I GSK 283/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo Sędzia NSA Henryk Wach (spr.) Sędzia del. WSA Monika Krzyżaniak po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosku I. C. o wyłączenie sędziego NSA Dariusza Dudry w sprawie ze skargi kasacyjnej I. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 maja 2024 r. sygn. akt V SA/Wa 1108/24 w sprawie ze skargi I. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne postanawia: oddalić wniosek.

Przewodnicząca Wydziału I Izby Gospodarczej Naczelnego Sądu Administracyjnego zarządzeniem z 17 kwietnia 2025 r. skierowała do rozpoznania na posiedzeniu jawnym w dniu 17 czerwca 2025 r. sprawę o sygn. akt I GSK 283/25. Jako skład orzekający w sprawie wyznaczono: Sędzia NSA Piotr Piszczek (spr.), Sędzia NSA Tomasz Smoleń oraz Sędzia del. WSA Paweł Janusz Lewkowicz, natomiast jako sędziego zastępcę wyznaczono Sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Dariusza Dudrę. I. C. – dalej: skarżący - pismem z 10 czerwca 2025 r., wniósł o wyłączenie ze składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie I GSK 283/25 sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Dariusza Dudrę, wyznaczonego na sędziego zastępcę. Skarżący wskazał, że sędzia ten został zarejestrowany w IPN jako kandydat na tajnego współpracownika (kTW), co stanowi brak zapewnienia rękojmi bezstronności w sprawie. W oświadczeniu z 30 czerwca 2025 r. sędzia Naczelnego Sądu Administracyjnego Dariusz Dudra stwierdził, że nie istnieją żadne okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do jego bezstronności (art. 19 p.p.s.a.). Sędzia oświadczył, że nigdy nie współpracował ze służbami z którymi nie miał żadnego kontaktu. Przy tym oświadczenie lustracyjne sędziego zostało uznane przez prokuratora IPN za zgodne z prawdą, również wcześniejsze oświadczenia lustracyjne sędziego nigdy nie były kwestionowane. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek jest niezasadny. Instytucja wyłączenia sędziego, zarówno na wniosek, jak i z mocy prawa, służy zagwarantowaniu rozpoznania sprawy przez sąd w składzie utworzonym przez sędziów, którzy, nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mają związków z rozpoznawaną sprawą. Istota wyłączenia sędziego sprowadza się więc do wyeliminowania przyczyn, które mogą wzbudzać wątpliwości co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Dlatego też na podstawie art. 18 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (teks jednolity Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej: "p.p.s.a.") z mocy samej ustawy sędzia wyłączony jest w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a) dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Ponadto na mocy art. 18 § 3 p.p.s.a. sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi. Zgodnie z art. 19 p.p.s.a., wyłączenie sędziego może też nastąpić na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. W sprawie brak jest podstaw do wyłączenia sędziego zastępcy składu orzekającego na podstawie, którejkolwiek z wymienionych przesłanek wyłączenia z mocy ustawy. Podstawy takiej nie stanowią również okoliczności podniesione przez pełnomocnika skarżącego, jako że wyłączenie na podstawie art. 19 p.p.s.a. powinno odwoływać się do przesłanek zobiektywizowanych, tak, aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. Nie wystarcza do zastosowania wskazanego przepisu występowanie u strony podejrzenia co do braku bezstronności sędziego, czy subiektywne przekonanie strony co do negatywnego do niej nastawienia sędziego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 stycznia 2015 r., II OZ 40/15). Przesłanką wyłączenia sędziego od orzekania w sprawie nie może być, jak chce tego pełnomocnik skarżącego, rzekome zarejestrowanie w IPN jako kandydata na tajnego współpracownika podczas gdy z przedłożonych dokumentów IPN wynika, że zarządzeniem z 26 września 2014 r., prokurator IPN zarządził o pozostawieniu sprawy bez dalszego biegu wobec niestwierdzenia niezgodności co do zgodności oświadczenia lustracyjnego (o braku współpracy ze służbami) z prawdą. Sędziowie na wniosek strony nie mają obowiązku składania oświadczeńo braku współpracy ze służbami. Zgodnie z art. 22 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 430), każdemu przysługuje prawo dostępu do informacji zawartych w dokumentach organów bezpieczeństwa państwa, znajdujących się w Instytucie Pamięci Narodowej, dotyczących Prezesa i wiceprezesów Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego. Stosownie do art. 25 ust. 1 tej ustawy, informacje, o których mowa w art. 22, udostępnia się na wniosek złożony w formie pisemnej, skierowany do dyrektora oddziału Instytutu Pamięci Narodowej, właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby, której dotyczą informacje. Ponadto należy zauważyć, że sędzia nie może jednocześnie obejmować swojego stanowiska i być współpracownikiem służb. Już samo mianowanie na stanowisko sędziego świadczy o braku współpracy z jakimikolwiek służbami, ponieważ w innym przypadku byłoby to nie do pogodzenia z niezawisłością sędziowską, na którą składa się, między innymi niezależność wobec organów (instytucji) pozasądowych, samodzielność sędziego wobec władz i innych organów sądowych jak i niezależność od wpływu czynników politycznych, zwłaszcza partii politycznych (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 1 października 2019 r., II FSK 2111/17). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 22 § 1 i § 2 w związku z art. 193 p.p.s.a. wniosek skarżącego oddalił.