I GSK 354/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bogdan Fischer Sędzia NSA Piotr Pietrasz (spr.) Sędzia del. WSA Marek Sachajko Protokolant starszy asystent sędziego Patrycja Czubała po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej G. Spółki z o.o. w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 grudnia 2020 r. sygn. akt VIII SA/Wa 198/20 w sprawie ze skargi G. Spółki z o.o. w B. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z dnia 15 stycznia 2020 r. nr ONW/01/20 w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza od Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie na rzecz G. Spółki z o.o. w B. kwotę 1917 (słownie: tysiąc dziewięćset siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA w Warszawie, Sąd pierwszej instancji) wyrokiem z dnia 10 grudnia 2020 r., sygn. akt VIII SA/Wa 198/20 po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 grudnia 2020 r. w Radomiu sprawy ze skargi G. Sp. z o.o. w B. (dalej: skarżąca spółka) na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie (dalej: Dyrektor ARiMR) Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 15 stycznia 2020 r. nr ONW/01/20 w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oddalił skargę. Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy. Decyzją z dnia 12 czerwca 2019 r. nr 0118-00000020803/19 Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. (dalej jako: Kierownik ARIMR lub organ pierwszej instancji), działając na podstawie m.in. art. 29 ust. 1, 2 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2014 r., poz. 1438 ze zm.), art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r., poz. 173), art. 73 ust. 1 i 3 w związku z art. 80 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu: administracji i kontroli, przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) 1782/2003 i (WE) Nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności, przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) Nr 479/2008 (Dz. Urz. UE L 141 z 30.04.2004 r., str. 18 ze zm.) orzekł o ustaleniu G. Sp. z o.o. z siedzibą w B. (dalej jako "skarżąca") jako następcy prawnemu podmiotu A. Sp. z o.o. z siedzibą w B. kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) w wysokości 5 839,68 zł. W wyniku wniesionego przez skarżącą odwołania na powołane wyżej rozstrzygnięcie Kierownika ARiMR, Dyrektor Mazowieckiego OR ARiMR, zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Jak wynika z uzasadnień decyzji organów obu instancji, A. Sp. z o.o. z siedzibą w B. w latach 2008 i 2009 otrzymała płatności z tytułu ONW – strefa nizinna II w wysokości po 2 919,84 zł za każdy rok (łącznie za 2 lata - kwotę 5 839,68 zł.). Ostateczną zaś decyzją Dyrektora ARiMR spółce odmówiono przedmiotowych płatności za 2010 r. z uwagi na stworzenie sztucznych warunków uzyskania pomocy. Dyrektor ARiMR stwierdził, że z uwagi na stworzenie sztucznych warunków uzyskania pomocy, spółka również w latach 2008 - 2009 nie była faktycznym użytkownikiem gruntów rolnych zadeklarowanych we wnioskach o przyznanie płatności. P. M. - ówczesny wspólnik spółki stworzył sztuczne warunki uzyskania pomocy, poprzez rejestrowanie wielu spółek cywilnych i spółek z o.o. ubiegających się o przyznanie płatności. Powyższe nastąpiło przez podział jednego spójnego gospodarstwa rolnego będącego w posiadaniu ww. osoby, na kilkadziesiąt części zgłaszanych odrębnie we wnioskach o przyznanie płatności na poszczególne lata przez szereg podmiotów, w tym także spółkę. Organ odwoławczy wskazał, że w dniu 23 października 2018 r. w KRS prowadzonym został dokonany wpis dotyczący połączenia spółek. W związku z powyższym, kierownik ARiMR zawiadomieniem z 15 listopada 2018 r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia skarżącej spółce kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW przyznanych spółce na podstawie decyzji z 13 lipca 2009 r. (za 2008 rok) oraz z 10 lutego 2010 r. (za 2009 rok). Przedmiotowe płatności zostały przekazane odpowiednio w dniach: 14 sierpnia 2009 r. oraz 5 marca 2010 r. na rachunek bankowy wskazany przez spółkę we wniosku o wpis do ewidencji producentów. Organy ARiMR obu instancji, analizując całość dokumentacji w sprawie (również dotyczącej 2010 r.), uznały, że spółka w latach 2008-2009 otrzymała środki nienależnie. Spółka została bowiem powołana jedynie w wyłącznym celu "rozdrobnienia" gospodarstwa P. M. w celu ominięcia przepisów modulacyjnych ograniczających przyznanie płatności, a tym samym doszło do stworzenia sztucznych warunków w celu otrzymania większej kwoty pomocy. Skargę na powołaną wyżej decyzję organu odwoławczego do sądu administracyjnego złożyła skarżąca, wnioskując o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postepowania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wnosił o jej oddalenie, podtrzymując zajęte stanowisko w zaskarżonej decyzji. Zarządzeniem z dnia 19 listopada 2020 r. WSA w Warszawie na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374) sprawę skierował na posiedzenie niejawne w dniu 10 grudnia 2020 r. wskazując skład orzekający. