zredukowana do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego (por. wyrok NSA z 10 lipca 2019 r., sygn. akt I GSK 1367/18). Jak już powiedziano, na gruncie tej sprawy skarżąca nie udowodniła, iż prowadziła działalność rolniczą w odniesieniu do spornego obszaru, posiadając tytuł prawny do tego gruntu na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w T. w sprawie [...] razem z A. P., któremu pomoc do spornego gruntu została przyznana. Odnosząc się natomiast do argumentu skarżącej kasacyjnie, że A. P. wykonując czynności rolnicze na spornych gruntach czyni to w imieniu i na rzecz małoletniej spadkobierczyni po J. P. nie mogła być uwzględniona na etapie postępowania przed organem. Testament ujawniono po zakończeniu ww. postępowania spadkowego, a na dzień orzekania organ dysponował wyłącznie ww. prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w T. Według autorki skargi kasacyjnej A. P. jest wyłącznie wykonawcą testamentu J. P. Zatem, jak się wydaje, ponownego uregulowania prawnego wymaga kwestia spadkobrania, co nie leży w gestii organu. Mając powyższe na uwadze, skargę kasacyjną należało oddalić na podstawie art. 184 p.p.s.a. W związku z udzieleniem prawa pomocy dla skarżącej kasacyjnie NSA odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz organu w myśl art. 207 § 2 p.p.s.a. Odnosząc się natomiast do wniosku autora skargi kasacyjnej o zwrot kosztów postępowania kasacyjnego dla pełnomocnika procesowego w osobie adwokat E. B. ustanowionego przez Sąd z urzędu dla małoletniej skarżącej to wniosek ten zostanie rozstrzygnięty przez WSA w Poznaniu.