I GSK 2363/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Borowicz Sędzia NSA Dariusz Dudra (spr.) Sędzia del. WSA Kazimierz Włoch Protokolant Anna Wojtowicz - Hess po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej W. A. W., M. K. sp. j. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 24 września 2015 r. sygn. akt III SA/Łd 675/15 w sprawie ze skargi W. A. W., M.K. sp. j. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Łodzi z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie wydania pozwolenia na zniszczenie towaru dopuszczonego do obrotu 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od W. A. W., M. K. sp. j. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi (dalej: WSA lub Sąd I instancji) wyrokiem z dnia 24 września 2015 r., sygn. akt III SA/Łd 675/15 oddalił skargę W. A.W., M. K. Spółki Jawnej (dalej: skarżąca lub Spółka) na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Łodzi (dalej: DIC) z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] w przedmiocie zawieszenia z urzędu postępowania w sprawie wydania pozwolenia na zniszczenie towaru dopuszczonego do obrotu. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy: W dniu [...] grudnia 2014 r. na podstawie dokumentu [...] Spółka zgłosiła do procedury dopuszczenia do obrotu przywieziony z Chin towar przędzę z włókna ciągłego teksturowaną 100% poliester oraz przędzę z włókna ciętego teksturowaną 100% poliester. Przedmiotowy towar został zwolniony do swobodnego obrotu w dniu [...].12.2014 r. W dniu [...] marca 2015 r. do Naczelnika Urzędu Celnego II w Łodzi (dalej: Naczelnik UC) wpłynął wniosek Spółki o wydanie pozwolenia na zniszczenie towaru objętego procedurą dopuszczenia do obrotu na podstawie ww. zgłoszenia, gdyż po otwarciu kontenera u odbiorcy okazało się, że zamiast w/w przędzy w kontenerze znajdują się worki z kruszywem, a odprawiony towar jest niezgodny z zamówieniem. Naczelnik UC postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2015 r. powołując się na art. 201 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j. Dz.U. z 2015 r., poz.613 ze zm. – dalej: o.p. lub Ordynacja podatkowa) zawiesił postępowanie w sprawie wydania pozwolenia na zniszczenie towaru. W ocenie organu i instancji rozpatrzenie wniosku Spółki jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego, którym jest ustalenie, co faktycznie było przedmiotem importu wg w/w zgłoszenia celnego. Orzekając na skutek zażalenia, DIC postanowieniem z dnia [...] maja 2015 r. utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie. W ocenie organu odwoławczego w sprawie toczy się postępowanie, od którego rozstrzygnięcia zależy wydanie pozwolenia, lub odmowa, na zniszczenie towaru. DIC wskazał na zasadność zawieszenia postępowania w sprawie wydania pozwolenia na zniszczenie towaru dopuszczonego do obrotu na podstawie w/w zgłoszenia, do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w przedmiocie zwrotu należności celnych prowadzonego przez Naczelnika UC w Gdyni, gdyż jego rozstrzygnięcie - co było przedmiotem importu i uregulowanie sytuacji prawnej towaru (nadanie przeznaczenia celnego - zniszczenia towaru), pozwoli na rozpatrzenie wniosku Spółki w przedmiocie wydania pozwolenia lub odmowy zniszczenia towaru. Skarżąca nie zgadzając się ze stanowiskiem organu, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Sąd I instancji oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej: p.p.s.a.) i uzasadniając motywy podjętego rozstrzygnięcia, w pierwszej kolejności wskazał, że istota sporu dotyczy ustalenia, czy organ celny miał podstawy do wydania postanowienia w przedmiocie zawieszenia postępowania o wydanie pozwolenia na zniszczenie towaru, w sytuacji gdy sytuacja prawna towaru jest nieuregulowana. WSA po uprzednim wskazaniu przepisów prawnych mających zastosowanie w sprawie stwierdził, że procedura opisana w treści art. 182 WKC ma zastosowanie jedynie do towarów niewspólnotowych. Natomiast przedmiotowy