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, bowiem nie zawierała argumentów mających wpływ lub mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu organy dokonały prawidłowej analizy dotyczącej zasad sukcesji praw i obowiązków w sferze prawa regulującego płatności rolnicze, w szczególności zaś odpowiedniego stosowania przepisów Ordynacji podatkowej. wymienionych w ustawie o ARiMR. Skoro w dniu 23 października 2018 r. w KRS prowadzonym dla skarżącej został dokonany wpis dotyczący jej połączenia z innymi podmiotami, w tym m.in. ze Spółką A. Sp. z o.o. z siedzibą w B., to skarżąca jako spółka przejmująca jest następcą prawnym spółki. Efektem wpisu połączenia jest bowiem wykreślenie spółek przejmowanych lub spółek łączących się przez utworzenie nowej. Skoro zatem wpis o połączeniu w rejestrze spółki przejmującej nastąpił w ww. dniu, to tym samym z tym dniem spółka utraciła byt prawny. Stosownie zaś do art. 494 § 1 Kodeksu spółek handlowych (zasada sukcesji generalnej) spółka przejmująca wstępuje z dniem połączenia we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejmowanej. Tym samym, z dniem 23 października 2018 r. skarżąca spółka stała się następcą prawnym spółki A. Sp. z o.o. Powyższe wynika również z art. 93-96 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613 ze zm., zwana dalej: "o.p.") w których to przepisach uregulowana jest sukcesja uniwersalna. Sąd pierwszej instancji w pełni podzielił też stanowisko organu odwoławczego że z uwagi na stworzenie sztucznych warunków uzyskania pomocy, Spółka w latach 2008 - 2009 nie była faktycznym użytkownikiem gruntów rolnych zadeklarowanych we wnioskach o przyznanie płatności. To bowiem P. M. - ówczesny wspólnik spółki stworzył sztuczne warunki uzyskania pomocy, poprzez rejestrowanie wielu spółek cywilnych i spółek z o.o. ubiegających się o przyznanie płatności. Powyższe nastąpiło przez podział jednego spójnego gospodarstwa rolnego będącego w posiadaniu ww. osoby, na kilkadziesiąt części zgłaszanych odrębnie we wnioskach o przyznanie płatności na poszczególne lata przez szereg podmiotów, w tym także Spółkę. Zgodnie zaś z art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do środków wsparcia obszarów wiejskich (Dz. U. L 368 z 23.12.2006, str. 74) nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których stwierdzono, że sztucznie stworzyli warunki do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia. Powyższe oznacza, że jak słusznie stwierdził Dyrektor ARiMR, płatności w wysokości 2 919,84 zł każda, przekazane na rachunek Spółki w dniu 14 sierpnia 2009 r. z tytułu płatności ONW na mocy decyzji z 13 lipca 2009 r. (za 2008 r.) oraz w dniu 5 marca 2010 r. na mocy decyzji z 10 lutego 2010 r. (za 2009 r.) stanowią płatności nienależne, które podlegają obowiązkowi zwrotu. Obowiązek zwrotu spoczywa zaś na skarżącej która jest następcą prawnym Spółki. Skargę kasacyjną na powyższe orzeczenie wniosła G. Sp. z o.o. w B. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości przez WSA w Warszawie w trybie art. 179a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: p.p.s.a.) przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu. Ewentualnie wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonego wyroku z uwagi na pozbawienie strony przez WSA możliwości obrony swoich praw, przez skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne przez Sąd pierwszej instancji w oparciu o art. 15zzs41 ustawy z 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2, w sytuacji braku możliwości stosowania tego przepisu dla innych niż NSA sądów administracyjnych. Ewentualnie w razie nieuwzględnienia wniosku o stwierdzenie nieważności skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji na mocy art. 188 p.p.s.a., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. W każdym z przypadków wniosła o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego i rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Skarżąca kasacyjnie wskazała, że nie wyraża zgody na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Ponadto wiosła o zwrócenie się do TSUE z pytaniem prejudycjalnym dotyczącym wykładnia art. 73 ust. 1, 3, 4 i 5 rozporządzenia nr 796/2004. Zaskarżonemu wyrokowi skarżąca kasacyjnie zarzuciła: A. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: 1. art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR w zw. z art. 80 ust. 1 rozporządzenia nr 796/2004 poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w sprawie i ustalenie skarżącej spółce kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW oraz w związku z niewłaściwym zastosowaniem art. 93 § 1 i 2 o.p. 2. art. 29 ust. 7 ustawy o ARiMR w zw. z art. 68 § 1 o.p. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie (niezastosowanie); 3. art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 poprzez niezastosowanie przez Sąd czteroletniego okresu przedawnienia, którego podstawą jest ustalenie, że rolnik działał w dobrej wierze, zaś celem zbadania istnienia dobrej wiary lub jego braku niezbędne jest przeprowadzenie szczegółowego i wnikliwego postępowania dowodowego - dla każdego z okresów za który organ stwierdza pobranie nienależnych świadczeń; 4. art. 29 ust. 1 pkt 1, pkt 2 lit. a) i ust. 2 ustawy o ARiMR poprzez stwierdzenie, ze skarżący świadomie naruszył wskazaną podstawę prawną, gdyż doszło do nadmiernego pobrania płatności, podczas gdy nie było to celowe naruszenie ze strony skarżącej spółki; 5. art. 45 ust. 5 rozporządzenia nr 2419/2001 oraz art. 75 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 w zw. z art. 29 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ARiMR przez błędne przyjęcie dziesięcioletniego terminu przedawnienia do zwrotu płatności z tytułu ONW, pomimo czteroletniego terminu przedawnienia wynikającego z dobrej wiary po stronie skarżącej spółki, a także wadliwej w tym zakresie konstrukcji logicznej warunkującej zachowanie dobrej wiary od dokonania właściwej kalkulacji ryzyka na przyszłość w chwili ubiegania się o dofinansowanie. 6. art. 73 ust. 5 akapit 1 rozporządzenia nr 796/2004 poprzez jego niezastosowanie, gdzie w przypadku nieuznania zasadności zwolnienia skarżącej spółki z obowiązku zwrotu należności na podstawie art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004, organ winien uwzględnić dobrą wiarę skarżącej która była wielokrotnie przez nią wykazywana w toku postępowania, 7. art.v73 ust. 5 akapit 1 rozporządzenia nr 796/2004 oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 poprzez jego zastosowanie, gdzie Sąd meriti błędnie uznał, ze w sprawie termin przedawnienia wynosi 10 lat; 8. art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR w zw. z art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 poprzez uznanie, ze w sprawie art. 73 ust. 5 zdanie drugie nie ma zastosowania. B. naruszenie przepisów postępowania, których naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 15 zzs4 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.) w związku z art. 15zzs41 ustawy z 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARSCoV-2 w zw. z art. 90 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 119 pkt 1-5 p.p.s.a. poprzez skierowanie przez WSA sprawy na posiedzenie niejawne w dniu 10 grudnia 2020 r, z pominięciem rozprawy, w sytuacji, gdy przepis ustawy COVID przewiduje uprawnienie w przedmiocie skierowania sprawy na posiedzenie niejawne wyłącznie dla Naczelnego Sądu Administracyjnego (tj. do skierowania do rozpoznania skargi na posiedzenie niejawne), zaś w sprawie to WSA rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym. Powyższe skutkuje nieważnością postępowania w rozumieniu art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. C. Niezależnie od powyższego zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie przepisów postepowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.: 1) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art.133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a. oraz w zw. z art. 7, 75, 77 § 1 i 2, 78 i 80 k.p.a., w zw. z ustawą o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, skutkujące oddaleniem przez Sąd skargi, wobec nieprzeprowadzenia przez organy ARMR dowodów na okoliczności, ze pomyłka właściwego organu co do ustaleń faktycznych związanych z obliczaniem płatności nie mogła zostać wykryta przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. 