I GSK 303/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia NSA Piotr Piszczek (spr.) Protokolant asystent sędziego Marcin Bubiński po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej W.H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 8 grudnia 2020 r. sygn. akt I SA/Rz 633/20 w sprawie ze skargi W.H. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 3 sierpnia 2020 r. nr 1801-IGC.4401.62.2019 w przedmiocie unieważnienia zgłoszenia celnego wywozowego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie na rzecz W.H. 590 (pięćset dziewięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie (dalej: WSA, Sąd I instancji) wyrokiem z 8 grudnia 2020 r., sygn. akt I SA/Rz 633/20 oddalił skargę W. H. (dalej: strona, skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie (dalej: organ, DIAS) z 3 sierpnia 2020 r. w przedmiocie unieważnienia zgłoszeń celnych wywozowych. Wyrok wraz z uzasadnieniem dostępny pod adresem internetowym www.orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query. Odstąpienie od jego szczegółowej prezentacji uzasadnione jest także wydanym przez Sąd II instancji rozstrzygnięciem formalnym. Skargę kasacyjną – stosownie do treści art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 ze zm., dalej: p.p.s.a.) – wniósł pełnomocnik strony, który zaskarżył wyrok w całości i wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania z równoczesnym zasądzeniem od DIAS na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie: I. art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacjami kryzysowymi, polegające na zarządzeniu przeprowadzenia posiedzenia niejawnego, przy braku stwierdzonych przez WSA w Rzeszowie przeszkód w przeprowadzeniu wymaganej przez ustawę rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, przy jednoczesnym pozbawieniu strony możności obrony swych praw przed WSA w Rzeszowie przez wydanie zaskarżonego wyroku z pominięciem stanowiska strony przedstawionego na piśmie w wyznaczonym przez WSA w Rzeszowie terminie, co doprowadziło do nieważności postępowania na podstawie wskazanej w art. 173 § 2 pkt 5 p.p.s.a. II. art. 161 ust. 1 WKC w związku z art. 162 WKC w związku z art. 796da ust. 2 RWKC w związku z art. 796e ust. 1 pkt a RWKC i w związku z 796e ust. 2 RWKC, polegające na przyjęciu, że przepisy art. 796d RWKC, 796e RWKC, 796da RWKC mają zastosowanie do sytuacji, w której w terminie wskazanym w art. 796da ust. 1 RWKC, o którym mowa w art. 796 ust. 2 RKWC, urząd celny wywozu otrzymał komunikat "Wynik kontroli w urzędzie wyprowadzenia", o którym mowa w art. 796d ust. 2 RWKC. W motywach wskazano argumenty przemawiające za uwzględnieniem wniesionej skargi kasacyjnej. DIAS wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego – wg norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd II instancji – stosownie do treści art. 183 p.p.s.a. – bierze z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania; ta zaś zachodzi wówczas jeżeli np. strona została pozbawiona możliwości obrony swych praw. Uważna analiza akt sądowych pozwala stwierdzić, że zarządzeniem z 23 listopada 2020 r. Przewodniczący Wydziału I WSA w Rzeszowie "na podstawie art. 15zzs ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374, 567, 568, 695, 875)" skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Wskazano – w pouczeniu – że "strony mają możliwość przedstawienia swoich stanowisk na piśmie" (vide k. 34). Tego samego dnia – co stanowi pierwszą nieprawidłowość – Przewodniczący tego Wydziału wyznaczył termin posiedzenia na dzień 8 grudnia 2020 r. Przedmiotowe zarządzenie doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 30 listopada 2020 r. zakreślając 7-dniowy termin do przedstawienia stanowiska na piśmie. Zachowując termin pełnomocnik skarżącego wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie oferując przedłożenie na niej dokumentów dołączonych do skargi wraz z tłumaczeniem (vide pismo z 7 grudnia 2020 r. nadane tego samego dnia w Urzędzie Pocztowym Poczty Polskiej); dotarło ono do Sądu I instancji po wydaniu wyroku – w dniu 9 grudnia 2020 r. i nie stanowiło podstawy przy merytorycznym orzekaniu (vide k. 47–48). W konsekwencji należało uznać, że nastąpiło pozbawienie strony możliwości obrony swych praw w rozumieniu art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Powyższa konstatacja jest także przedmiotem zarzutu nr I petitum skargi kasacyjnej, który – z tej samej przyczyny – w całości zasługuje na uwzględnienie. Niniejsze rozstrzygniecie wpisuje się w treść wcześniejszych judykatów, a mianowicie wyroku NSA z 18 kwietnia 2024 r., sygn. akt II FSK 901/21: "okoliczność, że sprawa ma zostać rozpoznana na posiedzeniu niejawnym nie oznacza, że strona nie może przed wydaniem wyroku bronić swoich praw. Rzeczą sądu jest jednak takie zorganizowanie postępowania, aby to uprawnienie strony w sposób należyty zapewnić", a także wyrok NSA z 14 lutego 2024 r., sygn. akt III FSK 4139/21: "Przepis art. 15zzs4 ust. 3 ustawy COVID-19 jest przepisem szczególnym wobec art. 10 p.p.s.a., ustanawiającym zasadę jawności postępowań sądowoadministracyjnych. Okoliczność, że sprawa ma zostać rozpoznana na posiedzeniu niejawnym nie oznacza, że strona nie może przed wydaniem wyroku bronić swoich praw. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym musi zostać powiązane z umożliwieniem stronie obrony swoich praw przez zajęcie stanowiska na piśmie". Powyższe judykaty pozostają w łączności z wyrokiem z 7 marca 2024 r., sygn. akt III FSK 4653/21: "Usprawiedliwiony jest zarzut naruszenia przez WSA przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID poprzez wyznaczenie posiedzenia niejawnego i wydanie wyroku, pomimo iż w tym czasie nie upłynął jeszcze wyznaczony przez WSA termin do zajęcia przez skarżących stanowiska". Poza kognicją Sądu II instancji pozostaje natomiast zarzut II petitum skargi kasacyjnej. Ani w zarzucie, ani uzasadnieniu nie wskazano co oznaczają skróty "WKC", jak też "RWKC". Nie wskazano, kiedy im odpowiadające akty zostały wydane, przez kogo, a także gdzie zostały opublikowane. Bezsprzecznie – rozpoznając ponownie sprawę – Sąd I instancji winien przeprowadzić rozprawę i umożliwić przedłożenie skarżącemu prawidłowo sporządzonej dokumentacji, o której mowa w piśmie z 7 grudnia 2020 r. W związku z faktem, że w przedmiotowej sprawie prawo do sądu skarżącego zostało naruszone, należy uznać, że skarżący został pozbawiony możliwości obrony swych praw przed Sądem I instancji, co stanowi o zaistnieniu przesłanki nieważności postępowania wskazanej w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. W związku ze stwierdzeniem nieważności postępowania z przyczyny o której mowa a art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., nie jest możliwe odniesienie się do meritum sprawy i pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej. Mając na uwadze stwierdzone uchybienie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez sąd I instancji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a.