towar został dopuszczony do obrotu w dniu [...] grudnia 2014r., zatem otrzymał swoje przeznaczenie celne. W tej sytuacji Sad I instancji uznał, że skoro towar ten obecnie jest towarem wspólnotowym, nie można zastosować w stosunku do niego procedury z art. 182 WKC, dopóki nie zostanie uregulowana jest sytuacja prawna. Postępowanie prowadzone przed Urzędem Celnym w Gdyni w przedmiocie zwrotu należności wynikających z przedmiotowego zgłoszenia celnego ustali co było przedmiotem importu i ureguluje sytuację tego towaru. Dopiero po ustaleniu tej kwestii możliwe będzie rozpatrzenie wniosku o wydanie zezwolenia na jego zniszczenie, gdyż organ ustali, czy jest to towar wspólnotowy czy też niewspólnotowy. Ponadto Sąd z urzędu ustalił, że postanowieniem z dnia [...] lipca 2015 r. DIC w Gdyni uchylił postanowienie Naczelnika UC w Gdyni z dnia [...] kwietnia 2015r. w sprawie zawieszenia postępowania o zwrot należności celnych wszczętego na wniosek Spółki. Następnie Naczelnik UC w Gdyni postanowieniem z dnia [...] września 2015 r. nr [...] zawiesił postępowanie o zwrot należności celnych w związku z wystąpieniem o pomoc prawną do chińskich organów państwowych. W tej sytuacji, zdaniem Sądu I instancji, zasadnie organ celny zawiesił przedmiotowe postępowanie do czasu zakończenia postępowania toczącego się przed Urzędem Celnym w Gdyni, uznając, że ustalenia w tamtym postępowaniu są kwestią prejudycjalną w stosunku do obecnie rozpoznawanej sprawy. W ocenie WSA organ rozpatrujący i orzekający w tej sprawie nie jest władny samodzielnie rozstrzygnąć zagadnienia wstępnego, jakie wyłoniło się w toku tego postępowania. Spółka wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości i domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi Spółka zarzuciła na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, a to: 1) art. 182 Rozporządzenia Rady (EWG) NR 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (dalej: WKC) poprzez jego błędną wykładnię i tym samym niezasadne przyjęcie przez WSA, że nie istnieją przesłanki do wydania zgody przez organ celny na zniszczenie towaru, gdyż towar zgłoszony do zniszczenia jest "towarem wspólnotowym", mimo, że w toku postępowania zostało wykazane przez stronę skarżącą, iż "kruszywo" które zostało dostarczone Spółce nie było w istocie przedmiotem zgłoszenia, a tym samym nie zostało mu nadane żadne przeznaczenie celne, co w konsekwencji doprowadziło do wydania zaskarżonego wyroku; 2) art. 236 WKC poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie przez Sąd, że ostateczne rozstrzygnięcie w sprawie wniosku Spółki o zwrot należności celnych przez Urząd Celny w Gdyni ma doprowadzić do ustalenia co było faktycznie przedmiotem importu i ma uregulować sytuację prawną towaru i dopiero po ustaleniu tej kwestii możliwe będzie rozpatrzenie wniosku o wydanie pozwolenia na jego zniszczenie, podczas gdy procedowany przez właściwy organ wniosek ma doprowadzić jedynie do wydania decyzji o zwrocie lub odmowie zwrotu należności, a nie do rozstrzygnięcia w przedmiocie uregulowania sytuacji prawnej towaru, czy do zmiany zgłoszenia celnego, dlatego sprawa prowadzona równolegle przez inny właściwy organ nie powinien mieć wpływu na przedmiotowe postępowanie w sprawie. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Spółka zarzuciła naruszenie przepisów postępowania polegające na naruszeniu: 1) art. 201 § 1 pkt 2 o.p. polegające na niewłaściwym przyjęciu przez Sąd, iż rozpoznanie sprawy w przedmiocie wydania pozwolenia na zniszczenie towaru i wydanie właściwej decyzji w przedmiotowej sprawie uzależnione jest od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ, tj. Urząd Celny w Gdyni w sprawie procedowanej w przedmiocie zwrotu należności celnych za towar dopuszczony do obrotu zgłoszeniem celnym, co w konsekwencji doprowadziło do wadliwego rozstrzygnięcia; 2) art. 151 p.p.s.a poprzez niezasadne oddalenie skargi na postanowienie DIC w sytuacji, gdy zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem m.in. art. 201 § 1 pkt 2 o.p., podczas, gdy nie było podstaw do zawieszenia przez organ celny prowadzonego postępowania oraz z naruszeniem innych przepisów postępowania i przepisów prawa materialnego, jak również na błędnym ustaleniu przez organy celne stanu faktycznego w sprawie, przy czym w wskazane uchybienia mogły mieć istotny wpław na wynik sprawy, ponieważ uwzględnienie przez Sąd wskazanych błędów skutkowałoby uwzględnieniem skargi Spółki, co jednocześnie doprowadziło do naruszenia art. 3 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a. przez nieprawidłową realizację ustawowego obowiązku kontroli legalności postanowienia i nie dostrzeżenie przez Sąd w zaskarżonym wyroku naruszenia przez organy celne wymienionych przepisów. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca kasacyjnie Spółka przedstawiła argumenty na poparcie podniesionych zarzutów. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że Sąd jest związany podstawami określonymi przez ustawodawcę w art. 174 p.p.s.a. i wnioskami skargi zawartymi w art. 176 p.p.s.a. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma obowiązku ani prawa do domyślania się i uzupełniania argumentacji autora skargi kasacyjnej (por. wyrok NSA z dnia 6 września 2012 r., sygn. akt I FSK 1536/11, LEX nr 1218336). Zasada związania granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy jedynie nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. Żadna jednak ze wskazanych w tym przepisie przesłanek w stanie faktycznym sprawy nie zaistniała. Powołane w skardze zarzuty kasacyjne zarówno te dotyczące naruszenia procedury, jak i te odnoszące się do uchybienia prawu materialnemu nie zasługiwały na uwzględnienie. W orzecznictwie NSA zarysowała się linia orzekania, z której wynika, że w sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia przepisów postępowania. Do kontroli subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego można przejść dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony (por. np. wyrok z dnia 27 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 819/11, LEX nr 1217424 oraz wyrok z dnia 26 marca 2010 r., sygn. akt II FSK 1842/08, LEX nr 596025). W skardze kasacyjnej postawiono dwa zarzuty dotyczące naruszenia art. 201 § 1 pkt 2 o.p. Zarzuty te związane są z kwestią rozpoznania wniosku strony złożonego w zakresie zwrotu należności celnych związanych z importem. Strona twierdzi, że dopuszczono do swobodnego obrotu nie przędzę z włókna ciągłego i ciętego, która miała być przedmiotem importu tylko kruszywo (piasek), które zostało sprowadzone do kraju w wyniku przestępczego działania nadawcy towaru. Z przepisu art. 236 ust. 1 WKC wynika, że należności celne przywozowe lub wywozowe podlegają zwrotowi, gdy okaże się, że w chwili uiszczenia kwota tych należności nie była prawnie należna lub że kwota ta została zaksięgowana niezgodnie z art. 220 ust. 2. Nie można zgodzić się ze skarżącą kasacyjnie Spółką, że postępowanie dotyczące zwrotu należności celnych, w okolicznościach faktycznych sprawy, nie stanowi zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 201 § 1 pkt 2 o.p. dla postępowania dotyczącego zniszczenia towaru. Postępowanie dotyczące zwrotu należności celnych przewidziane w art. 236 ust. 1 WKC nie jest postępowaniem, w którym w sposób materialno-techniczny orzeka się o zwrocie należności celnych lub o odmowie zwrotu tych należności. Jest to postępowanie merytoryczne, w ramach którego ustala się czy zwrot jest należny, czy też wnioskodawcy nie przysługuje. Według W. Morawskiego instytucja zwrotu z art. 236 WKC znajdzie zastosowanie, gdy należność celna w chwili zaksięgowania lub uiszczenia nie była prawnie należna. W takim wypadku oczywiste jest, że nie można zaakceptować poboru należności publicznoprawnej, co do której poboru nie ma podstawy prawnej. W tym zakresie instytucja art. 236 WKC pełni funkcję analogiczną do przepisów o nadpłacie podatku w