2) art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a. 107 § 3 k.p.a. w związku z ustawą i nieodniesienie i wyłożenia przez Sąd, w uzasadnieniu wyroku odnośnie potrzeby uzupełnienia materiału dowodowego, nadto w zakresie ustalenia daty przedawnienia - co doprowadziło do wadliwego ustalenia stanu faktycznego sprawy, a takie nieprawidłowego sporządzenia i uzasadnienia wyroku. 3) art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art.133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a. oraz w zw. z art. 7, 8, 77 § 1, 78 § 1 i 2, 80 i 107 § 3 k.p.a. w związku z ustawą poprzez ustalenie przez Sąd stanu faktycznego sprawy niezgodnie z rzeczywistością zebranym w sprawie materiałem dowodowym, w sposób naruszający zasadę swobodnej oceny dowodów. 4) art. 3 § 1p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a. oraz w zw. z art. 7, 75, 77 § 1 i 2, 78 i 80 k.p.a. w zw. z ustawą poprzez brak właściwej kontroli legalności ustalenia przez organy ARMR stanu faktycznego sprawy oraz błędne przyjęcie przez Sąd wadliwych własnych ustaleń stanu faktycznego - co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. 5) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 75, 77 § 1 i 2, 78 k.p.a. w zw. z ustawą poprzez niedostrzeżenie przez Sąd I instancji naruszenia przez organy przepisów o postępowaniu dowodowym w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w tym akceptacji przez Sąd pominięcia żądań dowodowych strony w przedmiocie jej dobrej wiary oraz upływu okresu przedawnienia. 6) art. 78 § 1 i 2 k.p.a. poprzez arbitralne i dowolne pominięcie żądań dowodowych strony poprzez: a. braku oceny przez Sąd naruszenia przez organ art. 7 k.p.a. poprzez brak prowadzenia postępowania dowodowego pod kątem istnienia dobrej wiary po stronie rolnika, uzasadniającej przyjęcie krótszego 4-letniego okresu uprawniającego do zbędności żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń; b. braku oceny przez Sąd naruszenia przez organ art. 105 § 1 k.p.a. poprzez nieumorzenie postępowania, które stało się bezprzedmiotowe z uwagi na upływ 4-letniego okresu od daty wydania decyzji o przyznaniu dopłat na 2008 i 2009 rok; 7) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a. poprzez utrzymanie w mocy zamiast uchylenia decyzji Dyrektora Mazowieckiego OR ARMR w Warszawie w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ONW na 2008 i 2009 rok, w sytuacji gdy skarżący wykazał, że postepowanie organów było dotknięte wadami, które uniemożliwiły prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy; W uzasadnieniu skarżąca kasacyjnie wskazała argumenty na poparcie zarzutów postawionych w petitum skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki określone zostały w § 2 wymienionego artykułu. Zgodnie z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. Do pozbawienia strony możliwości obrony jej praw dochodzi wówczas, gdy z powodu naruszenia przez Sąd lub stronę przeciwną określonych przepisów lub zasad procedury, strona nie mogła brać i nie brała udziału w postępowaniu lub istotnej jego części i nie miała możliwości usunięcia skutków tych uchybień na następnych rozprawach poprzedzających wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 21 lutego 2006 r., sygn. akt II GSK 378/05; z 13 października 2005 r., sygn. akt FSK 2356/04; z 27 października 2020 r., sygn. akt II OSK 1697/20; wyroki Sądu Najwyższego: z 10 maja 1974 r., sygn. akt II CR 155/74, OSP 1975/3/66; z 13 marca 1998 r., sygn. akt I CKN 561/97, LEX nr 949016; z 13 lutego 2004 r., IV CK 61/03, LEX nr 151638). W orzecznictwie sądów administracyjnych dominującym jest pogląd, zgodnie z którym termin "pozbawienie możności obrony swych praw" należy rozumieć ściśle, chodzi o kardynalne błędy dotyczące udziału strony w postępowaniu sądowym, a nie jakiekolwiek usterki czy utrudnienia w tym zakresie. Generalnie rzecz ujmując, pozbawienie strony możności obrony swych praw w procesie stwarza sytuację, w której sąd rozpoznający sprawę nie powinien w ogóle przystępować do ostatecznego merytorycznego jej rozstrzygnięcia. Przedmiotowa sprawa została rozpoznana przez Sąd pierwszej instancji na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 grudnia 2020 r. na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.). Przepis ten, w brzmieniu właściwym dla sprawy, stanowił, że przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Prawodawca na mocy przepisów ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych dopuścił, przy spełnieniu określonych warunków, możliwość załatwiania spraw w postępowaniu sądowoadministracyjnym