I GSK 266/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Michał Kowalski (spr.) Sędzia NSA Bogdan Fischer Sędzia del. WSA Marek Leszczyński po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 2 września 2021 r. sygn. akt III SA/Po 194/21 w sprawie ze skargi A. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 27 listopada 2020 r. nr 3001-IEE.711.411.2020 w przedmiocie oddalenia skargi na bezczynność i przewlekłość postępowania egzekucyjnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od A. M. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 2 września 2021 r., sygn. akt III SA/Po 194/21 na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualnie: Dz. U. 2022 r., poz. 329 – dalej jako p.p.s.a.) oddalił skargę A. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 27 listopada 2020 r., w przedmiocie oddalenia skargi na bezczynność i przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Poznaniu postanowieniem z dnia 6 października 2020 r., wydanym na podstawie art. 54a w związku z art. 54 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r. poz.1427 z późn. zm., dalej jako u.p.e.a.) oddalił skargę A. M. na bezczynność i przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia 17 listopada 2011 r., II Co 8500/11, Sąd Rejonowy Poznań Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu, II Wydział Cywilny, rozstrzygnął zbieg skierowanej do rachunku bankowego dłużnika M. P. w ING Banku Śląskim S.A. w Katowicach egzekucji sądowej prowadzonej przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym Poznań - Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu M. F. w sprawie o sygn. akt KM 1270/11 oraz egzekucji administracyjnej prowadzonej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Poznań - Wilda w Poznaniu, w ten sposób, że dalsze prowadzenie ww. egzekucji przekazał Naczelnikowi Urzędu Skarbowego Poznań - Wilda w Poznaniu celem łącznego ich prowadzenia w trybie egzekucji administracyjnej, pozostawiając w mocy dotychczas wykonane czynności egzekucyjne. Postanowieniem z 10 sierpnia 2012 r., I Co 825/12 Sąd Rejonowy w Ś. Wydział I Cywilny, rozpoznając sprawę z urzędu na skutek zawiadomienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Ś. P. M. o rozstrzygnięcie, który organ ma prowadzić egzekucję przeciwko dłużnikowi M. P., umorzył postępowanie uznając, że Komornik wskazał na zbieg egzekucji z egzekucją prowadzoną przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Poznań Wilda do rachunku bankowego dłużnika M. P. Sąd Rejonowy w Ś. wskazując na ww. postanowienie Sądu Rejonowego Poznań Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu z 17 listopada 2011 r., II Co 8500/11 wyjaśnił, że rozstrzygnięto już zbieg egzekucji przeciwko temu samemu dłużnikowi do tego samego prawa majątkowego, powierzając dalszą egzekucję Naczelnikowi Urzędu Skarbowego Poznań – Wilda w Poznaniu. Postanowieniem z 31 października 2012 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Ś. P. M., w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym w sprawie KM 1176/12 z wniosku wierzyciela: A. M. (dalej także jako skarżąca, wierzyciel) przeciwko dłużnikom: M. P., J. S., o egzekucję świadczeń pieniężnych, uznał się niewłaściwym do dalszego prowadzenia sprawy i przekazał Naczelnikowi Urzędu Skarbowego - Poznań Wilda w Poznaniu sprawę KM 1176/12 wraz z tytułem wykonawczym: nakazem zapłaty Sądu Rejonowego w Poznaniu z 31 stycznia 2012 r., V Nc 10213/11. W uzasadnieniu wskazał, że w toku prowadzenia egzekucji nastąpił jej zbieg co do wierzytelności z rachunku bankowego dłużnika i zgodnie z art. 773 § 1 k.p.c. należało przekazać sprawę do dalszego prowadzenia Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w Poznaniu - Poznań Wilda w Poznaniu, który jest właściwy do prowadzenia sprawy egzekucyjnej. Pismem z 30 czerwca 2020 r. Sąd Rejonowy Poznań – Stare Miasto w Poznaniu zawiadomił organ skarbowy, że postanowieniem z 29 czerwca 2020 r. wydanym w sprawie o sygn. akt XI GU 63/20 Sąd ogłosił upadłość dłużnika M. P., osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej. Postanowieniem z 13 lipca 2020 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego Poznań – Wilda zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku M. P. na podstawie nakazu zapłaty sygn. akt V NC 10213/11, wystawionego na rzecz A. M. Pismem z 23 lipca 2020 r., skierowanym do organu, A. M. wniosła o kontynuowanie postępowania egzekucyjnego przeciwko J. S., podnosząc, że nie ma ku temu przeszkód. W odpowiedzi, pismem z 5 sierpnia 2020 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego Poznań – Wilda poinformował skarżącą, że prowadzi postępowanie skierowane wyłącznie w stosunku do M. P., wskazując na postanowienie Sądu Rejonowego Poznań Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu z 17 listopada 2011 r. II Co 8500/11 o rozstrzygnięciu zbiegu egzekucji. Organ skarbowy podkreślił, że przejął do prowadzenia postępowanie wyłącznie w stosunku do M. P., bowiem w stosunku do tej zobowiązanej rozstrzygany był zbieg egzekucji. Dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego w stosunku do J. S. leżało w gestii komornika sądowego. Pismem z 3 września 2020 r. A. M. wystąpiła ze skargą na bezczynność i przewlekłość postępowanie egzekucyjnego, na zaniechania Naczelnika Urzędu Skarbowego Poznań – Wilda w Poznaniu oraz na nieprowadzenie czynności egzekucyjnych wobec dłużnika, J. S. Naczelnik Urzędu Skarbowego, wyjaśnił, że otrzymał do łącznego prowadzenia jedynie sprawy zobowiązanej M. P. W zażaleniu wniesionym na to postanowienie A. M., wskazała że postanowieniem z 31 października 2012 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Ś. P. M. przekazał sprawę KM 1176/12 tj. postępowanie egzekucyjne wobec dłużników M. P. oraz J. S. do prowadzenia Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w Poznaniu - Poznań Wilda w Poznaniu. Przez osiem lat organ nie podjął żadnych czynności wobec dłużnika J. S. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu postanowieniem z dnia 27 listopada 2020 r., wydanym na postawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 z późn. zm., dalej jako K.p.a.) oraz art. 18 w związku z art. 54 § 2 u.p.e.a. i art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2019 poz. 2070 z późn zm., dalej jako ustawa zmieniająca), utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalając zaskarżonym wyrokiem skargę stwierdził m.in., że rozstrzygnięty postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 17 listopada 2011 r., II Co 8500/11, zbieg dotyczy wyłącznie jednego z dłużników solidarnych, tj. M. P., organ egzekucyjny nie był uprawniony do prowadzenia egzekucji wobec pozostałych dłużników solidarnych. Nie istniała również potrzeba informowania wierzyciela w tym zakresie. Nie budziło wątpliwości, ze Naczelnik Urzędu Skarbowego Poznań - Wilda nie był wyznaczony do prowadzenia egzekucji wobec J. S. W skardze kasacyjnej zaskarżano powyższy wyrok w całości wnosząc o uwzględnienie skargi, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz stwierdzenie przewlekłości postępowania oraz bezczynności organu, nadto stwierdzenie, że przewlekłość postępowania oraz bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz zasądzenie od organu na rzecz strony skarżącej sumy pieniężnej w wysokości 5.000 złotych ewentualnie o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wniesiono również o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a także zrzeczono się rozprawy. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania tj.: 1. art. 3 § 1 i § 2 pkt 8 p.p.s.a. w zw. z art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 54 § 2 u.p.e.a. w brzmieniu sprzed 30-07-2020 r. poprzez błędną wykładnię i nieprawidłowe uznanie, że: a. skarżąca nie wniosła skargi na przewlekłość i bezczynność wobec dłużniczki M. P., podczas gdy skarga skarżącej dotyczyła również postępowania egzekucyjnego w tym zakresie, gdzie w skardze zostały wyszczególnione okresy, w których organ pozostawał bezczynny wobec dłużniczki M. P. oraz wszelkie zarzuty związane z przewlekłym prowadzeniem postępowania w tym zakresie, b. organ nie był wyznaczony do prowadzenia egzekucji wobec J. S., a postępowanie egzekucyjne toczyło się wyłącznie wobec dłużniczki M. P., mimo iż Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Ś. P. M. w sprawie Km 1176/12 postanowieniem z dnia 31-10-2012 r. przekazał Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w Poznaniu - Poznań Wilda w Poznaniu sprawę obu dłużników J. S. oraz M. P., a organ przez okres 8 lat nie podjął żadnych czynności wobec dłużnika J. S., zatem mimo, iż otrzymał tę sprawę od komornika, pozostawił ją bez żadnej podstawy prawnej bez rozpoznania (w szczególności nie zwrócił jej Komornikowi), a w konsekwencji nieprzeprowadzenie kontroli sądowoadministracyjnej w przedmiocie przewlekłości postępowania oraz bezczynności organu egzekucyjnego w sprawie przeciwko dłużnikom M. P. i J. S.; 2. art. 151 p.p.s.