o.p. (por. W. Morawski w: W. Morawski, M.Krzewiński, K. Lasiński-Sulecki, R. Mateńka, A. Milczarczyk, R. Rosiak, T. Rudyk, C. Sowiński, M. Śpiewak, Wspólnotowy Kodeks Celny. Komentarz, LEX, 2007, komentarz do art. 236, s. 1008). Zatem w takim postępowaniu należy ustalić dokonując merytorycznych ustaleń czy cło w związku z importem winno być zapłacone czy też jest nienależne i podlega zwrotowi. Wypada także zauważyć, że w myśl art. 236 ust. 1 akapit 3 należności nie podlegają zwrotowi ani umorzeniu, w przypadku gdy fakty, które doprowadziły do zapłacenia lub zaksięgowania kwoty prawnie nienależnej, są wynikiem świadomego działania osoby zainteresowanej. Trybunał Sprawiedliwości UE w wyroku w sprawie Overland Footwear wyraźnie wskazał, że należy odróżnić pomyłkę od świadomego działania zgłaszającego (por. W. Morawski w: W. Morawski, M.Krzewiński, K. Lasiński-Sulecki, R. Mateńka, A. Milczarczyk, R. Rosiak, T. Rudyk, C. Sowiński, M. Śpiewak, Wspólnotowy Kodeks Celny. Komentarz, LEX, 2007, komentarz do art. 236, s. 1011). Treść tego przepisu tym bardziej przekonuje, że przed zwrotem organ zobowiązany jest do ustalenia stanu faktycznego w zakresie zapłaconych należności celnych. Ustalenia faktyczne są niezbędne, m.in. ze względu na ustalenie świadomości zainteresowanego co do przeprowadzonych działań. W orzecznictwie TSUE przyjmuje się, że wykładni art. 236 WKC należy dokonywać w ten sposób, że krajowe władze celne powinny uwzględnić wniosek o zwrot należności celnych w razie stwierdzenia, iż w następstwie błędu zainteresowanego podmiotu, a nie wskutek jego wyboru, wysokość długu celnego została określona przy zastosowaniu art. 121 tego kodeksu i przekazana do wiadomości zainteresowanego (por. wyrok Trybunału z dnia 5 października 2006 r. w sprawie C-100/ 05, ZOTSiS 2006/10B-/I-10005, ECR 2006/10B-/I-10005). Orzeczenie to dotyczy wprawdzie przypadku związanego z używaniem przez organy celne pieczęci służących do wydawania świadectw przewozowych EUR1, nie mniej jednak rozważania Trybunału odnoszą się do zwrotu należności celnych i świadomości w działaniach wnioskodawcy. Stwierdzić dalej należy, że w wypadku gdy kwota należności została określona wskutek przyjęcia zgłoszenia celnego, a dłużnik kwestionuje jej wysokość, organ "nie wydaje rozstrzygnięcia o uznaniu zgłoszenia celnego za prawidłowe lub nieprawidłowe lecz wydaje decyzję (rozstrzyga) o zwrocie/umorzeniu lub odmowie zwrotu/umorzenia" (por. W. Morawski w: W. Morawski, M.Krzewiński, K. Lasiński-Sulecki, R. Mateńka, A. Milczarczyk, R. Rosiak, T. Rudyk, C. Sowiński, M. Śpiewak, Wspólnotowy Kodeks Celny. Komentarz, LEX, 2007, komentarz do art. 236, s. 1013). Skonstatować wobec powyższego należy, że wynik postępowania dotyczącego zwrotu i ustalenia w nim podjęte, mają istotne znaczenie dla postępowania dotyczącego zniszczenia towaru, niezbędne jest bowiem ustalenie jaki towar był przedmiotem importu. W postępowaniu dotyczącym zwrotu, w którym niezbędne jest wskazanie stanu faktycznego związanego z importem towaru następuje bowiem ustalenie w przedmiocie sprowadzonego z zagranicy towaru. Dlatego też zarzuty dotyczące naruszenia art. 201 § 1 pkt 2 o.p. oraz art. 236 ust. 1 WKC, w ramach którego kwestionowano możliwość wykazania w oparciu o jego treść co faktycznie było przedmiotem importu, należało uznać za nieusprawiedliwione. Nie doszło też do naruszenia art. 182 WKC nie można bowiem na tym etapie sprawy przed uzyskaniem informacji z Chin przesadzić okoliczności faktycznych sprawy, m.in. co było przedmiotem importu, a w konsekwencji ustalić czy sprowadzony towar jest towarem wspólnotowym czy też towar ten jest towarem pozaunijnym, do którego możliwe byłoby zastosowanie art. 182 WKC i jego zniszczenie. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skargi za nieusprawiedliwione i oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 oraz § 14 ust. 2 pkt 2 lit. a) w zw. z pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490 ze zm).