na posiedzeniu niejawnym. Przepisy te nie naruszają jednak podstawowych uprawnień procesowych strony. Okoliczność, że sprawa ma zostać rozpoznana na posiedzeniu niejawnym nie oznacza zatem, że strona nie może przed wydaniem wyroku bronić swoich praw. Rzeczą sądu jest takie zorganizowanie postępowania aby to uprawnienie strony w sposób należyty zapewnić (por. wyrok NSA z dnia 8 czerwca 2021 r., sygn. akt III FSK 3585/21, LEX nr 3197476, także zob. wyrok NSA z dnia 1 czerwca 2021 r., sygn. akt III FSK 3543/21, LEX nr 3209060, wyrok NSA z dnia 26 maja 2021 r., sygn. akt III FSK 3513/21, LEX nr 3192379, wyrok NSA z dnia 8 czerwca 2021 r., sygn. akt III FSK 3586/21, LEX nr 3193052, wyrok NSA z dnia 14 października 2021 r., sygn. akt I GSK 650/21, LEX nr 3269404). W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji takich wymagań nie spełnił. Jak wynika z akt sądowych, zarządzeniem z dnia 19 listopada 2020 r. Sąd pierwszej instancji na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374) skierował sprawę na posiedzenie niejawne w dniu 22 kwietnia 2021 r. Dalej jak wynika z akt sprawy i co należy podkreślić skarżąca spółka nie została zawiadomiona o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i terminie tego posiedzenia. Skarżąca uzyskała więc wiedzę o posiedzeniu Sądu pierwszej instancji, na którym zapadł kwestionowany wyrok z chwilą doręczenia odpisu sentencji wyroku tj. 27 stycznia 2021 r. (k. 73 akt sądowych). Powyższe okoliczności w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadniają stwierdzenie, że skarżąca spółka została pozbawiona możliwości obrony swoich praw w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji. Należy zaznaczyć, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym musi zostać powiązane z umożliwieniem stronie obrony swoich praw przez zajęcie stanowiska na piśmie, a skarżącej zostało to uniemożliwione. Nie została ona bowiem powiadomiona o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne. W warunkach stanu pandemii/epidemii, w jakich zostało wydane zarządzenie o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne w rozpoznawanej sprawie, prawo do obrony powinno być zagwarantowane przede wszystkim poprzez powiadomienie stron o posiedzeniu niejawnym i umożliwienie im zajęcia stanowiska w formie pisemnej. Bezsporne jest, że jeżeli o rozprawie jawnej należy zawiadomić strony co najmniej siedem dni przed terminem posiedzenia (art. 91 § 2 p.p.s.a.), to tym bardziej należało przyjąć co najmniej taki termin na wypowiedzenie się strony w formie pisemnej przed rozpoczęciem posiedzenia w sprawie. W orzecznictwie NSA wskazuje się, że już samo zbyt późne zawiadomienie strony o terminie posiedzenia niejawnego wyznaczonego na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy covidowej, uniemożliwiające przedstawienie stanowiska w sprawie, wypełnia przesłankę nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określoną w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. (por: np. wyroki NSA: z dnia 16 marca 2022 r., sygn.I OSK 1142/21; z dnia 2 czerwca 2021 r., sygn. III OSK 3462/21). Wypada w tym miejscu przywołać twierdzenia uchwały NSA w składzie 7 sędziów z dnia 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19, w której wskazano, że przepis art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U.2020, poz. 374 ze zm.) należy traktować jako "szczególny" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 p.p.s.a. Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami COVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19, a w obecnym stanie faktycznym istnieją takie okoliczności, które w zarządzonym stanie pandemii, w pełni nakazują uwzględnianie rozwiązań powyższej ustawy w praktyce działania organów wymiaru sprawiedliwości. W uzasadnieniu powołanej uchwały NSA stwierdził w sposób jednoznaczny, że dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego. Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie uprawnienia przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). Powyższe okoliczności uzasadniają w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęcie, że skarżąca spółka została pozbawiona możliwości obrony swoich praw i w konsekwencji mamy do czynienia z nieważnością postępowania. Wobec przedstawionej argumentacji ocena pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej na tym etapie postępowania byłaby przedwczesna. Mając na uwadze stwierdzone uchybienie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.).