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi. Strona przeciwna w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionej podstawy, ponieważ zaskarżony wyrok odpowiada prawu. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, Nr 3, poz. 40). Przechodząc do oceny istoty sprawy należy wskazać, że organ egzekucyjny prowadził postępowanie wobec M. P. W zaskarżonym wyroku prawidłowo przyjęto, że rozstrzygnięty postanowieniem Sądu Rejonowego Poznań Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu z dnia 17 listopada 2011 r., II Co 8500/11 zbieg dotyczy jednego z dłużników solidarnych, tj. M. P., a zatem organ egzekucyjny nie był uprawniony do prowadzenia egzekucji wobec pozostałych dłużników solidarnych. Słusznie więc przyjęto, że Naczelnik Urzędu Skarbowego Poznań - Wilda nie był wyznaczony do prowadzenia egzekucji wobec J. S. Innymi słowy, w tych okolicznościach sprawy, nie było uprawnione prowadzenie przez organ postępowania egzekucyjnego wobec dłużnika J. S. Zgodnie bowiem z treścią wspomnianego postanowienia Sądu Rejonowego Poznań Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu z dnia 17 listopada 2011 r. organ egzekucyjny zobowiązany był do działania tylko wobec określonej w postanowieniu dłużniczki M. P. W związku z tym administracyjny organ egzekucyjny przejął dalsze prowadzenie egzekucji z wniosku wierzyciela, działając w granicach tego orzeczenia. Takie rozumienie zaistniałej sytuacji prawnej wynika z charakteru zbiegu egzekucji, który odnosi się do konkretnego podmiotu oraz przedmiotu, do których skierowana jest równocześnie egzekucja sądowa i administracyjna. Słuszne jest stanowisko organu, zgodnie z którym decydujące znaczenia dla ustalenia zakresu podmiotowego prowadzonej egzekucji miało rozstrzygnięcie sądu powszechnego dotyczące jej zbiegu i odnoszące się wyłącznie do jednego z dłużników, bez możliwości rozszerzenia działań na pozostałych dłużników solidarnych. W sprawie zaś J. S. organem uprawnionym do prowadzenia egzekucji pozostawał komornik sądowy i to on zobowiązany był do podejmowania stosowanych działań w tym zakresie. Okoliczność ta została prawidłowo oceniona i zaakceptowana przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku. Poza powyższym należy wskazać, że w ramach tego postępowania organ egzekucyjny podejmował szereg czynności mających na celu doprowadzenie do wykonania przez zobowiązaną egzekwowanego obowiązku, m.in. kierował wnioski o udzielenie informacji o sytuacji majątkowej zobowiązanej do ZUS, CEPiK. Ponadto weryfikował źródła dochodu zobowiązanej na podstawie istniejących w urzędzie skarbowym baz danych. Poza tym, poszukując mienia należącego do dłużniczki, poborca skarbowy sporządził protokół o stanie majątkowym zobowiązanej, z którego wynika, że nie posiada ona majątku, do którego można by skierować egzekucję. Na zajętym w ING Banku Śląskim S.A. rachunku brak było środków, pozwalających na realizację zajęcia. Dodatkowo organ dokonał zajęcia na jedynym ustalonym majątku zobowiązanej, podlegającym egzekucji tj. wierzytelności z tytułu nadpłaty w podatku. Rację ma zatem organ egzekucyjny wskazując, że w realiach tej sprawy zastosował wszystkie możliwe środki egzekucyjne tj. egzekucję z rachunku w ING Banku Śląskim S.A. oraz zajęcia nadpłaty za 2013 r., 2014 r. i 2015 r. Z uwagi na powyższe w rozpatrywanej sprawie za chybione należało uznać zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji art. 3 § 1 i § 2 pkt 8 p.p.s.a. w związku z art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w związku z art. 54 § 2 u.p.e.a. oraz art. 151 p.p.s.a. Stąd na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265).